چرا قلب یک جوان ۳۰ ساله از کار می‌افتد؟
کلانشهر: شاید تصور کنیم سکته قلبی و ایست قلبی اتفاقاتی هستند که تنها در سنین میانسالی و سالمندی رخ می‌دهند، اما این روزها مواردی از بروز حوادث قلبی در جوانان نیز دیده می‌شود؛ جوانانی که ممکن است در میانه فعالیت روزمره، هنگام ورزش یا حتی بدون داشتن علائم قبلی، ناگهان با یک عارضه جدی قلبی مواجه شوند.
به گفته یک متخصص قلب و عروق، سن ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته قلبی در سال‌های اخیر کاهش یافته و حتی مواردی از بروز سکته در افراد زیر ۴۰ سال و گاهی در حوالی ۳۰ سالگی مشاهده می‌شود.
فشار خون کنترل‌نشده، سبک زندگی کم‌تحرک، مصرف فست‌فود و غذاهای ناسالم، استعمال سیگار و البته عوامل ژنتیکی از جمله عواملی هستند که می‌توانند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش دهند.
در ادامه، برای بررسی مهم‌ترین عوامل مؤثر در بروز سکته و ایست قلبی، راه‌های پیشگیری و همچنین شیوه‌های کنترل و درمان عوامل خطر، با سیدجواد داوری ثانی، متخصص قلب و عروق به گفت‌وگو نشسته‌ایم.
فشارخون به عنوان یکی از عوامل آسیب‌رسان به قلب چگونه ایجاد می‌شود و چرا از این بیماری به عنوان «قاتل خاموش» یاد می‌شود؟داوری: فشار خون یکی از بیماری‌های شایع در سراسر جهان و همچنین در کشور ماست که اصطلاحاً از آن به عنوان «قاتل خاموش» یاد می‌شود. مهم‌ترین ویژگی فشار خون این است که در بسیاری از موارد هیچ علامتی ندارد. در حدود ۹۰ درصد موارد، فرد مبتلا به فشار خون بالا ممکن است هیچ علامتی احساس نکند و به همین دلیل، تا زمانی که فشار خون اندازه‌گیری نشود، ممکن است فرد از ابتلای خود به این بیماری مطلع نباشد.
شرایط صحیح اندازه‌گیری فشار خون
فشار خون چگونه باید به شکل صحیح اندازه‌گیری شود و چه عددی نیازمند مراجعه به پزشک است؟داوری: برای اندازه‌گیری فشار خون باید فرد در محیطی آرام بنشیند، اضطراب و استرس نداشته باشد و هنگام اندازه‌گیری نیز صحبت نکند. توصیه من این است که فرد پیش از اندازه‌گیری، چند دقیقه در حالت آرام بنشیند و سپس فشار خون خود را اندازه‌گیری کند.اگر فشار خون فرد بالاتر از محدوده طبیعی باشد، باید برای بررسی بیشتر به پزشک متخصص مراجعه کند. البته در بسیاری از موارد، حتی با وجود افزایش فشار خون، لزوماً نیازی به شروع دارو نیست و فرد می‌تواند با اصلاح سبک زندگی، رعایت رژیم غذایی و توجه به برخی نکات، فشار خون خود را کنترل کند. در شرایط خاص و بر اساس نظر پزشک، ممکن است درمان دارویی نیز ضرورت پیدا کند.
ژنتیک و سبک زندگی؛ دو عامل مهم در فشار خون
چرا یک فرد به فشار خون بالا مبتلا می‌شود؟ آیا این بیماری علت مشخصی دارد؟داوری: فشار خون علل مختلفی دارد، اما در حدود ۹۰ درصد موارد، علت مشخص و واحدی برای آن پیدا نمی‌شود و عواملی مانند ژنتیک، سابقه خانوادگی و افزایش سن در بروز آن نقش دارند.با افزایش سن، خاصیت ارتجاعی دیواره عروق کاهش پیدا می‌کند و همین مسئله می‌تواند زمینه افزایش فشار خون را فراهم کند. با این حال، در حدود ۱۰ درصد موارد ممکن است فشار خون ناشی از یک بیماری یا علت زمینه‌ای باشد که بر اساس شرح حال، معاینه و بررسی‌های پزشکی باید شناسایی شود.
