کلانشهر: آخرین طرح مذاکراتی ایران، در چارچوب تبادل پیام‌ها میان ایران و آمریکا به طرف آمریکایی ارائه شده است. این فرآیند تبادل پیام از زمان برگزاری نشست اسلام آباد مستمر در جریان است. چارچوب تهیه طرح اصلاح شده اخیر همچنان بر مبنای طرح ۱۰ ماده‌ای ایران است که توسط طرف آمریکایی به عنوان چارچوب مذاکرات توقف جنگ پذیرفته شده بود.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، امروز دوشنبه ۲۱ اردیبهشت در مورد محتوای طرح مذاکراتی پیشنهادی ایران گفت: «هر آنچه که ما در این متن پیشنهاد کردیم، خواسته‌های معقول، مسئولانه و پیشنهادهای سخاوتمندانه‌ای بود نه فقط برای منافع ملی ایران، بلکه برای خیر و ثبات و امنیت کل منطقه و جهان.»

پاسخ فوری آمریکا
درست ساعاتی پس از اعلام خبر ارسال طرح مذاکراتی اصلاح شده ایران به میانجی پاکستانی، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروت سوشیال نوشت: «من همین الان پاسخ به اصطلاح نمایندگان ایران را خواندم. اصلاً از آن خوشم نمی‌آید؛ کاملاً غیرقابل قبول است.»

به نوشته رسانه‌های آمریکایی ترامپ پس از بررسی متن پیشنهادی ایران با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم اسرائیل در این خصوص رایزنی کرد.

با این حال اعلام نظر ترامپ از طریق شبکه‌های اجتماعی و مصاحبه‌های رسانه‌ای ملاک تصمیم گیری در خصوص استمرار دیپلماسی نیست. به نظر می‌رسد که تهران منتظر پاسخ رسمی آمریکا از طریق میانجی پاکستانی خواهد ماند و در عین حال به گفته مقام‌های ارشد برای هرگونه اقدام دیگر طرف مقابل نیز آمادگی کامل دارد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به اظهارنظر ترامپ در مورد نارضایتی از طرح ایران گفت: «برای ما رضایت دیگران مهم نیست. روندهای دیپلماتیک قواعد خاص خود را دارند. در یک روند دیپلماتیک، طرف‌های دخیل در مذاکره و دیپلماسی باید بر اساس منافع ملی خود تصمیم بگیرند. جمهوری اسلامی ایران نشان داده که در پیگیری منافع ملی و حقوق مسلم خود جدی است و در عین حال با حسن نیت و در روندی معقول در فرآیندهای دیپلماتیک شرکت می‌کند. طرف مقابل در این زمینه باید خود را اثبات کند و ثابت کند که در این زمینه جدی است.»

روایت رسانه‌های خارجی از مفاد طرح مذاکراتی ایران
همزمان با ارسال طرح مذاکراتی ایران برای میانجی پاکستانی، گمانه زنی‌های مختلفی در رسانه‌های خارجی در مورد محتوای این طرح منتشر شد.

به نوشته پایگاه خبری لبنانی المیادین در این طرح ایران خواهان پایان محاصره دریایی، آزادی صادرات نفت، رفع تحریم‌ها، آزادسازی اموال و دارایی‌های مسدود شده، پایان قطعی جنگ در سراسر منطقه، به ویژه لبنان است. به نوشته المیادین «ایران تاکید کرد هر توافقی با واشنگتن باید بلافاصله به پایان فوری جنگ منجر شود و یک بازه ۳۰ روزه پس از توقف جنگ برای ادامه گفت وگوها و بررسی جزئیات فنی و کارشناسی در نظر گرفته شده است.» المیادین پیشنهاد کرده است این طرح در قالب گام‌های متقابل برای اطمینان از پایبندی طرف مقابل اجرا شود.

پایگاه خبری قطری العربی الجدید هم تاکید کرده است که ایران در طرح جدید انعطاف بسیاری بیشتری نشان داده است. به نوشته این پایگاه خبری ایران پیشنهاد داده است مواردی که قبلا حاضر نبود در بازه زمانی کوتاه پس از جنگ موضوع مذاکره باشند، در بازه زمانی ۳۰ روزه مورد مذاکره قرار گیرند.

