خبر مهم در درمان سرطان پانکراس در آگوست ۲۰۲۶ منتشر شد؛ سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) داروی داراکسونراسیب (Daraxonrasib) با نام تجاری Rasonque را برای برخی بیماران مبتلا به سرطان متاستاتیک پانکراس تأیید کرد. در مطالعه فاز ۳، بیماران دریافت کننده این دارو به طور میانه ۱۳.۲ ماه زنده ماندند، درحالی که این عدد برای شیمی درمانی استاندارد ۶.۷ ماه بود؛ یعنی بقای میانه تقریبا دو برابر شد. با این حال، این دارو به معنای درمان قطعی سرطان پانکراس نیست و در حال حاضر برای گروه مشخصی از بیماران مبتلا به بیماری پیشرفته کاربرد دارد.

داروی جدید سرطان پانکراس چیست؟

داراکسونراسیب یک داروی هدفمند خوراکی است که توسط شرکت Revolution Medicines تولید شده و با نام Rasonque عرضه می‌شود. این دارو برخلاف شیمی درمانی که می‌تواند سلول‌های سالم و سرطانی را هم تحت تأثیر قرار دهد، یک مسیر مولکولی مهم در رشد سلول‌های سرطانی را هدف می‌گیرد. به همین دلیل، می‌تواند به عنوان یکی از گزینه‌های جدید در درمان سرطان پانکراس برای بیماران واجد شرایط مطرح باشد.

FDA در ۲۶ آگوست ۲۰۲۶ این دارو را برای بزرگسالان مبتلا به آدنوکارسینوم متاستاتیک پانکراس تأیید کرد؛ به ویژه بیمارانی که حداقل یک درمان سیستمیک قبلی دریافت کرده‌اند یا گزینه مناسبی برای شیمی درمانی چنددارویی نیستند.

نکته مهم این است که داراکسونراسیب برای همه بیماران مبتلا به سرطان پانکراس تجویز نمی‌شود. این دارو به طور مشخص برای بیماری پیشرفته‌ای تأیید شده که سرطان از پانکراس به بخش‌های دیگر بدن گسترش پیدا کرده است. همچنین سابقه درمان‌های قبلی و شرایط جسمی بیمار در تصمیم گیری برای استفاده از آن اهمیت دارد. بنابراین، تأیید این دارو به معنای جایگزین شدن آن با تمام روش‌های درمانی موجود نیست، بلکه یک گزینه جدید برای گروه مشخصی از بیماران محسوب می‌شود.fda.gov

داراکسونراسیب (Daraxonrasib) چگونه عمل می‌کند؟

در بسیاری از سرطان‌های پانکراس، پروتئین هایی از خانواده RAS، به خصوص KRAS، در رشد و تکثیر غیرطبیعی سلول‌ها نقش دارند. داراکسونراسیب با هدف قرار دادن شکل فعال پروتئین‌های RAS، پیام هایی را که به سلول سرطانی برای رشد و زنده ماندن ارسال می‌شوند، مختل می‌کند. به زبان ساده، دارو تلاش می‌کند یکی از مسیرهای اصلی فرمان دهنده رشد تومور را خاموش کند.

نتایج کارآزمایی داروی جدید سرطان پانکراس چه بود؟

در مطالعه فاز ۳ RASolute 302، داراکسونراسیب با شیمی درمانی استاندارد در بیماران مبتلا به سرطان متاستاتیک پانکراس که قبلا درمان شده بودند مقایسه شد. نتایج نشان داد که دارو علاوه بر افزایش بقا، احتمال کنترل و کوچک شدن تومور را نیز بیشتر کرده است.

افزایش بقای کلی از ۶.۷ به ۱۳.۲ ماه

مهم‌ترین نتیجه مطالعه، افزایش بقای کلی میانه از ۶.۷ ماه در گروه شیمی درمانی به ۱۳.۲ ماه در گروه داراکسونراسیب بود.

این اعداد به این معنا نیست که هر بیمار دقیقا ۱۳.۲ ماه زنده می‌ماند؛ «میانه بقا» یعنی نیمی از بیماران کمتر و نیمی بیشتر از این مدت زندگی کرده‌اند.

نرخ پاسخ تومور به دارو چقدر بود؟

حدود ۳۲ درصد از بیماران دریافت کننده داراکسونراسیب پاسخ عینی به درمان نشان دادند؛ در گروه شیمی درمانی این رقم حدود ۱۱ درصد بود. پاسخ عینی یعنی در تصویربرداری، کاهش قابل اندازه گیری اندازه تومور مشاهده شده است.

