این دکترای محیط زیست افزود: چنین پساب ‌هایی غلظت بالایی از BOD (اکسیژن مورد نیاز بیو شیمیایی)، COD (اکسیژن مورد نیاز شیمیایی)، pH، مواد معلق، رنگ، فلزات سنگین، ترکیبات کلردار و… دارند. جدا از تنوع زیاد آلاینده‌‌ها و ساختمان پیچیده آنها، بسیاری از ترکیبات موجود در پساب کم محلول در آب هستند و مقاومت آنها در برابر روش‌‌های تصفیه خصوصا تصفیه بیولوژیکی و رنگ تند قرمز مایل به قهوه ‌ای آنها مشکلات زیادی را برای فرایندهای تصفیه پدید آورده است.

وی اظهارداشت: ترکیبات کلردار و مواد رنگ زا و تاثیر سوء تخلیه این پساب ‌ها بر زیبایی و مسائل زیست محیطی، نگرانی هایی برای تصفیه این پساب‌ها ایجاد کرده است؛ پساب صنایع کاغذ سازی یکی از مشکل ‌ترین تصفیه ‌های صنعتی را دارند که با پیچیدگی در فرایندهای مربوطه همراه هستند.

وی عنوان کرد: قسمت اعظم فاضلاب‌های صنعتی خمیر و کاغذ از فرآیند خمیرسازی ناشی می‌شود. صنایع چوب و کاغذ بسته به نوع فرایند خمیرسازی (خمیرOCC یاخمیرکرافت) آلاینده‌های مختلفی تولید می‌کنند. مواد اولیه برای خمیر(OCC)  از کاغذ باطله و آخال (ضایعات کارتن) تامین می‌شود و مواد اولیه جهت تهیه خمیر کرافت نیز چوب درختان پهن برگ و سوزنی برگ است.

عابدین زاده به روش‌های فناورانه متعدد تصفیه پساب اشاره کرد و گفت: امروزه  روش‌‌های متعددی برای تصفیه پساب مورد استفاده  قرار می‌گیرد که از آن جمله می‌توان به روش‌‌های تصفیه فیزیکو-شیمیایی(ته نشینی/شناورسازی، انعقاد/ لخته سازی، جذب سطحی، اکسیداسیون شیمیایی، فیلتراسیون غشایی، ازناسیون)، تصفیه ‌بیولوژیکی مانند لجن ‌فعال، لاگون‌‌های‌ هوادهی، راکتور بیولوژیک هوازی (SBR) و روش تصفیه بی‌هوازی (UASB) و همچنین تصفیه قارچی و فرایندهای تصفیه ترکیبی اشاره کرد.

وی خاطرنشان کرد: در مطالعاتی کارایی روش‌های مختلف تصفیه پساب چوب و کاغذ با روش‌های مختلف تصفیه نظیر روش هوازی راکتورناپیوسته متوالی (SBR)، روش بی‌هوازی (AnSBR)، روش اکسیداسیون پیشرفته (استفاده از فنتون) و روش ترکیبی (غشا- فنتون) و روش ترکیبی بیولوژیکی و اکسیداسیون شیمیایی (فنتون) در حذف آلاینده ‌ها به ویژه مواد آلی و رنگ را مورد بررسی قرار دادم؛ در این مطالعه راندمان حذف هریک از این روش‌ها با نمونه واقعی پساب چوب و کاغذ مورد مقایسه قرار گرفت.

 این پژوهشگر افزود: اگرچه روش‌های انفرادی تصفیه مورد مطالعه، تصفیه پذیری پساب خمیر و کاغذ را بهبود می‌بخشند اما هیچکدام توانایی حذف COD  پساب را به  استاندارد سازمان محیط زیست به میزان زیر 100mg/L   را ندارند بنابراین برای حذف ترکیبات پایدار و غیرقابل تجزیه زیستی استفاده از روش‌های ترکیبی در دستور کار قرار گرفت تا توانایی حذف ترکیبات سمی و غیر قابل تجزیه زیستی فراهم شود. در نهایت  با ترکیب روش بیولوژیکی و اکسیداسیون شیمیایی فنتون (استفاده از رادیکال هیدروکسیل  به عنوان عامل اکسیدکننده و کاتالیست آهن در محیط اسیدی) به بیشترین میزان حذف CODیعنی 1/92% و بیشترین میزان حذف رنگ یعنی 3/90% رسیدیم.

