۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۰۱:۲۸
از پرجمعیت‌ترین آبادی تا قطب‌های تولید؛پژوهشی پنج‌ساله درباره آبادی‌های شاخص گیلان

بازکیاگوراب؛ بزرگ‌ترین روستای لاهیجان با شهرت شاه‌بلوط‌های گیلان

...
بازکیاگوراب، پرجمعیت‌ترین روستای شهرستان لاهیجان و چهارمین روستای پرجمعیت استان گیلان، به‌واسطه تولید شاه‌بلوط، گوجه‌سبز و خیار، موقعیت جغرافیایی ویژه و برخورداری از بقعه تاریخی آقاپیرجنگی، یکی از آبادی‌های شاخص شرق گیلان به شمار می‌رود.

اختصاصی کلانشهر: گیلان، سرزمین آبادی‌هایی است که هرکدام ویژگی‌ها، ظرفیت‌ها و شگفتی‌های خاص خود را دارند؛ اما پرجمعیت‌ترین روستای استان کجاست؟ بیشترین سطح زیر کشت برنج به کدام آبادی اختصاص دارد؟ کدام روستا قطب تولید ترب است و چه ویژگی‌های کمترشناخته‌شده‌ای در جغرافیا، اقتصاد، تاریخ و فرهنگ روستاهای گیلان نهفته است؟

این پرسش‌ها بخشی از موضوعات پژوهشی پنج‌ساله ابوطالب قاسمی وسمه‌جانی، دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، و نیما فرید مجتهدی، گیلان‌شناس، درباره شناسایی و معرفی آبادی‌های شاخص استان گیلان است؛ پژوهشی که قرار است در قالب مجموعه‌ای از گزارش‌های خواندنی، هر هفته دوشنبه‌ها در  کلانشهر منتشر شود.

نخستین قسمت این مجموعه با عنوان سِراوان، پُرجمعیت‌ترین آبادی رشت و استان؛قابی از تلفیق جغرافیا و تاریخ به سراوان اختصاص داشت.اینجا بخوانید

در ادامه قسمت دوم این مجموعه را بخوانید که درباره بازکیاگوراب، پرجمعیت‌ترین روستای شهرستان لاهیجان و چهارمین روستای پرجمعیت گیلان است؛ آشنایی با موقعیت جغرافیایی، محصولات کشاورزی، شاه‌بلوط و بقعه تاریخی آقاپیرجنگی در این مطلب مورد اشاره قرار گرفته است.

ابوطالب قاسمی وسمه‌جانی-دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی-نیما فریدمجتهدی-گیلان‌شناس-بازکیاگوراب، یکی‌از آبادی‌های شاخص استان گیلان است. چه به‌دلیلِ‌ترین‌هایی که به خود اختصاص داده از‌جمله پُرجمعیت‌ترین آبادی شهرستان لاهیجان و چهارمین استان گیلان و هم به‌دلیلِ همجواری با برخی‌از ویژگی‌ها ازجمله همجواری با بقعه معروف آپیرجنگی، وجود محصول کشاورزی معروف از‌جمله، شاه‌بلوط، گوجه‌سبز و خیار، موقعیت جغرافیایی مناسب و همچنین استفاده و توسعه از سامانه آبیاری تحت فشار بارانی از دلایل شهرت منطقه به شمار می‌رود. امروز، یکی‌از مهمترین موقعیت‌های چهار‌راهی استان گیلان را به خود اختصاص داده‌است.
1794782926_113faff8e176127c.jpg

موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های طبیعی بازکیاگوراب

بازکیاگوراب

آبادی بازکیاگوراب با موقعیت جغرافیایی: ʺ11 ´13 °37 عرض جغرافیایی شمالی و ʺ37 ´57 °49 طول جغرافیایی شرقیو ارتفاع از سطح دریا: 4- متر از سطح دریا در شهرستان: لاهیجان، بخش مرکزی و دهستان: بازکیاگوراب قررا گرفته است. آبادی‌های توستان در شمال‌شرقی، شهر لاهیجان در شرق، چُفُل در جنوب‌غربی، پنچاه (پینچاه) در شمال‌غربی، ایشگاه در جنوب، سیاه‌کوچه و نیاکو در شمالِ آن قرار دارند(شکل.1). از لحاظ موقعیت طبیعی، جنس سازندهای زمین‌شناسی منطقه از نهشته‌های ساحلی قدیمی دورانِ کواترنر تشکیل شده است. از لحاظ ریخت‌شناسی‌ زمین، این ناحیه در مناطق جلگه‌ای کم‌ارتفاع و هموار قرار گرفته است و پوشش گیاهی آن از نوع مزارع برنج و باغ‌های چای است. بازکیاگوراب دارای آب‌وهوایی از نوع بسیار مرطوبِ معتدل است.

1794782934_f15dc0c0994ba129.jpg

ویژگی‌های انسانی و جمعیتی روستا

ویژگی‌های انسانی: جمعیت روستا براساسِ سرشماری نفوس و مسکن سال 1395، تعداد 4166 نفر است که در 1469 خانوار زندگی می‌کنند. از تعداد کل جمعیت، 2068 نفر مرد و 2098 نفر زن هستند؛ بنابراین نسبت جنسی 57/98 است، یعنی در ازای هر 100 زن، 57/98 نفر مرد وجود دارد. تعداد خانوار و جمعیت نسبت به سرشماری سال 1390 کاهش داشته است(جدول.1).بازکیاگوراب دارای سکنه دائمی است و در محور جاده سیاهکل‌ـ‌لاهیجان واقع شده است. جاده دسترسی به روستا آسفالت است و آبادی دارای امکانات و خدمات عمومی برق و آب و گاز، شرکت تعاونی روستایی، پاسگاه نیروی انتظامی، شورای حل اختلاف، دبستان و متوسطه اول و دوم، مرکز و خانه بهداشت، داروخانه، پزشک، دفتر ICT آبادی، دفتر مخابرات، بانک، تعمیرگاه ماشین‌آلات کشاورزی و غیرکشاورزی است. خدمات حمل‌و‌نقل عمومی در ناحیه وجود دارد و اهالی با تاکسی به خارج از آن تردد می‌کنند. بازکیاگوراب خدمات خود را از شهر لاهیجان دریافت می‌کند و اقتصادِ غالبِ آن مبتنی بر شالی‌کاری، چای‌کاری، تولید شاه‌بلوط، صیفی‌کاری و فعالیت‌های خدماتی است. فاصله روستا تا نزدیک‌ترین شهر، یعنی لاهیجان، 1 کیلومتر است.

جدول1: چکیده آمار جمعیتی و سکونت آبادی (منبع: سرشماری نفوس و مسکن سال 13۹۵)

1794780175_1d36774a9e7471db.jpg

مشخصه‌های فرهنگی و معیشت مردم بازکیاگوراب

مشخصه‌های فرهنگی: مردم روستا به گیلکیِ شرق گیلانی صحبت می‌کنند و گیلک هستند. شغل اصلی‌شان کشت برنج، باغ‌داری و تولید چای و شاه‌بلوط و محصولات صیفی چون خیار است. دین مردم منطقه اسلام و مذهب‌شان شیعه اثنی‌عشری است.

ویژگی‌های شاخص و دلایل شهرت بازکیاگوراب

ویژگی بارز: وجود محصول کشاورزی معروف از جمله، شاه‌بلوط، گوجه‌سبز و خیار، موقعیت جغرافیایی مناسب و همچنین استفاده و توسعه از سامانه آبیاری تحت فشار بارانی از دلایل شهرت منطقه به شمار می‌رود. 
1794782934_1bfaac7e1819f59f.jpg

دروازه اصلی روستا، ورودی‌ای به شهر سیاهکل ـ هم از سوی لاهیجان و هم از سوی رشت ‌ـ است. علاوه‌‌براین، به دلیلِ ایجاد راه جدیدی از سیاهکل به سراوان، اهمیت این ناحیه درمحل اتصال مسیر شرق گیلان به تهران افزایش یافته است. امروزه بازار بازکیاگوراب، نقش تأمین و عرضه محصولات محلی را در منطقه به عهده گرفته است. در کنار این‌ها، بقعه معروف آقاپیرجنگی در این منطقه، یکی دیگر از دلایل شهرت منطقه به حساب می‌آید. با جمعیتی برابر با 4166 نفر، پُرجمعیت‌ترین روستای شهرستان لاهیجان و چهارمین روستای پُرجمعیت استان گیلان محسوب می‌شود.