داراکسونراسیب برای کدام بیماران مبتلا به سرطان پانکراس مناسب است؟

این دارو برای تمام بیماران مبتلا به سرطان پانکراس تجویز نمی‌شود. طبق تأیید FDA، گروه هدف شامل:

1. بزرگسالان مبتلا به سرطان متاستاتیک پانکراس هستند.
2. بیمارانی که حداقل یک درمان سیستمیک قبلی دریافت کرده‌اند.
3. یا بیمارانی که امکان دریافت شیمی درمانی چنددارویی را ندارند.

بنابراین تشخیص مرحله بیماری، درمان‌های قبلی و وضعیت عمومی بیمار باید توسط متخصص سرطان بررسی شود.

عوارض داراکسونراسیب چیست؟

داراکسونراسیب اگرچه یک درمان هدفمند است، اما بدون عارضه نیست. شایع‌ترین عوارض گزارش شده عبارت‌اند از:

• بثورات پوستی
• اسهال
• زخم و التهاب دهان
• تهوع و استفراغ
• خستگی
• درد شکم
• کاهش اشتها
• تورم یا تجمع مایع در بدن
• خونریزی

عوارض جدی‌تر نیز ممکن است رخ دهد و شامل مشکلات پوستی شدید، آسیب گوارشی و التهاب ریه است؛ بنابراین مصرف دارو باید تحت نظر پزشک انجام شود.

آیا داراکسونراسیب باعث درمان قطعی سرطان پانکراس می‌شود؟

خیر. نتایج فعلی نشان می‌دهد داراکسونراسیب می‌تواند در بیماران واجد شرایط، رشد بیماری را کند و طول بقا را افزایش دهد، اما شواهدی وجود ندارد که آن را درمان قطعی سرطان متاستاتیک پانکراس بدانیم.

اهمیت این دارو در این است که برای نخستین بار یک درمان هدفمند از خانواده مهارکننده‌های RAS توانسته در یک مطالعه فاز ۳، نسبت به شیمی درمانی استاندارد برتری قابل توجهی در بقای بیماران نشان دهد. این موضوع از آن جهت مهم است که سرطان پانکراس پیشرفته معمولا به درمان‌های موجود پاسخ محدودی می‌دهد و پس از پیشرفت بیماری، گزینه‌های درمانی بیماران کمتر می‌شود.

در واقع، هدف اصلی داراکسونراسیب در شرایط فعلی کنترل بیماری و افزایش مدت بقا است، نه از بین بردن کامل سرطان. میزان اثربخشی نیز در افراد مختلف یکسان نیست و عواملی مانند وضعیت عمومی بیمار، میزان گسترش سرطان و درمان‌های قبلی می‌توانند بر نتیجه تأثیر بگذارند. بنابراین، پزشک باید با توجه به شرایط هر بیمار مشخص کند که آیا این دارو می‌تواند گزینه مناسبی برای او باشد یا خیر.

قیمت داروی Rasonque چقدر است؟

قیمت اعلام شده برای Rasonque در آمریکا حدود ۳۹٬۸۰۰ دلار برای یک دوره ۳۰روزه است؛ بنابراین می‌توان قیمت فهرستی ماهانه آن را حدود ۳۹٬۸۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ دلار در نظر گرفت. این مبلغ قیمت فهرستی پیش از تخفیف‌های بیمه‌ای و کمک‌های مالی است و مبلغ پرداختی واقعی بیمار می‌تواند متفاوت باشد.

این قیمت، قیمت رسمی اعلام شده در آمریکا است و نمی‌توان آن را قیمت دارو در ایران یا هزینه نهایی بیمار ایرانی دانست.

آیا درمان جدید سرطان پانکراس در ایران در دسترس است؟

تا زمان انتشار این مطلب، تأیید رسمی FDA مربوط به بازار آمریکا است و شواهد قابل اتکایی درباره عرضه رسمی و گسترده Rasonque در ایران وجود ندارد. بنابراین نمی‌توان صرفا بر اساس تأیید FDA گفت که دارو در ایران نیز در دسترس است.

در صورت نیاز، پزشک متخصص می‌تواند درباره امکان تهیه قانونی دارو، مسیرهای واردات یا شرکت در کارآزمایی‌های بالینی احتمالی راهنمایی کند. همچنین نباید دارو را بدون بررسی وضعیت بیمار و نظر متخصص تهیه یا مصرف کرد.