اختصاصی کلانشهر: در روزهای داغ تابستان، یکی از صحنه‌های آشنای خیابان‌های ایران، حرکت خودروهایی است که با وجود گرمای شدید، شیشه هایشان بسته یا نیمه باز است اما کولر روشن نیست. بعضی رانندگان تاکسی، خودروهای اینترنتی و حتی رانندگان خودروهای شخصی و سنگین می‌گویند روشن کردن کولر مصرف بنزین را بالا می‌برد و برایشان صرفه اقتصادی ندارد.

اما سؤال اینجاست: کولر خودرو واقعاً چقدر بنزین بیشتری مصرف می‌کند و این مصرف اضافه در یک سفر معمولی چقدر برای راننده هزینه دارد؟

به طور فرضی اگر کرایه یک سفر ۲۰ کیلومتری ۱۰۰ هزار تومان باشد، آیا واقعاً خاموش کردن کولر می‌تواند تفاوت چشمگیری در درآمد راننده ایجاد کند؟

کولر خودرو چقدر مصرف بنزین را بالا می‌برد؟

عدد ثابتی برای تمام خودروها وجود ندارد. نوع موتور، عمر و طراحی سیستم تهویه، دمای بیرون، میزان تابش آفتاب، سرعت خودرو و حتی وضعیت ترافیک روی میزان مصرف اثر می‌گذارند.

با این حال، مطالعات انجام شده روی خودروها نشان می‌دهد استفاده از کولر در هوای گرم می‌تواند مصرف سوخت را تا حدودی افزایش دهد. یک مطالعه درباره اثر دمای محیط و کولر خودرو نشان داده است که در دمای حدود ۳۵ درجه سانتی گراد، مصرف سوخت با کولر می‌تواند حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد بیشتر از حالت بدون کولر باشد.

به زبان ساده، اگر خودرویی بدون کولر در یک مسیر مشخص ۱۰ لیتر بنزین مصرف کند، با کولر ممکن است مصرف آن به حدود ۱۱ تا ۱۲ لیتر برسد؛ البته این فقط یک مثال برای درک اثر درصدی است و مصرف واقعی هر خودرو متفاوت خواهد بود.

پایین کشیدن شیشه‌ها، الزاماً راه حل کم مصرف تری نیست

تصور رایج این است که اگر کولر خاموش باشد و شیشه‌ها پایین بیایند، راننده هم بنزین کمتری مصرف می‌کند.

این موضوع تا حدی به سرعت خودرو بستگی دارد.

در سرعت‌های پایین شهری، باز کردن پنجره‌ها می‌تواند از نظر مصرف سوخت نسبت به استفاده از کولر قابل مقایسه یا در بعضی شرایط کم مصرف‌تر باشد. اما با بالا رفتن سرعت، هوای ورودی به کابین مقاومت آیرودینامیکی ایجاد می‌کند و خودرو برای حرکت به انرژی بیشتری نیاز دارد.

مطالعه‌ای از سوی پژوهشگران آزمایشگاه ملی اوک ریج آمریکا روی خودروهای مختلف نشان داد باز بودن هر چهار پنجره می‌تواند مصرف سوخت یک خودروی سواری کامپکت را حدود ۴ تا ۸.۵ درصد و یک SUV را حدود ۱ تا ۴ درصد افزایش دهد.

«نشریه معتبر کانسیومر ریپورتس» نیز در آزمایش‌های خود گزارش کرده که در سرعت حدود ۱۰۵ کیلومتر بر ساعت، باز کردن پنجره‌ها در خودروهای آزمایش شده کاهش قابل اندازه گیری در مصرف سوخت ایجاد نکرد، در حالی که استفاده از کولر بسته به خودرو باعث کاهش حدود یک تا چهار مایل به ازای هر گالن شده بود. این نتیجه نشان می‌دهد نمی‌توان برای همه خودروها یک قانون ساده «پنجره بهتر است یا کولر» تعیین کرد.

بنابراین، در مسیرهای سریع‌تر، بستن شیشه‌ها و استفاده منطقی از کولر معمولاً انتخاب قابل دفاع تری است؛ اما در سرعت‌های پایین شهری، اختلاف می‌تواند بسیار کمتر باشد.

حالا حساب کنیم: سفر ۲۰ کیلومتری چقدر هزینه دارد

برای اینکه موضوع ملموس شود، یک خودروی سواری با مصرف متوسط ۸ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر را در نظر بگیریم.

در یک سفر ۲۰ کیلومتری:

بدون کولر: ۸ × ۲۰ ÷ ۱۰۰ = ۱.۶ لیتر بنزین

اگر در هوای گرم، روشن بودن کولر مصرف را حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد افزایش دهد:

با کولر: حدود ۱.۷۶ تا ۱.۹۲ لیتر بنزین

یعنی مصرف اضافه کولر در این سفر حدود:۰.۱۶ تا ۰.۳۲ لیتر بنزین است.

این یعنی حتی در سناریوی افزایش ۲۰ درصدی مصرف، کولر در یک سفر ۲۰ کیلومتری حدود ۳۲۰ سی سی بنزین بیشتر مصرف می‌کند.

