کلانشهر: زلزله بامداد امروز در زواره از توابع اصفهان شایعه انجام آزمایش هسته‌ای را در برخی رسانه‌ها و فضای مجازی بر سر زبان‌ها انداخت، اما بررسی علمی نتایج و واکنش صاحب نظران نشان می‌دهد لرزه بامداد امروز در اصفهان فقط یک زلزله بوده است.

بامداد امروز زلزله‌ای به بزرگای ۵.۳ در مقیاس ریشتر حوالی زواره در استان اصفهان را به لرزه درآورد، زلزله‌ای که علاوه بر نکات قابل توجه درباره  یک حادثه طبیعی از یک منظر دیگر هم مورد توجه قرار گرفت، آن هم این که آیا زمین لرزه ی بامداد امروز در اصفهان یک انفجار انسان ساز بوده است؟ از لحظه وقوع زلزله برخی از رسانه‌ها به ایده دوم دامن زدند، در فضای مجازی هم شایعاتی درباره انجام آزمایش هسته‌ای در اصفهان دست به دست می‌شود، این درحالی ست که شواهد علمی نشان می‌دهد زواره در استان اصفهان فقط به دلیل وقوع زلزله به لرزه درآمد، ضمن این که گزارش نهادهای بین المللی هم لرزه بامداد امروز را یک اتفاق طبیعی عنوان کردند، به تعبیر مهدی زارع، زلزله شناس تشخیص این که زمین لرزه اصفهان زلزله بوده یا انفجارِ انسان ساز فقط به «نیم ساعت» زمان نیاز داشت و اگر معادل ۶۷۰ تن تی ان تی انرژی آزاد شده در این لرزه انسان ساز بود تا صبح امروز همه ی نهادهای بین المللی مربوطه گزارش داده بودند.

اگر انفجار انسان ساخت بود نیم ساعته معلوم می‌شد

شرایط خاورمیانه آن قدر حساس هست که از هر اتفاقی گزارش‌های ضد و نقیض برای وقوع یک جنگ منتشر شود، یکی از همین اتفاق‌ها زمین لرزه بامداد امروز در توابع استان اصفهان بود، زلزله‌ای که بلافاصله مورد سو استفاده قرار گرفت و عده‌ای برچسب آزمایش هسته‌ای به آن چسباندند، درحالی که کارشناسان با توجه به اطلاعات حادثه یقین دارند لرزه بامداد امروز در اصفهان فقط یک زمین لرزه بود. درهمین باره مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بین المللی زلزله به خبرآنلاین می‌گوید: « زلزله‌ای که اخیراً رخ داده، معادل انرژی آزاد شده از انفجار ۶۷۵ تن تی ان تی است. این مقدار انرژی بسیار قابل توجه است و اگر چنین انرژی در قالب یک انفجار انسان ساخت آزاد می‌شد، به سرعت توسط ایستگاه‌های لرزه نگاری در خارج از ایران ثبت و گزارش می‌شد. این بررسی‌ها معمولاً ظرف کمتر از نیم ساعت با استفاده از روش‌های مختلفی مانند تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های برخط ماهواره‌ای تکمیل می‌شوند.»

توجه دیگر این زلزله شناس به عمق زلزله است، او توضیح می‌دهد: «با توجه به اینکه عمق تخمینی این زلزله حدود ۱۰ کیلومتر است و در تمام ایستگاه‌های لرزه نگاری اطراف ایران همین اطلاعات با کیفیت بالا ثبت شده است نشان می‌دهد که لرزه بامداد امروز یک زلزله بوده است.» به گفته ی زارع انفجار انسان ساخت معمولاً یک پدیده سطحی یا نزدیک به سطح خواهد بود.

او بیان می‌کند: «هیچ تردیدی وجود ندارد که این رویداد یک زلزله طبیعی بوده است نه یک انفجاری انسان ساخت. اگر چنین انفجاری توسط انسان اتفاق می‌افتاد و مراکز بین المللی آن را تشخیص می‌دادند در شرایط حساس کنونی منطقه، این موضوع بلافاصله توسط رسانه‌های بین المللی گزارش می‌شد.»

بررسی هشت دلیل علمی؛ زلزله بود یا انفجار هسته‌ای؟

با این وجود به کمک هوش مصنوعی زلزله زواره اصفهان را یک بار دیگر بررسی کردیم، نتایج بررسی‌ها به این شرح است: «با اطمینان علمی بالا می‌توان گفت که زلزله بامداد ۱۱ مهر ۱۴۰۳ در زواره، یک رویداد کاملاً طبیعی و تکتونیکی بوده و هیچ ارتباطی با انفجار یا تست هسته‌ای ندارد. تمام شواهد علمی ثبت شده توسط شبکه‌های لرزه نگاری ملی و بین المللی، این رویداد را به عنوان یک زلزله طبیعی طبقه بندی می‌کنند.»

در ادامه، هشت دلیل علمی قطعی که این نتیجه گیری را تایید می‌کند، به تفصیل بررسی می‌شود، هر هشت معیار علمی کلیدی، همگی با مشخصات یک زلزله طبیعی منطبق هستند و هیچ کدام با ویژگی‌های یک انفجار همخوانی ندارند.

 تحلیل تفصیلی شواهد:

یک - عمق ۱۰ کیلومتری: فراتر از دسترس تکنولوژی بشر برای انفجار

این قوی‌ترین و قطعی‌ترین دلیل برای رد فرضیه انفجار است. زلزله زواره در عمق ۱۰ کیلومتری پوسته زمین رخ داده است درحالی که انسان برای حفر یک چاه حدود ۱۲ کیلومتری در زمین ۳۰ سال وقت صرف کرده است.