۸۰ درصد آب مصرفی تبدیل به پساب می‌شود

عابدین زاده اظهارداشت: براساس برآوردهای صورت گرفته میزان آب مورد نیازصنعت ۱۲۰۱ میلیون مترمکعب و میزان پساب تولیدی آن معادل ۱۰۸۸ میلیون مترمکعب است یعنی حدود ۸۰ درصد آب مصرفی تبدیل به پساب می‌شود. از مقایسه وضعیت تامین آب و دفع فاضلاب کشور با وضعیت آب و فاضلاب در مقیاس جهانی مشخص می‌شود کـه در زمینـه تسهیلات فاضلاب فاصله زیادی با میانگین جهانی داریم.

عضو هیات علمی و استادیار گروه فراوری پسماند پژوهشکده محیط زیست جهاددانشگاهی بیان کرد: در زمینه تصفیه فاضلاب شهری نیز تنها حدود ۳۰ درصد جمعیت شهری تا به امروز تحـت پوشـش سـامانه هـای جمع آوری و تصفیه فاضلاب قرار دارند. در این راستا با توجه به حجم قابل توجه پساب‌های شـهری، صـنعتی و آب هـای برگشتی، اسـتفاده مجـدد از ایـن منـابع بـا در نظرگیری مسایل زیست محیطی، به عنوان راهکاری مناسب برای جبران بخشی از کمبود آب در برنامه‌های توسعه و بهره وری منابع آب باید مد نظر برنامه ریزان کلان کشور قرار گیرد.

وی بر ضرورت بازگردانی و تصفیه این آب‌ها تاکید کرد و در این خصوص به سیناپرس گفت: افزایش جمعیت، کاهش نزولات جوی و خشکسالی ‌های دوره ‌ای در سالیان اخیر، آلودگی آب‌‌های سطحی و زیر زمینی و توزیع غیریکنواخت منابع آبی، باعث کاهش سطح آب منابع زیر زمینی و کاهش منابع سطحی شده است. آب مصرفی صنعت حدود ۲۰ درصد و مصرف شهری حدود ۱۰ درصد است،بنابراین بازگردانی و تصفیه آب و پساب یکی از راهکارهای استفاده مجدد از آب‌های مصرف شده در صنعت و مناطق مسکونی محسوب می‌شود؛ هدف اصلی در فرآیند بازگردانی آب، جداسازی مواد معلق و آلاینده‌های موجود در آن است تا بتوان از این آب در کشاورزی و صنعت، مجدد استفاده کرد.

وی یادآور شد: تکنولوژی استفاده از پساب تصفیه شده فاضلاب با کیفیت بالا به عنوان یک منبع آب قابل اعتماد، امروزه توجه زیادی را به خود جلب کرده است و با پیشرفت تکنولوژی و ابداع روش‌‌های تصفیه پیشرفته فاضلاب می‌‌توان بخش عمده‌ای از فاضلاب ‌های تولید شده در صنایع و نیز فاضلاب‌های بهداشتی را مورد تصفیه قرار داده و پساب تصفیه شده را به سیکل استفاده مجدد بازگرداند.

تاثیر مثبت تکنولوژی‌ها بر حذف آلاینده فاضلاب‌ها

این دکترای محیط زیست اظهارداشت: امروزه پساب تصفیه شده حاصل از تصفیه خانه‌‌های فاضلاب به عنوان یک منبع جدید و دائمی مورد توجه کارشناسان جهت جبران کمبود آب در بخش‌‌های کشاورزی و آبیاری، استفاده در صنایع، مزارع پرورش ماهی، مصارف تفریحی، تغذیه آب ‌های زیرزمینی و آبخوان ‌ها و …. قرار گرفته است. به روش ‌های گوناگونی می‌‌توان از پساب تصفیه شده استفاده کرده و در عین حال به حفظ منابع آبی موجود و جلوگیری از اتلاف آب و آلودگی محیط زیست نیز کمک کرد.

عابدین زاده افزود: روش تصفیه فاضلاب و نوع سیستم انتخابی جهت بازگردانی و استفاده مجدد از پساب تابع نوع پساب تولید شده اولیه، کیفیت پساب اولیه، نوع کاربرد پساب بعد از تصفیه و کیفیت مورد نیاز پساب جهت بازگردانی و استفاده مجدد است بنابراین با توجه به گستردگی روش ‌های تصفیه نوین و نیز کیفیت‌‌های بسیار متفاوت فاضلاب به ویژه در مورد فاضلاب‌‌های صنعتی، انتخاب روش تصفیه فاضلاب نیازمند بررسی و مطالعه جامع از وضعیت موجود و تعیین ویژگی‌‌های پساب اولیه است.

