اختصاصی کلانشهر: مفنامیک اسید یکی از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی است که سال هاست برای درمان دردهای قاعدگی استفاده می‌شود؛ اما این دارو فقط یک مسکن نیست و می‌تواند در برخی زنان حجم خونریزی پریود را نیز کاهش دهد. شواهد علمی نشان می‌دهد مصرف آن پیش از شدید شدن درد، معمولاً اثربخشی بیشتری دارد. اما بهترین زمان شروع مصرف چه موقع است، تا چند روز باید ادامه پیدا کند و مصرف بیش از حد آن چه خطراتی دارد؟

مفنامیک اسید برای درد و خونریزی قاعدگی؛ چه زمانی مصرف شود و چه عوارضی دارد؟

دردهای قاعدگی برای بسیاری از زنان فقط یک ناراحتی گذرا نیست و در برخی موارد می‌تواند فعالیت‌های روزمره، کار و خواب را مختل کند. یکی از داروهایی که سال‌ها برای کنترل درد قاعدگی در حال استفاده است، مفنامیک اسید است؛ دارویی از گروه ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی یا NSAIDها که علاوه بر کاهش درد، می‌تواند شدت خونریزی قاعدگی را نیز تا حدی کاهش دهد.

مفنامیک اسید چیست؟

مفنامیک اسید یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی است که با مهار آنزیم‌های دخیل در تولید پروستاگلاندین‌ها عمل می‌کند.
پروستاگلاندین‌ها موادی هستند که در ایجاد التهاب و درد نقش دارند و در دوران قاعدگی نیز در انقباض رحم و ایجاد دردهای قاعدگی نقش مهمی دارند. به همین دلیل، کاهش تولید آنها می‌تواند باعث کاهش انقباضات دردناک رحم و در نتیجه کاهش درد شود.
مفنامیک اسید برای دردهای خفیف تا متوسط و به طور مشخص برای درمان دیسمنوره یا همان قاعدگی دردناک کاربرد دارد. در برچسب دارویی آمریکا، درمان دیسمنوره اولیه یکی از موارد مصرف رسمی این دارو است.

البته مفنامیک اسید تنها داروی این گروه نیست. داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن نیز از NSAIDها هستند و برای درد قاعدگی استفاده می‌شوند. شواهد موجود نشان نمی‌دهد که مفنامیک اسید الزاماً از سایر NSAIDها برای درد قاعدگی مؤثرتر باشد.


چرا مفنامیک اسید برای درد پریود مؤثر است؟

درد قاعدگی اولیه عمدتاً با افزایش فعالیت پروستاگلاندین‌ها و انقباض رحم ارتباط دارد. NSAIDها با کاهش تولید این مواد، شدت انقباض و درد را کاهش می‌دهند.
به همین دلیل، مفنامیک اسید بیشتر برای دردهای قاعدگی ناشی از دیسمنوره اولیه مطرح است.
اما اگر درد قاعدگی به دلیل بیماری هایی مانند اندومتریوز، آدنومیوز یا فیبروم رحم ایجاد شده باشد، مسکن ممکن است درد را کاهش دهد، اما علت اصلی را درمان نمی‌کند. در صورت درد شدید، جدید یا رو به تشدید، بررسی علت زمینه‌ای اهمیت دارد.


بهترین زمان شروع مفنامیک اسید چه زمانی است؟

یکی از اشتباهات رایج این است که فرد صبر کند درد شدید شود و بعد دارو را مصرف کند.

شواهد و توصیه‌های تخصصی نشان می‌دهند که NSAIDها در دیسمنوره معمولاً وقتی پیش از شروع قاعدگی یا در ابتدای شروع درد مصرف شوند، اثربخشی بهتری دارند. راهنمای ACOG (کالج آمریکایی با بیش از ۶۰۰۰۰ متخصص زنان و زایمان و متخصصین مراقبت‌های بهداشتی زنان) توصیه کرده که مصرف NSAIDها معمولاً ۱ تا ۲ روز پیش از شروع قاعدگی آغاز شود و تا ۲ تا ۳ روز اول خونریزی ادامه پیدا کند.


بنابراین اگر یک زن چرخه نسبتاً منظمی دارد و می‌داند معمولاً چه زمانی دردهایش آغاز می‌شود، می‌تواند با نظر پزشک، مصرف دارو را از یک تا دو روز قبل از زمان مورد انتظار شروع کند.

اگر چرخه منظم نیست یا زمان شروع قاعدگی قابل پیش بینی نیست، شروع دارو با اولین نشانه‌های درد یا آغاز خونریزی نیز رویکرد پذیرفته شده‌ای است. حتی در مطالعات دارویی مفنامیک اسید، درمان از زمان شروع خونریزی یا درد، هرکدام که زودتر رخ داده، بررسی شده است.

پروتکل مصرف برای بیشترین اثربخشی چیست؟

یک نکته مهم این است که دوز دقیق باید بر اساس فرآورده موجود، نسخه پزشک و شرایط فرد تعیین شود؛ زیرا قرص‌ها و کپسول‌های مفنامیک اسید در دوزهای متفاوت عرضه می‌شوند.

در برچسب دارویی فعلی آمریکا برای دیسمنوره، دوز استاندارد بزرگسالان به صورت ۵۰۰ میلی گرم به عنوان دوز اولیه و سپس ۲۵۰ میلی گرم هر ۶ ساعت ذکر شده است و توصیه شده درمان معمولاً بیش از ۲ تا ۳ روز لازم نباشد.


