اختصاصی کلانشهر: قتل صدف حقبین دختر ۲۳ سال در خمام، بار دیگر این پرسش تلخ را پیش روی جامعه گذاشته است: چقدر از خشونتی که امروز در روابط عاطفی و اجتماعی میبینیم، پیش از وقوع جنایت، در فرهنگ عمومی و محتوای سرگرمکننده عادیسازی شده است؟
قتل صدف حقبین، دختر جوان اهل خمام، با شلیک گلوله اسلحه شکاری، فقط یک خبر تلخ دیگر در میان انبوه اخبار حوادث نیست. این جنایت را باید در کنار مجموعهای از اتفاقات نگرانکننده درباره خشونت علیه زنان و دختران در جامعه ایران دید؛ اتفاقاتی که هر بار با قربانی شدن یک دختر نوجوان یا زن جوان، افکار عمومی را برای چند روز متاثر میکند و سپس جای خود را به خبر دیگری میدهد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، صدف در ۲۳ سالگی و در جریان یک جشن تولد با شلیک اسلحه شکاری جان خود را از دست داد. پلیس از دستگیری متهم و اعتراف او به ارتکاب قتل خبر داده است. در روایتهای منتشرشده از سوی برخی رسانهها، مخالفت صدف با درخواست ازدواج مرد متهم بهعنوان انگیزه احتمالی جنایت مطرح شده، هرچند این موضوع در توضیحات رسمی پلیس تایید نشده است.
اما در کنار بررسی ابعاد قضایی این جنایت، نمیتوان از یک مسئله فرهنگی و اجتماعی مهم چشمپوشی کرد؛ مسئلهای که شاید در نگاه اول ارتباط مستقیمی با چنین حوادثی نداشته باشد، اما بررسی آن ضروری است: ترویج و عادیسازی خشونت علیه زنان در بخشی از موسیقی عامهپسند و ترانههای محلی که طی سالهای اخیر در شبکههای اجتماعی، بهویژه اینستاگرام، بهشدت مورد استقبال قرار گرفتهاند.
وقتی تهدید به قتل، بخشی از ترانه عاشقانه میشود
در سالهای اخیر، بخشی از آهنگهایی که با عنوان موسیقی محلی و شاد در فضای مجازی دستبهدست میشوند، محتوایی فراتر از شادی و سرگرمی دارند. در برخی از این ترانهها، خواننده با افتخار از مصرف مشروبات الکلی، مستی، حمل سلاح گرم، در دست گرفتن کلاشینکف و قدرتنمایی با اسلحه میخواند.
نگرانکنندهتر از همه، ترانههایی هستند که در آنها خطاب به یک دختر یا زن گفته میشود اگر به درخواست عاشقانه یا ازدواج پاسخ منفی بدهی، با اسلحه به سمت تو شلیک خواهم کرد یا تو را به رگبار خواهم بست!
این دیگر صرفاً استفاده از کلمات تند برای ایجاد هیجان در یک آهنگ نیست. این نوع محتوا، تهدید به قتل را در قالب ابراز علاقه، غیرت و دلباختگی بازنمایی میکند؛ گویی مردی که حاضر است به دلیل جواب رد شنیدن، زنی را با گلوله مجازات کند، عاشقتر، قدرتمندتر و غیرتمندتر است!
تلختر آنکه همین ترانهها در بسیاری از دورهمیها، جشنها و عروسیها پخش میشوند و زنان و دختران نیز بدون توجه به محتوای کلمات در کنار مردان، با آنها میرقصند و ویدئوهایشان را در شبکههای اجتماعی منتشر میکنند.
البته نباید فراموش کرد که رقصیدن با یک آهنگ لزوماً به معنای پذیرش پیام آن نیست و نمیتوان شنوندگان یا زنانی را که با چنین آهنگهایی میرقصند، مسئول خشونت مردان دانست. مسئله اصلی، بیتوجهی جمعی به محتوایی است که در پس ریتم شاد و ملودی پرطرفدار خود، پیامهایی بهشدت خطرناک حمل میکند.
از خواننده کلاش به دست تا قهرمانسازی از خشونت
وقتی خوانندهای با ظاهری خشن، اسلحه در دست، ادبیاتی آکنده از تهدید و قدرتنمایی و ترانههایی درباره انتقام از زنی که پاسخ منفی داده است، در شبکههای اجتماعی به چهرهای محبوب تبدیل میشود، باید درباره پیامدهای فرهنگی این محبوبیت پرسید.
آیا واقعاً باید از کنار این مسئله بهسادگی عبور کرد که در بخشی از موسیقی پرمخاطب، مصرف مشروبات الکلی، حمل سلاح، تهدید زنان و انتقامجویی به عناصر جذابیت و مردانگی تبدیل شدهاند؟
وقتی چنین محتواهایی بارها و بارها بازنشر میشوند، با استقبال کاربران مواجه میشوند و حتی در جشنها و مراسم خانوادگی به بخشی از سرگرمی تبدیل میشوند، مرز میان شوخی، نمایش و رفتار قابلقبول اجتماعی میتواند بهتدریج کمرنگ شود.
