کلانشهر: تغییر ساعت رسمی یا همان ساعت تابستانی (Daylight Saving Time) در بسیاری از کشورها با هدف بهره برداری بهتر از روشنایی روز و کاهش مصرف انرژی اعمال می‌شود.

این اقدام به ویژه در کشورهای با عرض‌های جغرافیایی بالا که تفاوت قابل توجهی بین طول روز در فصول مختلف دارند، رواج دارد.

با تغییر ساعت در فصل بهار و تابستان، افراد می‌توانند از روشنایی طبیعی روز بیشتر استفاده کرده و نیاز به استفاده از نور مصنوعی کاهش می‌یابد که به صرفه جویی در مصرف انرژی منجر می‌شود.

سال‌های گذشته طرح تغییر ساعت رسمی کشور اجرا می‌شد و برخی متولیان صنعت برق کشور این تغییر را در صرفه جویی انرژی مثبت قلمداد می‌کردند.

گرچه هیچ آمار متقنی از تاثیر مثبت این کاهش ارائه نشده است اما برخی کارشناسان اجرا آن را معادل یک هزار مگاوات صرفه جویی در مصرف برق اعلام می‌کردند.

تغییر ساعت رسمی در ایران برای نخستین بار پیش از انقلاب اسلامی و در سال ۱۳۵۶ به منظور بهره برداری بهتر از روشنایی روز و صرفه جویی در مصرف انرژی اعمال شد.

طبق مصوبه‌ای که دولت وقت ارائه داد، ساعت رسمی کشور در تاریخ ۴ فروردین ۱۳۵۷ یک ساعت به جلو کشیده شد.این روند اما پس از انقلاب اسلامی، متوقف شد و اجرای آن تا سال‌ها به فراموشی سپرده شد.
بااین حال، روند مصرف انرژی که از سال ۱۳۷۰ افزایشی شد سبب شد دولت مرحوم اکبر هاشمی رفسنجانی مجدداً تغییر ساعت را به منظور صرفه جویی در مصرف انرژی و استفاده بهینه از روشنایی طبیعی روز در دستور کار قرار دهد.

 
اما در دولت نهم به یکباره اجرای تغییر ساعت رسمی کشور متوقف شد؛ رئیس دولت معتقد بود که این تغییر ساعت تاثیری در کاهش مصرف انرژی ندارد و تنها سبب می‌شود که زندگی عموم مردم مختل شود اما مجلس هفتم با رد نظر دولت درمصوبه‌ای  در مرداد ۱۳۸۶ مقررکرد ساعت رسمی کشور هر سال در ساعت ۲۴ روز اول فروردین یک ساعت به جلو کشیده شده و در ساعت ۲۴ روز سی‌ام شهریور به حالت قبلی برگردد.

آن زمان مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش خود اعلام کرده بود که با تغییر ساعت رسمی کشور ۳۰۰ میلیارد تومان در مصرف انرژی صرفه جویی می‌شود؛ زیرا فاصله‌ای بین طلوع آفتاب و شروع کار مردم وجود دارد سه ساعت طول می‌کشد، اگر تغییر ساعت انجام شود، این سه ساعت به دو ساعت تبدیل می‌شود و مردم از فرصت بهتری استفاده می‌کنند.

 
اما در مجلس یازدهم بااین استدلال که تغییر ساعت رسمی تغییری در مصرف برق ندارد، طرحی برای توقف اجرای قانون تهیه و در اسفند ۱۴۰۱ تصویب شد که در نهایت در اردیبهشت ۱۴۰۲ به دولت ابلاغ شد و دولت سیزدهم آن را اجرایی کرد.

بر این اساس مجلس یک بار برای تغییر ساعت رسمی کشور و یک بار برای تثبیت آن قانون گذاری کرده و در هر دو مورد، کارشناسان بخش انرژی بر این نکته تاکید داشتند که استفاده بیشتر از نور خورشید در نیمه نخست سال به کاهش مصرف برق کمک می‌کند. این موضوع به ویژه اکنون که ناترازی بخش انرژی عیان شده و سال گذشته شاهد خاموشی‌های مکرر در تابستان و نیمه دوم سال بودیم، ضرورت استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود حیاتی‌تر شده است.

دولت چهاردهم خواهان تغییر ساعت رسمی

بروز ناترازی انرژی بخصوص در حوزه برق و گاز که به دولت چهاردهم به ارث رسیده است، دولتمردان را بر آن داشت تا لایحه دو فوریتی واگذاری اختیار تعیین ساعت رسمی کشور به دولت را تهیه و به مجلس ارسال کنند.