نمک، کم‌تحرکی و سیگار؛ عوامل مؤثر در افزایش فشار خون
نقش نمک، استرس، سیگار و کم‌تحرکی در افزایش فشار خون چیست؟داوری: در کنار عوامل ژنتیکی، سبک زندگی یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در فشار خون است. مصرف زیاد نمک، استعمال سیگار و نداشتن فعالیت بدنی مناسب می‌تواند باعث افزایش فشار خون شود.در مورد اصطلاح «فشار عصبی» نیز باید توجه داشت که افزایش موقت فشار خون هنگام عصبانیت، ناراحتی یا فعالیت بدنی، یک واکنش طبیعی بدن است و نباید آن را با بیماری فشار خون اشتباه گرفت. به همین دلیل، هنگام اندازه‌گیری فشار خون، فرد باید در محیطی آرام و بدون اضطراب باشد تا عدد به‌دست‌آمده قابل اعتماد باشد.برای افراد مبتلا به فشار خون، اصلاح سبک زندگی اهمیت بسیار زیادی دارد. این افراد باید فعالیت بدنی مناسب داشته باشند و مصرف نمک را به‌شدت کاهش دهند. توصیه می‌شود از اضافه کردن نمک به غذا در سر سفره خودداری شود؛ چراکه بسیاری از مواد غذایی و ترکیبات مورد استفاده در غذا نیز حاوی نمک هستند.
سن شایع ابتلا به فشار خون چه زمانی است؟داوری: با افزایش سن، به دلیل کاهش خاصیت ارتجاعی دیواره عروق، احتمال ابتلا به فشار خون افزایش پیدا می‌کند. با این حال، امروزه افرادی در سنین ۳۰ تا ۵۰ سال و حتی زیر ۳۰ سال نیز با فشار خون بالا به پزشک مراجعه می‌کنند.در افرادی که در سنین پایین دچار فشار خون می‌شوند، حتماً باید علل زمینه‌ای مورد بررسی قرار گیرد. برای مثال، بیماری‌هایی مانند تنگی آئورت، تنگی شریان‌های کلیوی یا برخی اختلالات غدد فوق‌کلیوی می‌توانند در بروز فشار خون نقش داشته باشند و باید بر اساس شرایط بیمار بررسی شوند.
فشار خون کنترل‌نشده، تهدیدی برای قلب، مغز و کلیه
فشار خون چه نقشی در ایجاد بیماری‌های قلبی و سایر عوارض دارد؟داوری: فشار خون کنترل‌نشده می‌تواند در طولانی‌مدت عوارض بسیار جدی ایجاد کند. علت اینکه از فشار خون به عنوان «قاتل خاموش» یاد می‌شود، همین است که ممکن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد، اما بیماری در طول زمان به اندام‌های مختلف بدن آسیب وارد کند.فشار خون کنترل‌نشده می‌تواند خطر سکته مغزی، سکته قلبی و نارسایی کلیه را افزایش دهد و به عروق اندام‌های مختلف بدن آسیب برساند. در واقع، فشار خون بالا می‌تواند در طولانی‌مدت بسیاری از ارگان‌های بدن را درگیر کند.ما در اورژانس با بیمارانی مواجه می‌شویم که به دلیل فشار خون کنترل‌نشده با عوارض جدی مراجعه می‌کنند؛ از جمله بیمارانی که با سکته مغزی یا خونریزی مغزی به اورژانس مراجعه کرده‌اند. افزایش شدید و کنترل‌نشده فشار خون می‌تواند به عروق مغز آسیب وارد کرده و زمینه خونریزی مغزی را فراهم کند.از سوی دیگر، فشار خون کنترل‌نشده در طولانی‌مدت بر قلب نیز اثر می‌گذارد و می‌تواند باعث بزرگ شدن قلب و افزایش خطر بروز عوارض قلبی شود.
