کلانشهر: مارگزیدگی یک مشکل گرمسیری در جهان است که بیشتر، افراد فقیر و کودکان در مناطق روستایی را درگیر می‌کند؛برای همین نوزدهم سپتامبر هر سال، به عنوان روزجهانی آگاهی بخشی نسبت به مارگزیدگی نامگذاری شده تا توجه جوامع به این مسئله افزایش یابد. امسال سازمان جهانی بهداشت این شعار را برای این روز انتخاب کرده است: «مارگزیدگی یک تهدیدجهانی سلامت است و نباید فراموش شود.»

سالانه 5.4 میلیون نفر در جهان دچار مارگزیدگی می‌شوند

براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، هر سال حدود 5.4 میلیون نفر در سراسر جهان دچار مارگزیدگی می‌شوند که بیش از 80 هزار نفر از آن‌ها جان خود را از دست می‌دهند و سه برابر بازماندگان نیز با ناتوانی‌های جسمی مختلف مواجه می‌شوند، از جمله:

جسمی: قطع عضو، عفونت، درد، تغییر شکل ظاهری اندام، اختلال در حرکت

عصبی: فلج، آسیب عصبی، تشنج، اختلالات شناختی

روانی: اختلال استرس پس از سانحه، افسردگی، اضطراب.

چرا افراد دچار مارگزیدگی فوت می‌کنند؟

استفاده به موقع از پادزهر می‌تواند جان بیماران را نجات دهد و پیامدهای بلندمدت مارگزیدگی را کاهش دهد اما شیوع بالای گزش در بسیاری از کشورهای از جمله ایران، علیرغم در دسترس بودن سرم اختصاصی ضد سم مار به دلیل دیر مراجعه کردن افراد پس از مارگزیدگی با مرگ و میر همراه است.

ثبت 8389 مورد مارگزیدگی در کشور طی سال گذشته

ایران یکی از کشورهایی است که دارای موارد مارگزیدگی در برخی از مناطق است. براساس آمارهای ارائه شده توسط اداره بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و حیوان وزارت بهداشت، در سال 1403 تعداد 8389 مورد مارگزیدگی در ایران شناسایی و منجر به فوت 5 نفر از هموطنان شده است.

انواع سمی مار در ایران

طبق اعلام مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر، در ایران،گونه‌های مختلفی از مار از جمله افعی، گرزه، کبری، افعی شاخدار، افعی دماوندی و مار جعفری وجود دارند که برخی از آنها سمی هستند و می‌توانند باعث مرگ شوند. 

 استانهای دارای بیشترین آمار مارگزیدگی

نمودار زیر، شیوع مارگزیدگی را در استان‌های مختلف کشور نشان می‌دهد:

براساس این نمودار، استان‌های سیستان و بلوچستان، خوزستان، کرمان، هرمزگان و فارس،بوشهر،گیلان،کرمانشاه،مازندران و آذربایجان شرقی بیشترین موارد مارگزیدگی را به خود اختصاص داده‌اند به طوری که در این استان‌ها سالانه بالغ بر 500 نفر دچار مارگزیدگی می‌شوند. 

اگر با ماری روبه رو شدید، بدون ایجاد حرکت ناگهانی و هیجان، به آرامی از آن فاصله بگیرید؛ زیرا تا زمانی که واکنش انسان ناگهانی نباشد، مار معمولاً حمله نخواهد کرد.

از پیاده روی در تاریکی شب در محیط‌های باز خودداری کنید و هنگام کار در مناطق مارخیز، حتماً از دستکش، پوتین ساق بلند و شلوار بلندِ مچ دار استفاده کنید.

هیچ گاه دست یا پای خود را در مکان هایی که دید کافی وجود ندارد و امکان بررسی با چشم نیست، وارد نکنید.

پیش از آن که وارد چادر یا سایه بان شوید یا در آن اقامت کنید، ابتدا آن را به طور کامل بررسی نمایید. همچنین از نشستن روی تنه‌های درخت افتاده یا تخته سنگ‌ها پیش از بررسی دقیق پرهیز کنید.

پس از غروب آفتاب از جمع آوری هیزم خودداری کنید و در طول روز نیز، پیش از برداشتن چوب‌های انباشته، ابتدا آن‌ها را با کمک یک چوب بلند جابه جا کنید.

برد حمله ی مارها بسته به گونه ی آن‌ها متفاوت است، اما معمولاً بیش از 50 سانتی متر نیست بنابراین اگر ماری را مشاهده کردید، به محدوده ی دسترسی آن نزدیک نشوید و سریعاً از محل دور شوید.

چنانچه ناچار به اقامت در چادر هستید، محل برپایی آن را در فضایی باز و امن انتخاب کنید.

کمک‌های اولیه برای فرد گزیده شده

در صورتی که با فردی که دچار مارگزیدگی شده مواجه شدید، باید او را به سرعت به اولین مرکز بهداشتی (مراکز جامع خدمات سلامت) یا مراکز درمانی منتقل کنید اما در مسیر، می‌توانید اقدامات و کمک‌های اولیه زیر را انجام دهید:

خونسردی خود را حفظ کنید.

بیمار را آرام کنید و ترجیحا به پشت بخوابانید.

اشیایی مانند ساعت النگو انگشتر و کفش را در بیاورید.

عضو آسیب دیده را بی‌حرکت کنید. 

باید کمی بالاتر از محل نیش را با یک تکه پارچه پهن (مانند روسری با پهنای حدود 10 سانتی متر) به آرامی ببندید تا گسترش زهر در خون کند شود، فشار پارچه بسته شده باید به اندازه‌ای باشد که یک انگشت به راحتی از زیر آن عبور کند و همچنین باعث قطع نبض در نقاط انتهایی اندام نشود.

از خوراندن هرگونه مواد غذایی به فرد گزیده شده، خودداری کنید زیرا با افزایش ضربان قلب باعث افزایش جذب سم می‌شود.

هرگز از طناب یا نوار و کش برای بستن بالای زخم استفاده نکنید.

از استفاده از سرمادرمانی یا قرار دادن یخ بر روی محل گزش خودداری کنید. 

مصدوم باید در وضعیت درازکش با اندام صاف یا آویزان پایین‌تر از سطح قلب به مرکز درمانی منتقل شود.

از شست وشو و هرگونه دستکاری محل گزش اعم از برش مکش سوزاندن اکیداً خودداری شود.