کلانشهر: مریم سلمانیان متخصص روانشناسی بالینی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران،  در رابطه با نشخوار فکری و روش درمان این اختلال توضیحاتی داد و گفت: نشخوار فکری یا آن طور که در روان شناسی به آن اشاره می‌شود «ذهن چرانی»، یکی از نشانه‌های شایع در برخی اختلالات روانی است.

وی ادامه داد: این فرایند شناختی گاهی با واژه «بیش فکری» نیز شناخته می‌شود، به خودی خود یک اختلال مستقل محسوب نمی‌شود، اما می‌تواند زنگ خطری برای وجود اختلالات جدی تری مانند افسردگی، اختلالات اضطرابی، وسواس فکری عملی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) باشد.

نشخوار فکری چیست و چرا نگران کننده است؟

سلمانیان اذعان کرد: در شرایطی که فرد با یکی از این اختلالات مواجه باشد، نشخوار فکری به عنوان یک علامت فعال می‌شود. در این حالت، فرد دچار اشتغال ذهنی مداوم با افکار منفی درباره گذشته یا آینده می‌شود. این افکار، که اغلب بی‌نتیجه و بی‌ثمر هستند، منجر به خستگی روانی، اختلال خواب و در نهایت کاهش کیفیت زندگی فرد می‌شوند.

وی افزود: در این حالت فرد ممکن است به طور مداوم احساس گناه، شکست، یا نگرانی نسبت به آینده داشته باشد، بدون آن که توانایی توقف این افکار را داشته باشد یا راه حلی برای آن‌ها پیدا کند.

 

 نقش اختلالات روانی در بروز نشخوار فکری

این متخصص روانشناسی بالینی اظهار داشت: نشخوار ذهنی در بسیاری از اختلالات روانی مشاهده می‌شود. در اختلال وسواس فکری عملی، فرد با افکار تکرارشونده دچار رنج است و برای کاهش اضطراب، رفتارهای وسواسی انجام می‌دهد. در اختلال اضطراب فراگیر یا فوبیا، اشتغال ذهنی با احتمالات منفی آینده شدت می‌گیرد.

وی تصریح کرد: همچنین در اختلال افسردگی، فرد به طور مداوم با احساس گناه یا بی‌ارزشی نسبت به گذشته درگیر می‌شود؛ این علامت در بیماران مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه نیز وجود دارد و می‌تواند بازگشت به افکار یا خاطرات دردناک را تسریع کند.

آیا نشخوار فکری خطرناک است؟

سلمانیان مطرح کرد: اگرچه نشخوار فکری به تنهایی منجر به اختلالات شدید روانی مانند جنون یا اسکیزوفرنی نمی‌شود، اما در صورت عدم درمان، می‌تواند زمینه ساز پیامدهای جدی مانند افکار خودکشی یا اختلال شدید در عملکرد روزمره شود. باید توجه داشت که اسکیزوفرنی یک اختلال روان پریشی شدید با ویژگی هایی مانند توهم و هذیان است و با نشخوار فکری تفاوت بنیادین دارد.

   درمان نشخوار فکری چگونه انجام می‌شود؟

این متخصص روانشناسی بالینی تاکید کرد: درمان نشخوار فکری، به درمان اختلال زمینه‌ای بستگی دارد. تشخیص دقیق این اختلال‌ها تنها از عهده متخصص روان شناسی یا روان پزشکی برمی آید. یکی از مؤثرترین روش‌ها برای درمان، درمان شناختی رفتاری (CBT) است که پروتکل‌های مشخصی برای مداخلات درمانی در نشخوارهای ذهنی دارد.

وی ادامه داد: مدت درمان، بسته به نوع و شدت اختلال روانی متفاوت است و گاهی نیاز به جلسات منظم، دارودرمانی و همراهی اطرافیان دارد.

نقش اطرافیان در روند درمان

سلمانیان توصیه کرد: نزدیکان فرد باید آگاه باشند که نشخوار فکری یک نشانه هشدار است، نه تنبلی ذهنی یا ضعف اراده. حمایت روانی، پرهیز از سرزنش، و تشویق به مراجعه به روان شناس یا روان پزشک، می‌تواند نقشی کلیدی در بهبود روند درمان ایفا کند.

این متخصص روانشناسی بالینی خاطر نشان کرد: نشخوار فکری اگرچه اختلال روانی مستقلی نیست، اما می‌تواند زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد و نشانه‌ای از وجود یک اختلال زمینه‌ای جدی‌تر باشد. با شناسایی زودهنگام و مراجعه به روان درمانگر، می‌توان از تشدید علائم، اختلال در خواب، کاهش عملکرد روزمره و حتی خطر خود آسیب زنی یا خودکشی جلوگیری کرد.