خانواده‌ها در گذشته امکان بیشتری برای کنترل فرزندان خود داشتند اما در جامعه امروز این کنترل گری با توجه به فضای مجازی و اینترنت برای والدین کار بسیار سختی شده است.

از طرفی گسترش تکنولوژی و فضای مجازی آگاهی کودکان و نوجوانان را در بسیاری از مسائل فرهنگی، اجتماعی افزایش داده است و همین افزایش آگاهی‌ها، کودکان و نوجوانان را در معرض بسیاری از آسیب‌های اجتماعی قرار می‌دهد.

با وجود همه مشکلاتی که امروز خانواده‌ها با آن مواجه هستند نمی‌توان گفت تک فرزندی راه حل بسیار مناسبی است بلکه بیشتر پاک کردن صورت مسئله به جای حل آن است بنابراین زوجین باید به یاد داشته باشند که در مواردی خانواده‌های تک فرزند در رشد و بالندگی و تربیت کودکان خود موفق عمل نمی‌کنند لذا همان طور که تربیت و رشد کودکان در خانواده‌های چند فرزندی با مشکلاتی مواجه است این مسائل در خانواده‌های تک فرزندی نیز وجود دارد و چه بسا این تک فرزندی تبعات بسیاری در سطح خانواده، جامعه و فردی برای کودک به همراه دارد.

زوجین باید این نکته را مد نظر داشته باشند که می‌توانند با افزایش سطح آگاهی خودشان، یادگیری مهارت‌های زندگی و پایداری در زندگی مشترک، کمک گرفتن از مشاوران متخصص در تربیت فرزندان خود موفق باشند.

در خصوص تبعات تک فرزندی با روان شناس کودک و نوجوان به گفت و گو پرداختیم.

انزوا و افسردگی

دکتر پریسا ارجمندی روان شناس کودک و نوجوان در گفت و گو با ایسنا در خصوص تبعات تک فرزندی با بیان این که تک فرزندی و چند فرزندی در خانواده‌ها هر کدام معایب و مزایایی دارند، عنوان کرد: در دوران کرونا این موضوع با توجه به تعطیلی مدارس و قطع ارتباط فیزیکی با دوستان و همکلاسی‌ها بیشتر خود را نشان داد لذا در خانواده‌های تک فرزند کودکان بیشتر در معرض آسیب‌های روحی از جمله انزوا و گوشه گیری، اضطراب و افسردگی قرار داشتند چرا که انجام بازی و سرگرمی کودک با خواهر یا برادر و نشاط حاصل از بازی برای او امکان پذیر نبود.

عدم رشد اجتماعی

 این روان شناس کودک و نوجوان یکی از تبعات تک فرزندی را عدم ارتباط موثر با گروه همسالان دانست و گفت: در شرایطی که کودک تنها باشد و در خانه همبازی نداشته باشد بیشتر به انجام بازی‌های یارانه‌ای که به صورت انفرادی امکان پذیر است گرایش پیدا می‌کند و همین مسئله علاوه کاهش حرکت‌های فیزیکی ترس و واهمه از حضور در گروه‌های اجتماعی را در کودک افزایش می‌دهد لذا اضطراب اجتماعی در این کودکان بیشتر خواهد شد.   

ارجمندی با اشاره به این که تک فرزندی در دهه‌های اخیر در خانواده‌ها بیشتر شده، بیان کرد: در کشور‌های در حال توسعه این مسئله بیشتر خود را نشان می‌دهد و تبعات منفی را برای خانواده و جامعه به همراه دارد.

وی اضافه کرد: در خانواده‌های چند فرزندی کودکان در حین بازی و ارتباط با یکدیگر دچار چالش هایی می‌شوند که حل آن‌ها به یادگیری و کسب مهارت‌های زندگی کمک می‌کند اما یادگیری و ارتقای مهارت‌های زندگی معمولا در کودکان تک فرزند کمتر است چرا که شرایط ارتباط با دیگران را ندارند.

بلوغ زودرس

این روان شناس کودک و نوجوان اظهار کرد: در خانواده هایی که تک فرزندی وجود دارد و امروزه در جامعه زیادتر می‌بینیم معمولا این کودکان تک نوه نیز هستند لذا کودکان در این شرایط بزرگسالان را جایگزین همسالان و خواهر و برادر می‌کنند و به همین دلیل رفتار آن‌ها بالغانه می‌شود و کودکی نمی‌کنند و خیلی زود به بلوغ فکری، جسمی می‌رسند.

ارجمندی با بیان این که بازی دنیای کودکان است، یادآور شد: کودکان تک فرزند معمولا امکان تعامل و ارتباط و رقابت و حل چالش با خواهر یا برادر را ندارند و همین امر می‌تواند اثرات منفی را برای رشد آن‌ها به همراه داشته باشد و منجر به گرایش افراطی آن‌ها به سمت بازی‌های یارانه‌ای، انیمیشن‌ها و فیلم‌ها می‌شود.

انتظارات و توقعات بی‌منطق

این روان شناس کودک و نوجوان با بیان این که کودکان تک فرزند معمولا توقع بالایی از والدین دارند، ابراز کرد: خانواده هایی که سبک فرزند پروری سهل گیر دارند این توقعات را دامن می‌زنند و زمانی که این کودکان وارد اجتماع هایی همچون مدرسه می‌شوند با ناکامی هایی مواجه خواهند شد که می‌تواند اثرات منفی را برای آن‌ها به همراه داشته باشد چرا این باور را ندارند که کسی می‌تواند در برابر آن‌ها بایستد و حضور در مدرسه برای آن‌ها سخت و هراس آور است.

ارجمندی در ادامه افزایش سطح انتظارات و توقعات والدین از فرزندانشان را مورد توجه قرار داد و گفت: آن‌ها تلاش می‌کنند تمام آمال و آرزوهای دست نیافته خود را در وجود فرزندشان تحقق بخشند و همین کمالگرایی آسیب هایی روحی زیادی را متوجه کودک می‌کند.

 این روان شناس کودک و نوجوان در پایان با بیان این که آنچه در خانواده‌های تک فرزندی و حتی چند فرزندی اهمیت دارد سبک برخورد والدین است، تصریح کرد: چه بسا خانواده‌های تک فرزندی که بسیار آگاهانه فرزندان خود را تربیت کردند و یا خانواده هایی که عکس این موضوع هستند پس اولین نکته این است که والدین حتما مشاوره‌های زوجین و مشاوره‌های فردی داشته باشند و آگاهی خود را در خصوص فرزند پروری بالا ببرند تا این تبعات در هر شرایطی که هستند کاهش پیدا کند لذا والدین باید آموزش‌های لازم و مهارت‌های ده‌گانه را حتما از طریق مشاوره حرفه‌ای و متخصص پیگیری کنند.