این ۳۲۰ سی سی برای راننده چقدر پول می‌شود؟

از آذر ۱۴۰۴، نظام سه نرخی بنزین در ایران اجرا شده و نرخ‌های ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان برای هر لیتر مطرح است؛ نرخ سهمیه‌ای تاکسی‌ها نیز در تغییرات جدید برای جلوگیری از اختلال در حمل ونقل عمومی بدون تغییر اعلام شد.

اگر همان حداکثر ۰.۳۲ لیتر مصرف اضافه را در نظر بگیریم:

حالا این عدد را با کرایه یک سفر ۱۰۰ هزار تومانی مقایسه کنیم:

حتی در نرخ ۵۰۰۰ تومانی، هزینه اضافه سوخت در این مثال حدود ۱۶۰۰ تومان است؛ یعنی حدود ۱.۶ درصد کرایه ۱۰۰ هزار تومانی.

در نرخ ۱۵۰۰ تومانی سهمیه‌ای، این هزینه فقط حدود ۴۸۰ تومان خواهد بود.

البته این محاسبه، یک نمونه برای خودرویی با مصرف ۸ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر است و خودروهای پرمصرف، فرسوده یا خودروهای سنگین می‌توانند هزینه بیشتری داشته باشند.

یک نکته مهم درباره تاکسی‌ها؛ چرا بعضی راننده‌ها از کولر فراری‌اند؟

 بسیاری از تاکسی‌های شهری ایران، به ویژه پراید، سمند، پژو ۴۰۵ و پژو پارس، خودروهایی هستند که بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال عمر دارند و بسیاری از آن‌ها با موتور و سیستم تهویه کاملاً نو کار نمی‌کنند.

در چنین خودروهایی، روشن شدن کولر فقط به معنای افزایش مصرف بنزین نیست؛ کمپرسور کولر بار قابل توجهی به موتور وارد می‌کند و اگر موتور یا سیستم خنک کننده فرسوده باشد، مشکلات دیگری نیز ایجاد می‌شود.

در ترافیک سنگین شهری، زمانی که خودرو بیشتر درجا کار می‌کند، کمپرسور کولر تقریباً به طور مداوم از موتور نیرو می‌گیرد. بررسی‌های فنی نشان می‌دهد در حالت درجا، کولر بسته به حجم موتور و دمای هوا می‌تواند حدود ۰.۲ تا ۱ لیتر بنزین در ساعت به مصرف خودرو اضافه کند و در خودروهای قدیمی یا با موتور ضعیف، این عدد گاهی بیشتر نیز می‌شود.

اگر یک تاکسی روزانه حدود ۸ ساعت در سطح شهر فعالیت کند و نیمی از این زمان را در ترافیک یا حرکت‌های آرام شهری بگذراند، روشن بودن مداوم کولر می‌تواند در طول روز حدود ۲ تا ۴ لیتر و در روزهای بسیار گرم حتی ۵ تا ۶ لیتر به مصرف سوخت اضافه کند.

با فرض بنزین ۱۵۰۰ تومانی، این میزان معادل حدود ۳ تا ۶ هزار تومان در روز است؛ اما اگر راننده ناچار به استفاده از بنزین آزاد باشد، هزینه اضافه روزانه می‌تواند به ۱۰ تا ۳۰ هزار تومان برسد.

اما نگرانی بسیاری از رانندگان فقط بنزین نیست.

کولر خودروهای قدیمی چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؟

در خودروهای فرسوده، روشن بودن کولر ممکن است باعث شود:

شتاب خودرو، به ویژه پراید، به طور محسوسی کاهش پیدا کند.

هنگام حرکت در سربالایی یا با سرنشین کامل، موتور تحت فشار قرار گیرد.

اگر رادیاتور، فن یا واترپمپ عملکرد مناسبی نداشته باشند، احتمال بالا رفتن آمپر آب افزایش یابد.

فشار بیشتری به کمپرسور، تسمه‌ها، دینام و موتور وارد شود و هزینه تعمیرات بالا برود.

به همین دلیل، بخشی از مقاومت برخی رانندگان تاکسی در برابر روشن کردن کولر، علاوه بر هزینه سوخت، به نگرانی از خرابی خودرو نیز برمی گردد.

با این حال، کارشناسان تاکید می‌کنند اگر سیستم خنک کننده خودرو سالم باشد، استفاده متعارف از کولر در تابستان نباید باعث آسیب به موتور شود. در واقع، بالا رفتن آمپر یا جوش آوردن خودرو معمولاً نشانه وجود ایراد در سیستم خنک کننده، فن، ترموستات یا رادیاتور است، نه خود کولر.

در شرایطی که دغدغه‌های رانندگان تاکسی قابل درک است اما باید توجه کرد که مسافری که سوار تاکسی می‌شود با پرداخت کرایه، بخشی از هزینه آسایش و ایمنی سفر را پرداخت می‌کند.

