کلانشهر: ابراهیم فخرایی درباره حشمت رود نوشته است "گلی به جمال زارعین لاهیجان که به قراری که شنیده‌ام، هر وقت محصول برنج شمال را که از آب حشمت رود مشروب می‌شود برمی‌دارند، قسمتی از آن را به نام خیرات و شادی روح احداث‌کننده حشمت رود برای مستضعفین و بینوایان اختصاص می‌دهند"

با ماشین، از پل آهنی که دو سوی رودخانه را به هم متصل می‌کند، به آن سوی رود می‌روم. بالای پل شورا و دهیاری «پایین محله پهمدان» برای مسافران آرزوی سفری خوش دارد. اندکی بر روی پل می‌ایستم. عرض وسیع رودخانه را می‌نگرم و جریان آرام رودی که از روستاها و مزارع شهر «رودبنه» و دهستان «شیرجوپشت» می‌گذرد. دهستانی در شهرستان لاهیجان که برنجکاری مزارعش وابسته به آب این رودخانه است. آبی که در فصل کاشت از حجم آن بسیار کاسته می‌شود و در فصول بارندگی، نقش مهمی در جمع آوری آبهای سطحی و کاهش سیلاب‌های طبیعی دارد.

هویت گیلان، و سرسبزی‌اش وابسته به همین رودهاست. رودهایی که در سال‌های اخیر بسیاری از آنها خشک شده‌اند، اما «حشمت رود» هنوز زنده است.

آیا این همان «حشمت رود» است که شادروان «ابراهیم فخرایی»، در کتاب «سردار جنگل» درباره آن نوشته است؟! او که خود در نوجوانی به جنبش جنگل پیوسته بود، نخستین کتاب را درباره مبارزه هفت ساله میرزا و جنگلیان نوشت. فخرایی درباره حشمت رود نوشته است "گلی به جمال زارعین لاهیجان که به قراری که شنیده‌ام، هر وقت محصول برنج شمال را که از آب حشمت رود مشروب می‌شود برمی‌دارند، قسمتی از آن را به نام خیرات و شادی روح احداث‌کننده حشمت رود برای مستضعفین و بینوایان اختصاص می‌دهند"

قبض آبیاری قدیمی رشت. مبلغ ۵۵دینار مربوط به ملک شیخ حسین مجتهدمهدوی لاهیجی سال ۱۳۱۸ خورشیدی. در قبض نام حشمت رود که دکتر حشمت در دوره نهضت جنگل، برای آبیاری مزارع کشاورزی لاهیجان احداث کرد و رود به نام او معروف شد آمده

از محله پهمدان، به روستایی می‌روم که بر تابلوی ورودی نام «امام ده» حک شده است، اما این محله که جزو روستای «گاویه» است، در بین مردم به «سادات محله» معروف است. بیشتر اهالی این روستا «سید» هستند. در میانه روستا، بقعه «بی‌بی‌حکیمه» زیارتگاه اهالی است. بر روی صندوق نذورات بقعه، نوشته شده «بی‌بی‌ایمانی پارسا»

سید علینقی ایمانی پارسا، یکی از اهالی سادات محله، به زیارت آمده است. سلام و فاتحه‌اش که تمام می‌شود، از او درباره نسب بی‌بی‌حکیمه می‌پرسم. می‌گوید «وی یکی از زنان پارسا و پرهیزکار محله بود»

 وی که ۸۷ سال سن دارد، می‌افزاید «بی‌بی‌حکیمه عمه پدر من بود. او را در کودکی به یاد دارم. بعد از فوت، مزارش فقط یک سنگ قبر داشت. ولی سال‌ها بعد اهالی آرامگاهی برایش می‌سازند. این مکان اکنون محل برگزاری مراسم‌های مذهبی محله است و بیشتر بانوان مراسم‌های مذهبی خود را در این مکان برگزار می‌کنند»

