کلانشهر: آنچه را که به تبع این صف‌های طولانی چند خطه در اماکن عمومی، رسانه‌های جمعی، فضای مجازی و حتی ساکنان آن خیابان‌های اصلی نقل قول می‌شود، سبب گردید تا ارزیابی متفاوت را در این موضوع بسیار مهم داشته باشیم و با نگاهی اجمالی به این رویداد، سود، ضرر و آسیب‌های اجتماعی آن را بررسی کنیم.

ترافیک کامیون‌ها در بندر مرزی آستارا برای شهروندان این شهر که دارای حمل و نقل ترکیبی گمرک زمینی، دریایی، ریلی و منطقه ویژه اقتصادی بندر است، موضوع جدیدی نیست.

آستارایی‌ها به خوبی به یاد دارند زمانی را که مراودات با شوروی سابق در دهه ۶۰ شمسی بسیار محدود بود، کامیون‌های ترانزیتی شرکت‌های مختلف حمل و نقل بین المللی با آرم‌ها و کشنده‌های یکسان از مرز خارج می‌شدند و پس از توقف در خیابان‌های کوچک آستارای قدیم جمهوری اسلامی ایران، این شهرستان را به مقاصد خود ترک می‌کردند.

این مراودات از اواخر دوران قاجار تا اواخر حکومت شوروی همچنان ادامه داشت تا اینکه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، جمهوری آذربایجان به عنوان یک کشور مستقل، وارد عرصه تجارت با کشور ما و سایر کشورهای جهان شد.

این اتفاق در واپیسین روزهای دهه ۶۰ و نخستین روزهای دهه ۷۰ سبب شد تا شکل تجارت ایران به واسطه مرز آستارا که به "دروازه طلایی اروپا" مشهور است، با این کشور تازه استقلال یافته و سایر کشوری‌های حوزه قفقاز تغییر کند. تا حدی که ظرف کمتر از یک سال، ده‌ها شرکت بازرگانی و حمل و نقل در این شهرستان تأسیس شد و سیل عظیمی از بازرگانان از اقصی نقاط کشور به سوی غربی‌ترین شهرستان گیلان رهسپار شدند.

آستارای کوچک پیش از انقلاب شکوهمند اسلامی و دهه نخست پس از انقلاب را که با فرهنگ و علم و دانش می‌شناختند، طی سه دهه اخیر با رونق مجدد گمرک به عنوان قلب تپنده اقتصاد و تجارت کشور می‌شناسند.

بر دوش کشیدن این عنوان هزینه هایی هم دارد که باید توسط کارشناسان امر در ابعاد مختلف بررسی شود تا خوب، بد و یا زشت بودن آن شناسایی گردد و با تقویت مزیت‌ها و خوبی‌ها، حذف بدی‌ها و ارتقای کیفیت خدمات رسانی با هدف اصلاح زشتی‌ها، موجبات رونق بیش از پیش و همه جانبه این منطقه مهم و استراتژیک که هم اکنون شهره فرامنطقه‌ای یافته است، فراهم شود.

در حال ثبت رکورد جدید در صادرات از مرز آستارا هستیم

مدیرکل گمرک آستارا  اظهار کرد: ترافیک کامیون‌ها در پشت درب گمرک این شهرستان نشان از رشد قابل توجه صادرات کشور دارد که در دوران تحریم و کرونا شاهد رشد ۵۰ درصدی هستیم.

کریم رسولی، با بیان اینکه هم اکنون بالغ بر ۸۰ درصد صادرات استان گیلان از مرزهای گمرک آستارا انجام می‌شود که رقمی قابل توجه است، ادامه داد: ما در حال ثبت رکورد بسیار مهم صادرات نیم میلیارد دلاری کالا از آستارا هستیم که قطعا تحقق این مهم سبب افزایش تردد کامیون‌ها در این شهرستان می‌شود.