وی خاطرنشان کرد: با توجه به رشد روز افزون پساب‌‌های صنعتی، فناوری‌‌های پیشرفته ‌ای نیاز است تا ترکیبات خطرناک موجود در فاضلاب‌ها را حذف کرد. با نصب دستگاه تصفیه آب صنعتی مناسب، پیش از ورود آب به این سیستم‌‌ها، می‌‌توان در هزینه‌‌های تعمیر و نگهداری صرفه ‌جویی کرد.

به گفته وی، تکنولوژی‌های نوین تصفیه نظیر انواع سیستم‌‌های تصفیه شیمیایی، فیلتراسیون غشایی، فیلتراسیون با متغیر خودکارAVF))، روش اکسیداسیون پیشرفته(AOP)، اشعه ماورابنفش، فرآیندهای بیولوژیکی (SBR، MBR، MBBR،MSBR، UASB و …) در تصفیه پساب‌های مختلف مانند پساب صنایع غذایی، لبنی، دستکش ‌سازی، صنایع نفت و پتروشیمی، کارخانه‌های کمپوست و مراکز لندفیل، صنایع چوب و کاغذ و … پیشنهاد و آزمایش شده‌اند.

وی بیان کرد: نتایج نشان داده که استفاده از این روش‌‌ها در حذف آلاینده‌‌های حاصل از فاضلاب موثر بوده است و تمامی پارامترهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی پساب تصفیه شده مطابق با استاندارد تخلیه پساب به محیط پذیرنده (صنعت، کشاورزی، آب سطحی، چاه جاذب) است.

فاضلاب، کالایی با ارزش است

عضو هیات علمی و استادیار گروه فراوری پسماند پژوهشکده محیط زیست جهاددانشگاهی گفت: هم اکنون با توجه به محدودیت‌های منابع  آبی فاضلاب به عنوان کالایی  با ارزش تلقی می‌شود که می‌تواند بخشی از نیازهای آبی را در زمینه‌های گوناگون مرتفع کند. در بخش صنعت، پساب فاضلاب بیشتر برای خنک سازی تاسیسات و تجهیزات و تولید برق است. نیروگاه‌های تولید برق با سوخت فسیلی، صنایع فولادسازی و کاغذسازی بیشترین متقاضیان پساب فاضلاب هستند.

وی افزود: فاضلاب‌ها به عنوان عامل اصلی آلوده کننده محیط زیست و منابع آبی، توسعه پایدار را محدود می‌کنند بنابراین در راستای توسعه پایدار دولت‌ها و نهادهای مرتبط به فاضلاب باید برنامه‌های راهبردی برای جمع آوری و تصفیه بهداشتی فاضلاب‌ها در سطح استانداردهای بین المللی و منطقه‌ای انجام دهند و با توجه به محدودیت منابع آبی در کشور، استفاده مجدد از پساب می‌تواند بخش زیادی از کمبودهای آب در بخش صنعت و کشاورزی را مرتفع کند.

به گفته وی، این رویکرد از دیدگاه اقتصاد چرخشی و توسعه بسیار حایز اهمیت است زیرا توسعه صنعت و افزایش تولید محصولات کشاورزی از مهمترین عوامل رشد و توسعه محسوب می‌شوند.

عابدین زاده در پایان گفت: در نهایت برای برون رفت از وضعیت موجود و جبران هدر رفت منابع آب در بخش صنعت، کشاورزی و خانگی ضمن تاکید بر تصفیه و بازچرخانی پساب و استفاده از آب‌های نامتعارف، وضع قوانین و مقرارت مرتبط، افزایش اعتبارات ملی، منطقه‌ای و استانی در جهت توسعه زیربنایی فعالیت‌های استفاده از پساب وآب‌های برگشتی، تدوین برنامه استراتژیک آموزش، ارتقای عمومی در زمینه استفاده از پساب و آب‌های برگشتی، راهبری صحیح و علمی تصفیه خانه‌های موجود به عنوان یکی از مشکلات مهم عدم بازدهی مناسب تصفیه خانه‌ها با وجود سرمایه گذاری‌های صورت گرفته، نقش نظارتی پر رنگ‌تر سازمان حفاظت محیط زیست در زمان اجرا و بهره برداری از تصفیه خانه‌ها پیشنهاد می‌شود.