از او آدرس «حشمت رود» را می‌پرسم، آدرس خانه‌ای را به من می‌دهد که حشمت رود از پشت خانه‌اش عبور می‌کند. به خانه‌ای می‌روم که صاحبش «سید حسن ایمانی پارسا» است. حیاط بزرگ خانه‌اش در جوار رودی قرار گرفته که نشانی از دکتر حشمت طالقانی، یکی از سران اصلی جنبش جنگل  دارد. از درب پشتی حیاط مرا به کنار رود می‌برد. «لوتکا»یش نزدیک درب است و می‌گوید «این لوتکا را خریدم تا داخل حشمت رود ماهی بگیرم» و ادامه می‌دهد «این همان رودخانه‌ای است که دکتر حشمت، پزشک جنبش جنگل احداث کرده است»

از سرچشمه رود می‌پرسم؛ دقیق نمی‌داند ولی می‌گوید «آبش از روستای کیسُم در شهرستان آستانه اشرفیه می‌آید. مسن ترها به این رود «نهر علی اکبری» می‌گفتند. شاید مسئول کندن این نهر، شخصی به نام علی اکبری بوده که آن را به دستور دکتر حشمت احداث می‌کند. این رود از سادات محله به سمت روستای پهمدان و دیگر روستاهای گاویه و دهستان شیرجوپشت می‌رود و در نهایت به رودخانه لنگرود وصل می‌شود»

یکی دیگر از اهالی هم می‌گوید «قدیمی‌ها می‌گفتند، دکتر حشمت برای کندن این نهر که ۴۰ کیلومتر است، ۶ ماه ۵۰۰۰ کارگر را به خدمت گرفت»

در میان منابع مکتوب «حشمت رود» را می‌جویم. «نیما فرید مجتهدی» در کتاب «رودهای گیلان» درباره حشمت رود می‌نویسد «این رود در ۱۵ کیلومتری شرق شهر آستانه اشرفیه از رودخانه لنگرود منشعب می‌شود و آبادی‌های اسلام ده، بارگوسرا، اربستان پایین، شیرجوپشت پایین محله و بالامحله، بین کلایه، شیخ علی کلایه، مهدی آباد، قاضی کلایه پهمدان، میان محله پهمدان، امام ده، پایین محله و میان محله رودبنه، لاکمه سر، کنف گوراب، مردمکده و شهر آستانه اشرفیه را مشروب ساخته و در نهایت به رودخانه سفیدرود می‌ریزد. این رود در مسیر خود رودخانه سفیدرود کهنه و شمرود را دریافت می‌کند. طول حشمت رود ۳۵ کیلومتر است»

اما این پزشک که بود که ۱۰۰ سال پیش با دیدن شالیزارهای سوخته روستاهای لاهیجان به فکر احداث نهر آب می‌افتد؟ «ابراهیم حشمت»، معروف به «حشمت الاطبا» در سال ۱۲۶۴خورشیدی در روستای «طالقان» به دنیا می‌آید. پدرش «سردار حشمت» تابستان‌ها طبیب دیار خود بود و در دیگر فصول به تنکابن، لاهیجان و لشت نشا برای طبابت می‌رفت.

تحصیلات ابراهیم در مدرسه دارالفنون تهران، مقارن بود با حوادث مشروطه خواهی و از همان زمان اندیشه‌های دیگری غیر از حرفه‌اش در ابراهیم جوان رشد می‌کند. همان روزهاست که در تهران با «یونس استادسرایی» آشنا می‌شود. کسی که بعدها می‌شود «کوچک جنگلی». دکتر حشمت جزو هفت نفر نخستین یاران میرزا بود که شبانه و ناشناس همراه میرزا از آبراه پیربازار به سمت جنگل‌های تولم رفت و همانجا بود که جنبش جنگل شکل گرفت. با قدرت گرفتن جنگلیان، شاخه نظامی جنبش شرق گیلان در لاهیجان توسط دکتر حشمت پایه گذاری شد.

وقتی خشکسالی به جان مزارع روستاهای لاهیجان می‌افتد، دکتر حشمت به فکر احداث کانال آبی می‌افتد که بعدها به پاس خدماتش، روستاییان نام این نهر را «حشمت رود» می‌گذارند.

ابراهیم حشمت، اردیبهشت ۱۲۹۸ و دو سال قبل از شهادت میرزا، در قرق کارگذاری رشت اعدام می‌شود. روستاییان لاهیجان اگرچه صحنه دردناک اعدام وی را ندیدند، ولی «حشمت رود» یادگاری می‌شود برای طبیبی که تنها پزشک بیماری‌های جسمی شان نبود.