ضمن اینکه استفاده از کولر فقط مسئله راحتی نیست؛ خنک ماندن راننده می‌تواند به حفظ تمرکز و کاهش خستگی در رانندگی هم کمک کند.

کولر روشن یا شیشه پایین؛ کدام منطقی‌تر است؟

 پاسخ به سرعت خودرو بستگی دارد.

در ترافیک و سرعت پایین:

باز کردن شیشه‌ها می‌تواند راهی برای کاهش گرمای داخل خودرو باشد و اثر آیرودینامیکی آن کمتر است.

در سرعت‌های بالاتر و جاده:

باز گذاشتن پنجره‌ها مقاومت هوا را بیشتر می‌کند و می‌تواند بخشی از صرفه جویی حاصل از خاموش کردن کولر را از بین ببرد.

مطالعه‌ای که توسط پژوهشگران آزمایشگاه ملی اوک ریج آمریکا (Oak Ridge National Laboratory) انجام شد، نشان داد باز بودن هر چهار پنجره می‌تواند مصرف سوخت یک خودروی سواری را حدود ۴ تا ۸.۵ درصد افزایش دهد.

در گرمای شدید:

خاموش کردن کامل کولر الزاماً تصمیم اقتصادی قابل توجهی نیست؛ به خصوص اگر خودرو با مصرف بالا حرکت کند یا راننده و مسافر مجبور باشند تمام مسیر را در گرمای شدید تحمل کنند.

یک محاسبه ساده برای رانندگان

اگر خودرویی در هر ۱۰۰ کیلومتر حدود ۸ لیتر مصرف کند و کولر در شرایط گرم مصرف را ۱۰ تا ۲۰ درصد بالا ببرد، برای هر ۲۰ کیلومتر حدود ۱۶۰ تا ۳۲۰ سی سی بنزین بیشتر مصرف می‌شود.

یعنی با بنزین ۵۰۰۰ تومانی، هزینه اضافه کولر در این مثال حدود ۸۰۰ تا ۱۶۰۰ تومان است.

در مقابل، کرایه یک سفر ۲۰ کیلومتری با فرض ۱۰۰ هزار تومان، ۱۰۰ هزار تومان درآمد ناخالص برای راننده ایجاد می‌کند.

پس اگر هدف صرفاً صرفه جویی در بنزین باشد، خاموش کردن کولر در یک سفر معمولی لزوماً آن قدر که تصور می‌شود تأثیر اقتصادی ندارد؛ به خصوص در خودروهای مشمول سهمیه بنزین ارزان‌تر.

حرف آخر برای راننده هایی که در تابستان کولر نمی‌زنند

واقعیت این است که هر دو طرف ماجرا تا حدی حق دارند.

از یک سو، روشن بودن کولر واقعاً مصرف سوخت را افزایش می‌دهد و در خودروهای قدیمی و فرسوده، فشار بیشتری به موتور، کمپرسور و سیستم خنک کننده وارد می‌کند. برای راننده تاکسی که روزانه ۸ تا ۱۲ ساعت در خیابان، ترافیک و گرمای تابستان کار می‌کند، این افزایش مصرف سوخت و استهلاک در پایان روز و پایان ماه بی‌تأثیر نیست.

اما از سوی دیگر، محاسبات نشان می‌دهد در یک سفر معمولی ۲۰ کیلومتری، مصرف اضافه بنزین کولر برای یک خودروی متعارف معمولاً در حد چند صد سی سی است، نه چند لیتر. به بیان دیگر، خاموش کردن کولر در یک سفر کوتاه، صرفه جویی چشمگیری ایجاد نمی‌کند؛ هرچند در مجموع ده‌ها سفر روزانه، این هزینه برای راننده قابل توجه‌تر می‌شود.

بنابراین، شاید بهتر باشد به جای خاموش کردن همیشگی کولر یا روشن نگه داشتن دائمی آن، از کولر به صورت هوشمند استفاده شود؛ برای مثال، در ساعت‌های اوج گرما، هنگام حضور مسافر، یا زمانی که خودرو برای مدت طولانی زیر آفتاب مانده است.

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که اگر خودرویی با روشن شدن کولر به شدت افت شتاب پیدا می‌کند، آمپر آب آن بالا می‌رود یا در ترافیک دچار مشکل می‌شود، احتمالاً ریشه مشکل در فرسودگی خودرو یا نقص سیستم خنک کننده است، نه صرفاً استفاده از کولر.

در نهایت، آسایش مسافر نیز بخشی از خدمات حمل ونقل است؛ همان طور که راننده انتظار دارد هزینه‌های واقعی کارش دیده شود، مسافر نیز انتظار دارد در گرمای ۴۰ درجه، سفری قابل تحمل داشته باشد.
شاید راه حل اصلی، نه در خاموش ماندن کولر، بلکه در نوسازی ناوگان، بهبود وضعیت اقتصادی رانندگان و واقعی شدن هزینه‌های حمل ونقل باشد؛ موضوعی که هم به نفع راننده است و هم به نفع میلیون‌ها مسافری که هر روز از تاکسی و خودروهای اینترنتی استفاده می‌کنند.