کاهش سن ابتلا به سکته قلبی؛ نقش پررنگ سبک زندگی
چرا سن ابتلا به بیماری‌های قلبی و ایست و سکته قلبی کاهش پیدا کرده است؟داوری: بله، متأسفانه سن ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته قلبی به شکل قابل توجهی کاهش پیدا کرده است. در کنار عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی، سبک زندگی نقش بسیار مهمی در این زمینه دارد.مصرف غذاهای نامناسب و فست‌فودها، کاهش فعالیت بدنی و کم‌تحرکی از جمله عواملی هستند که می‌توانند زمینه ابتلا به بیماری‌های قلبی را فراهم کنند. در حال حاضر بیمارانی را مشاهده می‌کنیم که در سنین زیر ۴۰ سال و حتی حدود ۳۰ سالگی با سکته قلبی مراجعه می‌کنند.اگر فردی زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی بیماری قلبی داشته باشد و در کنار آن سبک زندگی مناسبی نیز نداشته باشد، احتمال بروز بیماری در سنین پایین‌تر افزایش پیدا می‌کند.
اصلاح سبک زندگی می‌تواند خطر بیماری قلبی را کاهش دهد
آیا داشتن سابقه خانوادگی بیماری قلبی به معنای ابتلای قطعی فرد به بیماری قلبی است؟داوری: خیر. داشتن زمینه ژنتیکی به این معنا نیست که فرد حتماً در طول زندگی به بیماری قلبی یا سکته قلبی مبتلا خواهد شد. حتی اگر فردی سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیکی داشته باشد، با داشتن فعالیت بدنی مناسب، رعایت رژیم غذایی و اصلاح سبک زندگی می‌تواند خطر ابتلا را تا حد زیادی کاهش دهد.بنابراین، سبک زندگی مناسب یکی از مهم‌ترین عوامل قابل کنترل در پیشگیری از بیماری‌های قلبی است و افراد باید به این موضوع توجه جدی داشته باشند.
آلودگی هوا چگونه به قلب آسیب می‌زند؟
با توجه به آلودگی هوا در کشور، تنفس هوای آلوده چه تأثیری بر قلب و عروق دارد؟داوری: آلودگی هوا نیز یکی از عوامل مؤثر بر سلامت قلب و عروق است. تنفس هوای آلوده به مرور زمان می‌تواند بر عملکرد ریه تأثیر منفی بگذارد. ریه و قلب دو دستگاه مرتبط با یکدیگر هستند و عملکرد آنها به هم وابسته است.آسیب و اختلال در عملکرد ریه می‌تواند فشار بیشتری به قلب وارد کند و در طولانی‌مدت زمینه نارسایی قلبی را فراهم کند. همچنین کاهش عملکرد قلب و ایجاد اختلال در پمپاژ آن می‌تواند به افزایش بیماری‌های قلبی و عروقی منجر شود.بنابراین، آلودگی هوا از طریق تأثیر بر ریه و سیستم قلبی ـ عروقی می‌تواند در طول زمان سلامت قلب را تحت تأثیر قرار دهد و خطر بیماری‌های قلبی را افزایش دهد.