العربی الجدید همچنین ادعا کرده است که ایران پیش زمینه آغاز مذاکرات را تعهد به پایان جنگ در سراسر منطقه میان ایران و متحدانش با آمریکا و متحد اسرائیلی‌اش اعلام کرده است.

روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال هم مدعی شده است که ایران در پیشنهاد جدید موضوع رقیق سازی بخشی از اورانیوم غنی شده و ارسال بخشی دیگر به یک کشور خارجی غیر از آمریکا را مطرح کرده است. این روزنامه مدعی شده است که ایران برای توقف غنی سازی برای بازه زمانی کمتر از ۲۰ سال اعلام آمادگی کرده است. مقام‌های ایرانی وجود تعهدات هسته‌ای در طرح مذاکراتی ایران را تائید نکرده‌اند.

طرح ۱۴ ماده‌ای ایران چیست؟
پس از برگزاری دور نخست مذاکرات میان ایران و آمریکا در اسلام آباد، دو طرف طرح هایی را برای ادامه مذاکرات برای یکدیگر ارسال کردند. نهایتا تهران در سفر ۵ اردیبهشت ماه سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به پاکستان، طرحی ۱۴ ماده‌ای را برای ادامه مذاکرات به میانجی پاکستانی ارائه داد. این طرح در رسانه‌های غربی به طرح سه مرحله‌ای ایران مشهور شد، هر چند توصیف چند مرحله‌ای از این طرح چندان مطابق واقعیت نبود.

چارچوب اصلی پیشنهاد ایران برای مذاکرات میان ایران و آمریکا پس از آن ارائه شد که برای تهران روشن شد که رسیدن به یک توافق جامع و حل تمامی اختلاف‌های باقی مانده میان ایران و آمریکا در یک چارچوب زمانی آتش بس دو هفته‌ای قابل دستیابی نیست و لازم است که برای مذاکره در مورد جزئیات فنی و کارشناسی مسائل مورد اختلاف میان دو طرف ابتدا جنگ به شکل کامل و بدون قابل بازگشت، پایان پیدا کند. در این چارچوب در گام بعدی پس از پایان جنگ است که می‌توان بدون اعمال فشار از طریق نظامی و اقتصادی، در فرصت مقتضی مذاکرات میان دو طرف برگزار شود.

سخنگوی وزارت امور خارجه در خصوص انگیزه ایران از پیشنهاد دادن این موضوع گفت: «این یک امر بسیار مسئولانه و معقول است که در وضعیتی که اکنون با آن مواجه هستیم، اولویت‌ها را مدنظر قرار دهیم و برای حل وفصل آن‌ها متمرکز شویم، نه اینکه درباره موضوعاتی صحبت کنیم که سابقه آن نشان می‌دهد دست کم در دو نوبت منجر به جنگ شده است.»

پاسخی که ایران روز یک شنبه به میانجی پاکستانی ارائه داد، در واقع نسخه اصلاح شده همان طرح چهارده ماده‌ای است که پس از چند بار دست به دست شدن میان ایران و آمریکا اصلاحاتی برای نزدیک کردن نظرات طرف‌ها در آن انجام شده است.

جزئیات طرح مذاکراتی جدید ایران چیست؟
بخش عمده‌ای از مفاد تبادل پیام‌ها کتبی میان ایران و آمریکا به دلایل کاملاً روشن محرمانه است. مهم‌ترین دلیل این است که بر اساس یک اصل دیپلماتیک در یک توافقنامه «هیچ چیز مورد توافق قرار نمی‌گیرد، مگر اینکه همه چیز مورد توافق قرار گیرد.» بنابراین انتشار علنی پیشنهادهای اولیه پیش از توافق نهایی باعث ایجاد انتظاراتی در افکار عمومی می‌شود که ممکن است در هرگونه توافق نهایی مورد توافق قرار نگیرد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در نشست خبری هفتگی خود با خبرنگاران در این خصوص گفت: «در این مرحله تمرکز ما بر چیزی است که فوریت دارد. آنچه فوریت دارد، خاتمه جنگ در همه اشکال آن، به شمول لبنان و تأمین ایمنی و امنیت دریانوردی در خلیج فارس و تنگه هرمز است. همزمان نیز توقف اقدامات خلاف قانون و راهزنی دریایی آمریکا علیه کشتی‌های تجاری در دستور کار قرار دارد.»