نوجوانی که بارها میشنود مرد عاشق کسی است که در صورت جواب رد، اسلحه به دست میگیرد و تهدید به قتل میکند، ممکن است بهتدریج در معرض این تصور قرار بگیرد که حس مالکیت، کنترلگری و خشونت، بخشی از یک رابطه عاطفی پرشور است.
این خطر فقط متوجه پسران نیست. دختران نوجوان نیز ممکن است در معرض الگویی قرار بگیرند که تهدید، حسادت افراطی و رفتارهای مالکانه را بهجای علامت خطر، نشانه علاقه شدید تلقی کند.
آیا باید منتظر قربانی دیگری بمانیم؟
جامعه ایران در شرایطی با این نوع محتوا مواجه است که بخش قابلتوجهی از جوانان با انواع سرخوردگیهای اقتصادی، اجتماعی و عاطفی دستوپنجه نرم میکنند. خشم انباشته، ناامیدی، احساس ناکامی و تاثیرپذیری از الگوهای رفتاری شبکههای اجتماعی، ضرورت توجه به محتوای فرهنگی و رسانهای را دوچندان میکند.
البته هیچ ترانهای بهتنهایی عامل قتل نیست و نمیتوان بدون شواهد علمی و بررسی دقیق، میان شنیدن یک آهنگ و ارتکاب جنایت رابطه علت و معلولی برقرار کرد. قاتل، مسئول انتخاب و اقدام خشونتآمیز خود است. اما این واقعیت نیز نباید نادیده گرفته شود که فرهنگ عمومی و محتوای رسانهای در شکلگیری نگرشها، عادیسازی رفتارها و تعیین مرزهای پذیرفتهشده اجتماعی نقش دارند.
اگر در سالهای گذشته نسبت به تولید و ترویج آشکار محتوای تهدیدآمیز و خشونتطلبانه حساسیت بیشتری وجود داشت، اگر رسانهها، فعالان فرهنگی و پلتفرمهای اجتماعی در برابر قهرمانسازی از مردان مسلح و تهدیدکنندگان زنان بیتفاوت نبودند، شاید امروز شاهد این حجم از عادیسازی ادبیات خشونت نبودیم.
البته راهحل، مجازات زنان و دخترانی که با این آهنگها میرقصند یا برخورد سلیقهای با موسیقی محلی نیست. چنین رویکردی نه عادلانه است و نه مسئله را حل میکند. آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، مسئولیت تولیدکنندگان و ترویجکنندگان محتوای آشکارا تهدیدآمیز، بررسی چارچوبهای قانونی مرتبط با تهدید و ترویج خشونت، آموزش رسانهای و مقابله با قهرمانسازی از خشونت است.
عشق با تهدید و اسلحه چه نسبتی دارد؟
باید این پرسش را جدی گرفت که چرا در بخشی از محصولات فرهنگی پرطرفدار، مردی که از مستی، اسلحه و انتقام حرف میزند، میتواند به نماد جذابیت تبدیل شود، اما مفاهیمی مانند احترام به انتخاب زن، پذیرش پاسخ منفی، کنترل خشم و حفظ کرامت انسانی کمتر در مرکز توجه قرار میگیرند؟
هیچ پاسخ منفیای مجوز تهدید، تعقیب، ضربوشتم یا قتل نیست. هیچ مردی مالک زنی نیست که زمانی با او رابطه عاطفی داشته یا حتی قصد ازدواج با او را مطرح کرده است. عشق، حق انتخاب طرف مقابل را از بین نمیبرد و پایان یک رابطه، پایان حق زندگی یک انسان نیست.
صدف حقبین دیگر فرصت زندگی ندارد. نام او نباید فقط چند روز در فضای مجازی تکرار شود و سپس به فراموشی سپرده شود. مرگ او باید بهانهای برای بازنگری جدی در فرهنگ خشونتستیز، محتوای رسانهای و الگوهایی باشد که به نسل جوان عرضه میکنیم.
وقت آن است که رسانهها،فرهنگ سازان و مسئولان امور فرهنگی با تولید محتواهای جذاب برای برخی جوانان، تاکید دوبارهای داشته باشند که در یک رابطه دو طرفه، نیمی از عشق و انتخاب هم سهم زن است؛تهدید زن با اسلحه نشانه عشقی مجنون وار نیست. باید پیش از شنیدن صدای شلیک بعدی، فریاد اعتراض به این فرهنگ خشونتطلب بلند شود.
//=normalizeText($row['content']) ?>