درد قفسه سینه و تنگی نفس هنگام فعالیت را جدی بگیرید
سالمندان و سایر افراد در چه شرایطی باید برای بررسی بیماری قلبی به پزشک مراجعه کنند؟داوری: مهم‌ترین مسئله توجه به علائم هشدار است. اگر فرد هنگام فعالیت‌های روزمره، راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا ورزش دچار درد یا سوزش قفسه سینه و همچنین تنگی نفس شود، باید برای بررسی وضعیت قلب خود به پزشک متخصص قلب مراجعه کند.این علائم به‌ویژه زمانی که هنگام فعالیت ایجاد می‌شوند، باید جدی گرفته شوند و نیاز به بررسی پزشکی دارند.البته اگر فرد هیچ علامتی ندارد و در فعالیت‌های روزمره، راه رفتن و ورزش دچار درد قفسه سینه، سوزش قفسه سینه یا تنگی نفس نمی‌شود، لزوماً نیازی به انجام بررسی‌های تکمیلی قلبی ندارد؛ مگر اینکه دارای عوامل خطر بیماری‌های قلبی باشد.
کنترل دیابت، فشار خون و ترک سیگار؛ سه اصل پیشگیری
افراد دارای عوامل خطر بیماری‌های قلبی برای پیشگیری چه اقداماتی باید انجام دهند؟داوری: اگر فردی به دیابت مبتلاست، باید قند خون خود را به‌خوبی کنترل کند. افراد مبتلا به فشار خون نیز باید فشار خون خود را تحت کنترل داشته باشند و اگر فردی سیگار مصرف می‌کند، ترک سیگار بسیار مهم است.در واقع، کنترل عوامل خطر بیماری‌های قلبی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌های قلبی داشته باشد. فردی که دیابت، فشار خون یا سایر عوامل خطر را دارد، باید این موارد را کنترل کند تا احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی کاهش پیدا کند.
چکاپ قلبی از چه سنی ضروری است؟
افراد از چه سنی باید برای چکاپ و بررسی وضعیت قلب و عروق مراجعه کنند؟داوری: اگر فردی در هر سنی، از جمله بالای ۴۰ سال، هیچ علامتی ندارد و هنگام فعالیت، راه رفتن یا ورزش نیز دچار علائم هشدار نمی‌شود، الزاماً نیازی به مراجعه مکرر برای بررسی‌های تخصصی قلب ندارد.با این حال، انجام چکاپ‌های دوره‌ای برای بررسی فشار خون، قند خون و چربی خون اهمیت دارد. توصیه می‌شود این بررسی‌ها از حدود ۲۰ سالگی آغاز شود و اگر نتایج آزمایش‌ها طبیعی بود، به صورت دوره‌ای تکرار شود.در صورتی که قند خون، چربی خون یا فشار خون فرد غیرطبیعی باشد، باید بر اساس شرایط بیمار و نظر پزشک، پیگیری و درمان مناسب انجام شود.
اگر بخواهید یک توصیه مهم به مردم برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی داشته باشید، چه می‌گویید؟داوری: مهم‌ترین مسئله این است که افراد عوامل خطر قابل کنترل را جدی بگیرند. داشتن فعالیت بدنی مناسب، رعایت رژیم غذایی، کنترل فشار خون و قند خون، کنترل چربی خون و ترک سیگار از جمله اقداماتی است که می‌تواند در حفظ سلامت قلب مؤثر باشد.همچنین افراد باید علائم هشدار مانند درد یا سوزش قفسه سینه و تنگی نفس هنگام فعالیت را جدی بگیرند و در صورت مشاهده این علائم، برای بررسی وضعیت قلب به پزشک مراجعه کنند.
داروهای جدید کاهش وزن و نگرانی درباره عوارض قلبی
اخیراً استفاده از برخی داروهای تزریقی برای کاهش وزن افزایش پیدا کرده است. آیا مصرف این داروها می‌تواند بر عملکرد قلب تأثیر بگذارد و حتی به عاملی برای مرگ تبدیل شود؟داوری: این داروها به‌تازگی وارد بازار شده‌اند و برای بررسی دقیق عوارض آنها، نیاز به مطالعات بیشتری در آینده وجود دارد. در مطالعاتی که تاکنون انجام شده، به‌جز در افرادی که سابقه سرطان تیروئید دارند و باید بررسی‌های لازم در این زمینه برای آنها انجام شود، عارضه خاص دیگری که نگرانی جدی ایجاد کند، مشاهده نشده است.البته به دلیل اینکه این داروها جدید هستند، باید منتظر نتایج مطالعات و بررسی‌های بیشتر باشیم تا مشخص شود آیا در طولانی‌مدت عوارض جدیدی ایجاد می‌کنند یا خیر.