با این حال برخی از اصول بنیادین در پیشنهاد ایران وجود دارد:

توافق نهایی منوط به رسیدن به یک تفاهم اولیه برای پایان قطعی جنگ است. در گام نخست یک تفاهم نامه مکتوب میان دو طرف امضا خواهد شد که بر اساس آن انتظارات و شرایط دو طرف برای توافق نهایی در آن مورد پذیرش هر دو طرف قرار می‌گیرد. پس از امضای تفاهم نامه در یک فرصت ۳۰ روزه و احتمالاً قابل تمدید برای مدت پیش بینی شده، مذاکرات برای جزئیات و نکات کارشناسی توافقنامه نهایی انجام می‌شود.
در گام نخست تنها مساله‌ای که به صورت عملیاتی مورد پذیرش دو طرف قرار می‌گیرد پایان قطعی و غیرقابل بازگشت جنگ در تمام جبهه‌ها در منطقه، رفع تهدید نظامی از آب راه‌های بین المللی و تسهیل عبور و مرور امن و بی‌ضرر کشتی‌های تجاری در آب‌های جنوبی ایران با برطرف شدن تهدید آمریکا خواهد بود. ممکن است تعدادی از گام‌ها یا تعهدات اعتمادساز جزئی دیگر نیز در این مرحله مورد پذیرش دو طرف قرار بگیرد.
با اجرای پیش زمینه‌های اعتمادساز، تفاهم نامه اولیه که شامل بندهای مورد پذیرش دو طرف برای قرار گرفتن در توافقنامه نهایی است امضا خواهد شد و فرصت ۳۰ روزه برای رسیدن به توافق آغاز می‌شود.
در مرحله فعلی، پیش از پایان قطعی جنگ، ایران هیچ پیشنهاد، تعهد یا مذاکره‌ای در خصوص برنامه هسته‌ای ندارد؛ چرا که تهران معتقد است موضوع پایان قطعی جنگ باید به صورت مستقل مورد توافق قرار گیرد و نباید به هرگونه توافقی در مورد پرونده هسته‌ای گره بخورد.

نکات مشخصی وجود دارند که طرف ایرانی معتقد است در توافق اولیه باید مورد توجه قرار گیرند:
رفع محاصره دریایی و پایان جنگ در تمام جبهه‌ها پیش زمینه امضای تفاهمنامه و آغاز مذاکرات است
تضمین معتبر بین المللی برای غیرقابل بازگشت بودن جنگ
مدیریت مؤثر کشورهای ساحلی بر عبور و مرور از تنگه هرمز
تعیین ساز و کار مشخص برای بازپرداخت خسارت‌های ناشی از جنگ
پاسخ به سؤالاتی در مورد طرح مذاکراتی ایران
سؤالات متعددی در افکار عمومی در مورد محتوای طرح فعلی وجود دارد.

 

آیا طرح مذاکراتی ارائه شده یک طرح جدید است؟

همانگونه که در ابتدای گزارش مورد اشاره قرار گرفت، طرح مذاکراتی فعلی در چارچوب همان طرح ۱۰ ماده‌ای ایران است که روز ۱۹ فروردین ماه به عنوان چارچوب آتش بس و مذاکرات جدید توسط دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا پذیرفته شد. این چارچوب مذاکراتی در حال حاضر به یک طرح ۱۴ ماده‌ای تبدیل شده است که در طول دو هفته گذشته چندین بار برای نزدیک شدن نظرات از طریق میانجی پاکستانی میان تهران و واشنگتن در رفت و آمد بوده است.