خانم فاطمه مهاجرانی،سخنگوی دولت چهاردهم دراین باره اظهار می‌کند: تغییر ساعت رسمی کشور موضوعی است که در سال‌های اخیر همواره محل بحث و نظر بوده است، اما آنچه اکنون دولت در یک لایحه به مجلس شورای اسلامی تقدیم کرده است، تفاوتی محتوایی با قوانین سابق دارد.

 
وی ادامه می‌دهد: در شرایط فعلی که ناترازی انرژی در ایران به مرحله بحرانی رسیده است، اهمیت تغییر ساعات رسمی کشور بیش از گذشته مشخص شده و این امر می‌تواند به عبور از این بحران کمک کند. در لایحه دولت، برخلاف رویه گذشته که تغییر ساعت رسمی کشور به صورت سالانه و الزام آور انجام می‌شد، در اختیار و انعطاف لازم برای تصمیم گیری متناسب با شرایط واقعی کشور، به دولت واگذار می‌شود. این تصمیم نه تنها گامی در راستای بهره وری انرژی است، بلکه جلوه‌ای از حکمرانی مقتدرانه و متناسب با واقعیت‌های متغیر است.

مصطفی رجبی مشهدی،سخنگوی صنعت برق هم در این باره می‌گوید: شرکت مدیریت شبکه برق ایران برآورد کرده که معادل نیروگاه هزار مگاواتی اتمی بوشهر از محل تغییر ساعت رسمی کشور صرفه جویی می‌شود.

وهاب مکاری زاده،مشاور معاون فناوری و نوآوری پژوهشگاه نیرو نیز در گفت و گو با ایرنا اظهارمی کند: تغییر ساعت کاری در کاهش بار شبکه توزیع برق در زمان اوج مصرف بسیار موثر است.

وی می‌افزاید: وقتی بتوان با یک اقدام مدیریتی نیازها را برطرف کرد، این اقدام مدیریتی ارجحیت دارد بر اینکه بخواهیم نیروگاهها را توسعه دهیم و سرمایه گذاری جدید انجام دهیم.

مکاری زاده با تاکید بر اینکه بحث تغییر ساعت متناسب با تغییر فصل‌ها از زمان جنگ جهانی اول بوده و به دلیل نبود و کم بود انرژی به اجرا گذاشته شده و در طول زمان‌ها هم اجرا شده و هم متوقف شده است و فرایند تازه‌ای نیست، یادآور می‌شود: در طول سال زمان طلوع و غروب خورشید متفاوت است در نیمه دوم سال زمان طلوع و غروب خورشید دیرتر و نیمه نخست سال زودتر است.

وی ادامه می‌دهد: هدف این است که ساعت کاری کشور به گونه‌ای طراحی شود که بیشترین استفاده از روشنایی طبیعی را داشته باشیم و هم یک ساعت کار را زودتر آغاز و یک ساعت زودتر تعطیل کنیم.

مشاور معاون فناوری و نوآوری پژوهشگاه نیرو می‌افزاید: این یک ساعت باعث می‌شود روشنایی غیر طبیعی کمتر استفاده شده و تقاضای انرژی الکتریکی یک ساعت کاهش داده شود.

مکاری زاده خاطرنشان می‌کند:علاوه برآن،تغییر ساعت مزایای دیگری هم برای کشور دارد به خصوص در استفاده کمتر از وسایل سرمایشی که عمده‌ترین مصرف کننده انرژی است؛ زیرا صبح زود خنک‌تر است و نیز یک ساعت زودتر تعطیلی ادارات باعث کاهش محسوس استفاده از انرژی می‌شود.

وی تصریح می‌کند: در کل تغییر ساعت اداری اثر مثبتی دارد این کاهش ساعت روی اوج بار شبکه هم اثر مثبت داشته و آن را کاهش می‌دهد.

از مجلس نیز خبر می‌رسد که برخی نمایندگان با نظر دولت موافق هستند؛ رضا سپهوند عضو کمیسیون انرژی مجلس تدوین این لایحه را گامی مثبت از سوی دولت دانسته و می‌گوید: این تغییر ساعت مطابق با تغییر فصل در بسیاری از کشورها مرسوم است، دلیل اصلی آن این است که در ساعات روشنایی شدت استفاده از برق افزایش پیدا می‌کند، بنابراین متناسب با تغییر ساعت رسمی کشور لازم است که ساعت کاری ادارات خود را نیز تغییر دهیم که تاثیر مثبتی در بهینه سازی مصرف انرژی خواهد داشت، ما در حال نزدیک شدن به تابستان و فصل اوج ناترازی قرار خواهیم گرفت و این موضوع تاثیر بسیار زیادی روی مصرف برق دارد.