بقعه تاریخی آقاپیرجنگی و ویژگی‌های معماری آن

1794783132_4eedda781b74dab9.jpg

بقعه آقاپیرجنگی

بنای بقعه آجری و به نسبه قدیمی است. چهار درِ ورودی در چهار جهت اصلی بناست. درِ ورودی اصلی جنوبی است. درِ شمالی به ایوانی که پشت بناست باز می‌شود. درِ ورودی شرقی بقعه به مسجد متصل به آن راه دارد و درِ غربی به ایوان غربی بقعه باز می‌شود. این چهار در هر یک از صفه‌ای به داخل بقعه گشوده می‌شوند. اضلاع طرفین صفه‌ها، مستقیم نیست و دارای پیش‌آمدگی‌ها و عقب‌رفتگی‌هایی است. اندازه‌های این اضلاع منکسر نیز مختلف است. دو ضلع طرفیت صفه جنوبی که در جنوبی بقعه در آن باز می‌شود، 43 سانتی‌متر و پیش‌رفتگی طرف غربی این ظلع 35 سانتی‌متر و طول دیواری که پس از این پیش‌رفتگی در امتداد صلع اصلی صفه است، 108 سانتی‌متر و ضلع شرقی-غربی متصل به آن 155 سانتی‌متر است.

بالای هردر وردی خفنگی کوچک برای رسیدن نور کافی و تهویه قرار داده شده است. بالای چهار درگاهِ ورودی مقرنس‌هایی است که روی آن‌ها را سفیدکاری کرده‌اند. در چهار کنج بنا، چهارگوشواره مقرنس گچ‌کاری ظریف است و زیر هر گوشواره در طاقچه‌ها نیز مقرنس است. پایین طاقچه‌ها در دور بنا، حاشیه‌ای گچ‌بُری و پایین این حاشیه، ازارهای از کاشی گل‌دار در هفت ردیف، به بلندای 112 سانتی‌متر است. بالای چهارگوشوار بنا دو ردیف حاشیه گچ‌بُری است. میان این دو حاشیه کتیبه‌ای با خط خوش نستعلیق است. با چهار گوشوارهای که ذکر آن رفت، کنج‌های بنا را جمع کرده و گنبدی مدور بر آن زده‌اند.

ضریح، فضاهای داخلی و پیشینه تاریخی بقعه

صندوقی ساده چوبین در میان این بناست که ضریحی مشبک طریف آن را احاطه کرده است. درازای این ضریح 264، پهنای آن 182 و بلندیش 155 سانتی‌متر است و سقف آن گهواره‌ای است. در قسمت غربی ایوان شمالی، دری است که به اطاقی هشت ضلعی می‌رود که گچ‌بُری‌ها و مقرنس‌های ظریف داشته و بیشتر آن‌ها خراب شده است و فعلاً از این اطلاق به جای انبار استفاده می‌شود. بقعه آقا پیر جنگی به شماره ۳۰۲۵۹ در تاریخ ۲۴/۳/۹۰ در فهرست آثار ملی کشور قرار گرفته استدر نزدیکی این بقعه، باغی به نام باغ صاحب‌الزامان (ع) قرار دارد و درختی در آن هست که معمران بازکیاگوراب معتقدند پای درخت بازوی مردی جنگی و متهور، که در جنگ با کفّار شهید شده، چال شده است (جکتاجی، 1385:65).

1794780233_c4c88b6080a8b2ea.png

                                                          شکل1:موقعیت آبادی بازکیاگوراب.