آیا محدودیت زمانی برای توافق بر روی طرح مذاکراتی وجود دارد؟

مقام‌های آمریکایی در اظهارنظرهای رسانه‌ای به صورت مرتب برای پذیرش طرح ارائه شده توسط آمریکا در چارچوب زمانی مشخص فشار وارد می‌کنند. اما تهران هیچ ضرب الاجل یا محدودیت زمانی جعلی را برای پذیرش طرح مذاکراتی پیش از نهایی شدن آن قبول نمی‌کند. به همین دلیل هنوز مشخص نیست که برای نهایی شدن طرح مذاکراتی و متن تفاهم نامه چقدر زمان لازم است و این طرح چند بار دیگر میان تهران و واشنگتن برای اصلاحات دست به دست خواهد شد. بنابراین مشخص نیست که دو طرف چه زمانی برای امضای تفاهمنامه نهایی بار دیگر نشستی را برگزار کنند.

آیا ایران در این طرح تعهدات هسته‌ای جدیدی به آمریکا می‌دهد؟ سرنوشت مواد هسته‌ای و برنامه غنی سازی چه خواهد شد؟

ایران در شرایط فعلی و تا پیش از پایان قاطع و بدون بازگشت جنگ، اعلام کرده است که هیچ مذاکره‌ای در پرونده هسته‌ای انجام نخواهد داد. هرگونه تلاش به ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای منوط به پذیرش شرایط پایان جنگ از سوی واشنگتن است. مواضع ایران در مورد حق غنی سازی اورانیوم در خاک ایران روشن و واضح است و هیچ تغییری در آن ایجاد نشده است. اسماعیل بقائی در این خصوص توضیح داد: «در مرحله کنونی تمرکز ما بر پایان جنگ است. اینکه بعداً در مورد موضوع هسته‌ای، در مورد مواد ایران و در مورد مباحث مرتبط با غنی سازی چه تصمیمی گرفته شود و چه گزینه هایی را ما مدنظر قرار دهیم، موضوعی است که زمانی که برسد، در مورد آن صحبت خواهیم کرد.»

آیا ارسال طرح مذاکراتی جدید به معنای پیشرفت دیپلماتیک است؟

بر اساس اصل «هیچ چیز مورد توافق قرار نمی‌گیرد تا همه چیز مورد توافق قرار گیرد»، همچنان راه زیادی تا رسیدن به یک تفاهم اولیه برای شروع مذاکرات وجود دارد. اما صرف رفت و برگشت طرح مذاکراتی میان تهران و واشنگتن نشان دهنده نزدیک‌تر شدن نظرات دو طرف است، چرا که دو طرف هر بار طرح متفاوتی را برای یکدیگر ارسال نکرده‌اند، بلکه بر مبنای همان پیشنهاد اولیه، اصلاحاتی را در ادبیات و متن ایجاد کرده‌اند.

آیا رد طرح پیشنهادی ایران به معنای پایان مذاکرات است؟

ایران در چارچوب فرآیند دیپلماتیک طرح اصلاح شده خود را در قالب پیام برای ایالات متحده آمریکا ارسال کرده است. مقام‌ها در تهران همواره تاکید کرده‌اند که از طریق رسانه‌ها مذاکره نمی‌کنند و به جای اتکا به اظهارات رسانه‌ای و پست‌های شبکه‌های مجازی، صرفا به اقدام‌های عملی طرف مقابل اهمیت می‌دهند. اکنون توپ دیپلماسی در زمین واشنگتن است و دولت آمریکا می‌تواند انتخاب کند که به فرآیند دیپلماتیک ادامه دهد یا مسیر استمرار مواجهه نظامی را انتخاب کند.

سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری امروز با اشاره با اینکه «هر وقت که لازم باشد می‌جنگیم و هر وقت تشخیص بدهیم از سلاح دیپلماسی استفاده می‌کنیم» در مورد این موضوع گفت: «فارغ از همه پارازیت هایی که ممکن است از جهات مختلف مطرح شود، متمرکز بر منافع ملی ایران هستیم و به هر شیوه‌ای که لازم باشد و هرگونه که اقتضا کند، در مسیر تأمین منافع ملی خود اقدام خواهیم کرد.»