اما این عدد را نباید به معنای تجویز خودسرانه برای همه زنان در نظر گرفت؛ به خصوص اگر قرص موجود در بازار دوز متفاوتی داشته باشد یا فرد بیماری زمینه‌ای یا داروهای دیگری مصرف کند.

از نظر زمان بندی، الگوی کلی برای دردهای قاعدگی چنین است:

۱ تا ۲ روز قبل از شروع مورد انتظار پریود → شروع در افراد دارای چرخه قابل پیش بینی
یا:
با اولین نشانه درد/شروع خونریزی → شروع در افرادی که زمان پریود قابل پیش بینی نیست

و سپس معمولاً مصرف در ۲ تا ۳ روز نخست قاعدگی ادامه پیدا می‌کند، نه اینکه مصرف دارو بدون نیاز تا پایان کامل پریود ادامه داده شود.


آیا مفنامیک اسید خونریزی پریود را هم کم می‌کند؟

بله.

این یکی از ویژگی‌های مهم NSAIDهاست که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. کاهش پروستاگلاندین‌ها فقط روی درد اثر نمی‌گذارد و می‌تواند حجم خونریزی قاعدگی را نیز کاهش دهد.

مطالعات و راهنماهای بالینی کاهش خونریزی با NSAIDها را معمولاً در محدوده حدود ۲۰ تا ۵۰ درصد گزارش کرده‌اند، هرچند میزان پاسخ بین زنان متفاوت است.


به همین دلیل مفنامیک اسید می‌تواند برای زنی که هم قاعدگی دردناک و هم خونریزی نسبتاً شدید دارد، دو فایده داشته باشد: کاهش درد و کاهش نسبی حجم خونریزی.

اما این دارو قرار نیست پریود را «قطع» کند. اگر خونریزی پس از مصرف دارو بسیار کمتر شود و بعد از کاهش اثر دارو دوباره افزایش پیدا کند، این اتفاق می‌تواند ناشی از اثر موقتی دارو بر پروستاگلاندین‌ها و جریان خون قاعدگی باشد؛ نه اینکه خون در رحم محبوس شده باشد.

در موارد خونریزی شدید، داروهایی مانند ترانکسامیک اسید نیز وجود دارند که هدف اصلی آنها کاهش خونریزی است و در برخی شرایط از NSAIDها مؤثرترند. انتخاب درمان به علت خونریزی و وضعیت فرد بستگی دارد.


آیا مفنامیک اسید برای PMS هم مناسب است؟

اینجا باید بین PMS و درد قاعدگی تفاوت گذاشت.

PMS مجموعه‌ای از علائم است که ممکن است پیش از قاعدگی ایجاد شود؛ مانند نفخ، حساسیت پستان، تغییرات خلقی، سردرد و دردهای بدنی.

مفنامیک اسید درمان اختصاصی PMS نیست؛ اما اگر در روزهای پیش از قاعدگی، فرد دچار درد یا گرفتگی عضلات و سپس درد قاعدگی می‌شود، NSAID می‌تواند این بخش دردناک علائم را کاهش دهد.

مصرف زیاد مفنامیک اسید چه عوارضی دارد؟

مفنامیک اسید مانند سایر NSAIDها دارویی نیست که مصرف بیشتر آن الزاماً اثر بیشتری داشته باشد.

مصرف بیش از مقدار توصیه شده یا استفاده طولانی مدت می‌تواند خطر عوارض را افزایش دهد.

شایع‌ترین عوارض عبارت‌اند از:

سوءهاضمه و درد معده

تهوع و استفراغ

اسهال

سرگیجه

سردرد

واکنش‌های پوستی

در موارد جدی‌تر، NSAIDها می‌توانند باعث زخم و خونریزی دستگاه گوارش شوند. این عوارض در برخی افراد ممکن است بدون علائم هشدار قبلی رخ دهند.
همچنین مشکلات کلیوی و واکنش‌های حساسیتی شدید، اگرچه کمتر شایع، از عوارض مهم این گروه دارویی هستند.

بنابراین توصیه کلی این است که کمترین دوز مؤثر برای کوتاه‌ترین مدت لازم یعنی حدود سه روز استفاده شود.


چه کسانی نباید خودسرانه مفنامیک اسید مصرف کنند؟

افرادی که سابقه زخم یا خونریزی معده، بیماری کلیوی، برخی بیماری‌های قلبی، حساسیت به آسپرین یا سایر NSAIDها و بعضی انواع آسم حساس به NSAIDها دارند، باید پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنند.


همچنین مصرف همزمان مفنامیک اسید با NSAIDهای دیگر مانند ایبوپروفن، ژلوفن، ناپروکسن یا دیکلوفناک بدون دستور پزشک توصیه نمی‌شود؛ چون به جای افزایش منطقی اثر، می‌تواند خطر عوارض را افزایش دهد.

چه زمانی درد یا خونریزی قاعدگی نیاز به بررسی پزشکی دارد؟

اگر درد قاعدگی به حدی باشد که فعالیت‌های روزمره را مختل کند، هر ماه شدیدتر شود یا با درمان‌های معمول کنترل نشود، بهتر است علت آن بررسی شود.

همین موضوع درباره خونریزی شدید نیز صدق می‌کند؛ به خصوص اگر زن مجبور باشد تقریباً هر یک تا دو ساعت پد یا تامپون خود را تعویض کند، بیش از هفت روز خونریزی داشته باشد، لخته‌های بزرگ و مکرر دفع کند یا به دلیل خونریزی دچار خستگی و تنگی نفس شود. فیبروم، اندومتریوز، آدنومیوز و برخی مشکلات دیگر می‌توانند از علل خونریزی یا درد غیرطبیعی باشند.