وی با اشاره به اینکه در راستای ارتقای کیفیت خدمات رسانی در محوطه گمرک زمینی آستارا، عملیات محوطه سازی را از  دو سال پیش در دستور کار داریم، خاطرنشان کرد: از درب ساحلی گمرک تا درب مرزی، سه باند در حال احداث است که ظرفیت توقف ۵۰۰ کامیون را خواهد داشت و در صورت پایان این پروژه بخش وسیعی از ترافیک معابر اصلی به داخل گمرک منتقل می‌شود.

رسولی، فرسوده بودن پل مرزی بین دو کشور ایران و آذربایجان را از مهمترین معضلات برشمرد و توضیح داد: کم عرض و فرسوده بودن این پل سبب شده است تا ظرفیت ورود و خروج کامیون‌ها محدود شود تا حدی که در هر سه دقیقه فقط یک کامیون از آن عبور می‌کند.

وی با تأکید بر اینکه از درب ورود تا خروج ۶ نهاد دخیل هستند، افزود: گمرک، شهرداری، پایانه، بانک، گذرنامه و هنگ مرزی، نهادهایی هستند که فرآیند ورود و خروج کامیون‌ها را کنترل می‌کنند.

مدیرکل گمرک آستارا با اشاره به اینکه پذیرش این حجم عظیم کامیون‌ها از سوی کشور همسایه است، تشریح کرد: در برخی روزها و ساعات، پذیرش کامیون‌ها از سوی کشور مقابل متوقف می‌شود که این موضوع هم از دیگر دلایل افزایش این ترافیک می‌باشد.

وی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر اینکه توجه به افزایش قابل توجه حجم صادرات، دست اندرکاران گمرک با همان ظرفیت و نیروی انسانی ثابت گذشته پاسخگو هستند، تصریح کرد: گمرکات آستارا با ۱۰۰ درصد کمبود نیرو مواجه است و این موضوع با مراجع بالاتر مکاتبه شده است و باید نیروی انسانی در ۱۴۰ پست جدید به ساختار این گمرک اضافه گردد تا خدمات به شکل بهتر ارائه شود.

با توجه به معظلات اجتماعی این صف‌ها و ترافیک‌های کیلومتری، تصادف‌های منجر به مرگ شهروندان با کامیون‌های متوقف شده کنار جاده و بررسی موارد فوق، علاوه بر الزام نگاه ویژه مسئولان پایتخت نشین در ارتقای کیفیت خدمات رسانی در گمرک زمینی آستارا، اقدام عاجل در جانمایی و ایجاد تیرپارک برای توقف این کامیون‌ها و تدوین برنامه مدون و تأثیرگذار در نحوه ورود و خروج کامیون‌ها در پایانه مرزی شهرستان از دیگر مواردی می‌باشد که باید در دستور کار قرار گیرد.

هر چند که تردد و توقف چندین روزه این کامیون‌ها با وزن‌های بسیار زیاد، سبب تخریب آسفالت و وارد کردن خسارت به زیرساخت‌ها، مبلمان و تفرجگاه‌های شهری در خیابان‌های گمرک، سفیر امید، اسکله، شهیدخلبان ایوب حسین نژادی و سایر معابر شهر شده است، دریافت عوارض مشخص توقف کامیون‌ها در راستای هزینه کرد شهرداری برای مرمت و ایجاد تأسیسات جدید از دیگر الزامات است که باید اقدامای عاجل برای آن شود.

در پایان باید به این موضوع هم اشاره کنیم که دست اندرکارن کشور در سطح بالاتر از قبیل وزارت امور خارجه و وزارت راه و شهرسازی، برنامه‌های خود را در پذیرش برنامه پیشنهادی کشور جمهوری آذربایجان در راستای اتصال آزادراه باکو – آستارا به آستارا – رشت – قزوین در خاک جمهوری اسلامی ایران تسریع کنند تا علاوه بر انتقال این حجم عظیم تردد از حریم شهری به مسیر جدید، زیرساخت‌های مدرن برای بلند مدت و نگاه به دوران عبور از تحریم‌های اقتصادی کشور با هدف بهره مندی از همه ظرفیت‌های "آستارا" ایجاد گردد.