تهوع، یبوست و اسهال از عوارض احتمالی
این داروها چه عوارضی دارند؟داوری: این داروها که از نظر مکانیسم مصرف در گروه داروهایی مانند «مانجارو» قرار می‌گیرند، می‌توانند باعث کاهش حرکات معده شوند. به همین دلیل، بروز برخی عوارض گوارشی مانند تهوع، یبوست و اسهال در مصرف‌کنندگان آنها ممکن است مشاهده شود.در مورد افرادی که سابقه سرطان تیروئید دارند نیز باید بررسی‌های لازم انجام شود. درباره سایر عوارض، با توجه به جدید بودن این داروها، همچنان نیازمند مطالعات بیشتری هستیم تا بتوان با اطمینان درباره عوارض احتمالی بلندمدت آنها اظهار نظر کرد.
داروی لاغری جایگزین اصلاح سبک زندگی نیست
با توجه به استقبال مردم از این داروها، آیا مصرف آمپول‌های کاهش وزن می‌تواند جایگزین رژیم غذایی و اصلاح سبک زندگی شود؟داوری: خیر. مهم‌ترین مسئله حتی در زمان استفاده از این داروها، رعایت رژیم غذایی و اصلاح سبک زندگی است. ممکن است فرد با استفاده از این آمپول‌ها در مدت مشخصی کاهش وزن داشته باشد، اما نمی‌توان انتظار داشت که فرد برای تمام عمر از این داروها استفاده کند.بنابراین، فرد باید در کنار درمان، رژیم غذایی مناسب و سبک زندگی سالم را نیز رعایت کند تا بتواند کاهش وزن خود را حفظ کند.
احتمال بازگشت وزن پس از قطع دارو
آیا پس از قطع مصرف این داروها احتمال بازگشت وزن وجود دارد؟داوری: بله، اگر فرد پس از قطع دارو رژیم غذایی و سبک زندگی مناسب را رعایت نکند، احتمال بازگشت وزن وجود دارد و حتی ممکن است وزن با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند.بنابراین، استفاده از این آمپول‌ها نباید به این معنا باشد که فرد پس از کاهش وزن دیگر نیازی به رعایت رژیم غذایی و فعالیت بدنی ندارد. در نهایت، آنچه اهمیت دارد اصلاح سبک زندگی و رعایت رژیم غذایی است.
درباره گزارش‌های مرگ پس از مصرف داروها باید با احتیاط قضاوت کرد
گاهی گزارش‌هایی درباره مرگ افراد پس از مصرف این داروها منتشر می‌شود. آیا می‌توان این موارد را به عنوان عارضه قطعی دارو در نظر گرفت؟داوری: صرفاً با مشاهده یک یا دو مورد و گزارش‌های موردی نمی‌توان نتیجه گرفت که دارو مستقیماً باعث مرگ فرد شده است. برای اثبات ارتباط میان مصرف یک دارو و عارضه‌ای مانند مرگ، به مطالعات علمی و بررسی‌های دقیق و گسترده نیاز است.این داروها در حال حاضر در حال تجویز و استفاده هستند و باید مطالعات بیشتری در ادامه انجام شود تا مشخص شود در بلندمدت چه عوارضی ممکن است ایجاد کنند.بنابراین، نمی‌توان بر اساس چند مورد پراکنده درباره ایمنی یا خطرناک بودن قطعی این داروها قضاوت کرد و باید منتظر نتایج مطالعات علمی بیشتر بود.
منبع: فارس