عمیق‌ترین حفاری بشر: چاه کولا در روسیه با عمق ۱۲.۳ کیلومتر که حفر آن ۳۰ سال طول کشید!

عمق معمول تست‌های هسته‌ای: ۰.۵ تا ۲ کیلومتر.

حفاری در عمق ۱۰ کیلومتر برای ایجاد یک انفجار، به دلیل دمای بالای ۲۵۰ درجه، فشار خردکننده ۲۵۰۰ اتمسفری و هزینه میلیاردها دلاری، نه تنها غیرممکن، بلکه بی‌معناست. هیچ کشوری در جهان هرگز تستی در چنین عمقی انجام نداده است.

دو و سه: امواج لرزه‌ای، اثر انگشت زلزله

هر رویداد لرزه‌ای، امواج فشاری (P) و برشی (S) تولید می‌کند که مانند اثر انگشت آن رویداد عمل می‌کنند. بررسی‌ها نشان می‌دهد امواج فشاری و برشی لرزه زواره به زلزله شباهت دارد.

انفجار: مانند یک بادکنک که می‌ترکد، فشار را به بیرون پرتاب می‌کند. موج P بسیار قوی و موج S بسیار ضعیف است. (نسبت mb:Ms > ۲.۰)
زلزله: حاصل لغزش دو صفحه سنگی است. امواج P و S هر دو قوی و متعادل هستند. (نسبت mb:Ms ≈ ۱.۰)
داده‌های زلزله زواره: نسبت mb:Ms این رویداد حدود ۱.۰ گزارش شده و امواج S قوی و واضحی در تمام ایستگاه‌ها ثبت شده است که کاملاً منطبق بر الگوی یک زلزله طبیعی است.

چهار و پنج: توالی لرزه‌ای، داستان یک گسل فعال

این یکی از بارزترین تفاوت هاست.

انفجار: یک رویداد آنی و تک ضربه‌ای است. هیچ پیش لرزه‌ای ندارد.
زلزله: فرآیندی است که در آن تنش در گسل به تدریج آزاد می‌شود.

توالی لرزه‌ای زواره:

پیش لرزه‌ها: حداقل ۳ پیش لرزه با بزرگی ۳.۱ تا ۳.۷ در ساعات قبل از لرزه اصلی ثبت شد.

پس لرزه‌ها: بیش از ۱۵ پس لرزه تا کنون ثبت شده که فراوانی آن‌ها از قانون Omori (یک الگوی ریاضی مشخص برای کاهش پس لرزه‌ها) پیروی می‌کند.

این الگوی پیش لرزه، لرزه اصلی و پس لرزه، امضای قطعی یک فرآیند طبیعی در گسل است.

شش، هفت، هشت: موقعیت، سازوکار و شکل موجف تطابق کامل با زمین شناسی منطقه

موقعیت: زلزله دقیقاً در امتداد گسل فعال و شناخته شده زواره رخ داد، منطقه‌ای با سابقه لرزه خیزی. سایت‌های تست هسته‌ای در مناطق با زمین شناسی پایدار و ایزوله انتخاب می‌شوند.

سازوکار کانونی (Focal Mechanism): این معیار «نحوه حرکت سنگ» را توصیف می‌کند. گزارش‌ها سازوکار برشی (Strike-slip) را تایید کرده‌اند، به این معنی که دو صفحه گسل از کنار هم عبور کرده‌اند. سازوکار یک انفجار، انبساطی (Isotropic) است.

شکل موج: شکل موج ثبت شده از این رویداد، پیچیده و چندفازی است که مشخصه یک گسیختگی تدریجی در یک صفحه گسل است، نه یک انفجار تک ضربه‌ای.

اجماع بین المللی: تایید مراکز لرزه نگاری جهانی
تمام سازمان‌های معتبر بین المللی این رویداد را به عنوان یک زلزله طبیعی تشخیص داده‌اند:

USGS (آمریکا): Event ID: us7000n8xx | Type: EARTHQUAKE | Depth: 10.0 km
EMSC (اروپا): Region: CENTRAL IRAN | Origin: TECTONIC | Depth: 10 km
CTBTO (سازمان منع آزمایشات هسته‌ای): این سازمان که وظیفه رصد انفجارهای هسته‌ای در سراسر جهان را دارد، هیچ هشداری صادر نکرده است که خود قوی‌ترین تایید بر طبیعی بودن رویداد است.

پاسخ به شبهات رایج

«شاید تکنولوژی پیشرفته‌ای برای حفاری عمیق دارند؟»چنین حفاری ۱۰-۱۵ سال زمان می‌برد، قابل پنهان سازی از ماهواره‌ها نیست و از نظر فیزیکی و اقتصادی بی‌معناست.

«چرا نمی‌تواند یک انفجار بزرگ در سطح زمین باشد؟»انفجارات سطحی عمق کانونی ۱۰ کیلومتری ثبت نمی‌کنند، امواج S قوی ندارند و فاقد الگوی پیش لرزه/پس لرزه هستند.

نتیجه گیری نهایی

با کنار هم گذاشتن هشت شاخص علمی کلیدی (عمق زیاد، نسبت امواج لرزه‌ای، الگوی پیش لرزه و پس لرزه، تطابق با گسل فعال، سازوکار برشی و تایید اجماع بین المللی) هیچ تردید علمی باقی نمی‌ماند که زلزله زواره یک پدیده کاملاً طبیعی و تکتونیکی بوده است. این رویداد نتیجه فرآیند میلیون‌ها ساله حرکت صفحات زمین ساختی و تجمع تنش در گسل فعال زواره است که سرانجام به صورت یک زلزله متوسط آزاد شد.