کلانشهر: در دنیای امروز که سبک زندگی مدرن با افزایش بی‌تحرکی، تغذیه ناسالم و استرس‌های روزمره همراه شده، توجه به فعالیت بدنی و ورزش به عنوان یکی از مؤثرترین راهکارهای ارتقا سلامت جسمی و روانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

در این میان، ورزش همگانی و یا به عبارتی دقیق‌تر «فعالیت بدنی منظم»، به عنوان یک راهکار ارزان، در دسترس و علمی برای کاهش خطر ابتلاء به بیماری‌های غیر واگیر، نقشی کلیدی در حفظ و بهبود کیفیت زندگی افراد دارد. با این حال، آمارهای جهانی و ملی نشان از نگران کننده بودن وضعیت تحرک بدنی دارند؛ تا جایی که سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است بیش از ۲ میلیارد نفر در جهان فعالیت بدنی کافی ندارند و نرخ کم تحرکی به ویژه در دهه اخیر به طور معناداری رو به افزایش است.

در ایران نیز این وضعیت بغرنج‌تر است. بر اساس برخی برآوردهای رسمی و غیررسمی، بیش از ۷۵ درصد از جمعیت کشور فعالیت بدنی منظم ندارند و زنان به طور خاص، با فاصله‌ای ۱۰ درصدی نسبت به مردان، در معرض کم تحرکی بیشتری قرار دارند. این آمار در مقایسه با متوسط جهانی، ایران را در رده کشورهایی با وضعیت بحرانی از نظر فعالیت بدنی قرار می‌دهد؛ بحرانی که به وضوح در آمار رو به رشد بیماری‌های غیر واگیر، هزینه‌های فزاینده نظام سلامت و کاهش شاخص‌های کیفیت زندگی نمایان شده است.

کارشناسان حوزه سلامت و ورزش بر این باورند که برای عبور از این بحران، باید به ورزش همگانی به عنوان یک «نیاز ملی» نگریست و نه صرفاً یک فعالیت تفریحی. در این میان، نقش نهادهای متولی از جمله وزارت ورزش، شهرداری‌ها، رسانه‌ها و سیستم آموزش و پرورش در ترویج، تسهیل و فرهنگ سازی در زمینه فعالیت بدنی حیاتی است.

 هفته‌ای ۱۵۰ دقیقه ورزش کنید

نادر رهنما کارشناس حوزه ورزش همگانی در گفتگو با خبرنگار مهر با تاکید بر اهمیت توجه به فعالیت بدنی در ارتقای سلامت جامعه اظهار کرد: به طور کلی ما دو نوع ورزش داریم؛ یکی ورزش قهرمانی و دیگری ورزش همگانی. ورزش قهرمانی همراه با فشار زیاد، استرس و آسیب‌های جسمی است. تحقیقات نیز نشان داده قهرمانان ورزشی در سطح المپیک و جهان، به طور میانگین حدود ۵ سال زودتر از سایر افراد جان خود را از دست می‌دهند. این موضوع می‌تواند به دلیل تمرینات شدید، استفاده از مکمل‌ها یا فشارهای روانی ناشی از رقابت باشد.

وی افزود: در مقابل، ورزش همگانی یا به عبارتی دقیق‌تر، فعالیت بدنی منظم، ارتباط مستقیم با حفظ سلامت جسمی و روانی دارد. سازمان بهداشت جهانی توصیه می‌کند هر فرد بزرگسال دست کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی متوسط در هفته داشته باشد. با این حال، آمارهای جهانی نگران کننده است؛ به گونه‌ای که حدود ۲ میلیارد نفر در سطح دنیا فعالیت بدنی کافی ندارند.

۷۵ درصد ایرانی‌ها فعالیت بدنی کافی ندارند!

رهنما با اشاره به روند فزاینده کم تحرکی در جهان ادامه داد: بر اساس آمارهای WHO، نرخ کم تحرکی در جهان طی یک دهه گذشته حدود ۵ درصد افزایش یافته است. این پدیده، یکی از عوامل مهم بروز بیماری‌های غیر واگیر مانند بیماری‌های قلبی عروقی، دیابت نوع ۲، سکته‌های مغزی، برخی سرطان‌ها، زوال عقل و مشکلات مزمن دیگر است.

وی با اشاره به تفاوت‌های جنسیتی در الگوی فعالیت بدنی عنوان کرد: طبق داده‌های جهانی، زنان نسبت به مردان کمتر فعالیت بدنی دارند که این خود نیاز به بررسی‌های آسیب شناسانه دارد. متأسفانه در ایران نیز وضعیت نگران کننده‌تر از میانگین جهانی است؛ به طوری که طبق برخی برآوردها، بیش از ۷۵ درصد از ایرانی‌ها فعالیت بدنی منظم ندارند و این درصد در میان زنان حدود ۱۰ درصد بیشتر از مردان است.

 فشار کم تحرکی بر دوش نظام سلامت کشور

کارشناس ورزش همگانی در ادامه گفت: عوامل متعددی در پایین بودن نرخ فعالیت بدنی در ایران نقش دارند؛ ازجمله سبک زندگی شهری، دسترسی محدود به فضاهای ورزشی، مشکلات اقتصادی و نگرش‌های فرهنگی نسبت به ورزش؛ بررسی‌ها نشان می‌دهد تنها حدود ۲ تا ۵ درصد از مردم ایران به صورت سازمان یافته در برنامه‌های ورزش همگانی ثبت نام کرده یا به طور منظم فعالیت بدنی دارند، که این یک هشدار جدی برای حوزه سلامت عمومی است.

رهنما افزود: مرگ ومیر ناشی از فقر حرکتی امروز به یکی از بحران‌های جهانی در حوزه سلامت تبدیل شده است. در ایران نیز آمارها نشان می‌دهد این کم تحرکی، به ویژه در شهرهای بزرگ، به شدت رو به افزایش است و بیماری‌های مرتبط با آن، فشار سنگینی بر نظام بهداشت و درمان کشور وارد می‌کنند.

وی با انتقاد از عملکرد دستگاه‌های متولی ورزش همگانی تصریح کرد: نهادهایی مثل وزارت ورزش، شهرداری‌ها و سایر سازمان هایی که خود را متولی ورزش همگانی می‌دانند، تاکنون عملکرد موفقی نداشته‌اند. با وجود برنامه ریزی‌های متعدد، همچنان شاهد افزایش کم تحرکی و پیامدهای آن هستیم که نشان از ناکارآمدی سیاست‌ها دارد.

توسعه ورزش همگانی نیازمند عزم ملی است

این کارشناس حوزه ورزش همگانی در بخش پایانی صحبت‌های خود راهکارهایی برای بهبود وضعیت ارائه داد و گفت: راهکار اساسی در این زمینه، ترویج و تشویق عمومی برای انجام فعالیت بدنی است. باید زیرساخت‌ها به ویژه در مناطق کم برخوردار توسعه یابد، فضاهای رایگان یا کم هزینه برای ورزش همگانی ایجاد شود و آگاهی بخشی عمومی از طریق صداوسیما و کمپین‌های رسانه‌ای به صورت گسترده انجام گیرد.

وی در پایان تأکید کرد: برای مقابله با پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی کم تحرکی، باید سیاست‌های ملی مؤثر و هماهنگ در سطح کشور اجرا شود. امیدوارم روزی برسد که دست کم ۵۰ درصد از مردم ایران فعالیت بدنی منظم داشته باشند، کمتر دچار بیماری شوند و طول عمر همراه با کیفیت و سلامت در جامعه افزایش یابد.