اختصاصی کلانشهر: شبکه‌های خبری سی‌بی‌اس و سی‌ان‌ان گزارش داده‌اند که ارتش آمریکا گزینه استفاده از بمب عظیم GBU-43/B، معروف به «مادر بمب‌ها»، را در برنامه‌های حمله احتمالی به ایران گنجانده است. این گزارش‌ها در شرایطی منتشر می‌شوند که آمریکا پیش‌تر، در ژوئن ۲۰۲۵، تاسیسات هسته‌ای ایران را با بمب‌های سنگرشکن و موشک‌های کروز هدف قرار داده بود؛ حمله‌ای که دونالد ترامپ آن را «موفقیت نظامی چشمگیر» توصیف کرد و مدعی شد توان هسته‌ای ایران به‌طور کامل نابود شده است. اکنون، با مطرح شدن دوباره گزینه حمله، استفاده از سلاحی متفاوت و بسیار پرقدرت در کانون توجه قرار گرفته است.

سی‌بی‌اس و سی‌ان‌ان از برنامه‌های تازه نظامی آمریکا خبر دادند

شبکه سی‌بی‌اس روز پنجشنبه، ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، گزارش داد که کاخ سفید و پنتاگون برنامه‌هایی برای استفاده از بمب GBU-43/B علیه اهداف نظامی در ایران آماده کرده‌اند. این شبکه به نقل از منابع آگاه نوشت که اجرای چنین عملیاتی به دستور دونالد ترامپ بستگی دارد.

پیش از این نیز شبکه سی‌ان‌ان گزارش داده بود که ارتش آمریکا گزینه استفاده از این بمب را برای حمله به زیرساخت‌های انرژی و تاسیسات هسته‌ای ایران بررسی می‌کند. بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، مقام‌های آمریکایی از آماده‌سازی گزینه‌های تازه نظامی خبر داده‌اند که در صورت تصمیم رئیس‌جمهور آمریکا برای ازسرگیری عملیات رزمی، می‌توانند به اجرا گذاشته شوند.

گزارش‌ها از آن حکایت دارند که برنامه‌ریزی نظامی آمریکا تنها به یک نوع هدف محدود نیست و تأسیسات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران و زیرساخت‌های انرژی نیز در میان گزینه‌های مورد بررسی قرار دارند. 

«مادر بمب‌ها» چیست و چه قدرتی دارد؟

بمب GBU-43/B که با نام اختصاری MOAB شناخته می‌شود، یکی از بزرگ‌ترین بمب‌های غیرهسته‌ای زرادخانه آمریکا و از قدرتمندترین سلاح‌های متعارف این کشور است. نام کامل آن Massive Ordnance Air Blast به معنای «مهمات عظیم انفجاری هوایی» است و عنوان رسانه‌ای «مادر بمب‌ها» نیز از همین نام اختصاری گرفته شده است.

وزن این بمب حدود ۹٫۸ تن است و برای ایجاد موج انفجار بسیار قدرتمند در سطح وسیعی از زمین طراحی شده است. قدرت انفجار و گستره اثر آن باعث می‌شود این سلاح برای هدف قرار دادن مناطق وسیع و مواضع نظامی در سطح زمین مورد توجه قرار گیرد.

با این حال، یک تفاوت فنی مهم میان MOAB و بمب‌های سنگرشکن وجود دارد: مادر بمب‌ها اساساً برای نفوذ عمیق به زمین و تخریب تأسیسات مستحکم زیرزمینی طراحی نشده است. در مقابل، بمب سنگرشکن GBU-57 که آمریکا در حمله ژوئن ۲۰۲۵ علیه تاسیسات هسته‌ای ایران به کار گرفت، برای نفوذ به سازه‌های مستحکم و اهداف مدفون در عمق طراحی شده است.

بنابراین، استفاده از مادر بمب‌ها لزوماً به معنای برخورداری از توانایی بیشتر برای نابودی تاسیسات هسته‌ای مدفون در عمق نیست. کارشناسانی که با سی‌ان‌ان گفت‌وگو کرده‌اند نیز درباره میزان اثربخشی این بمب علیه تاسیسات زیرزمینی ایران تردیدهایی مطرح کرده‌اند. 

از بمباران تاسیسات هسته‌ای تا ادعای «پیروزی بزرگ» ترامپ

آمریکا در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵ (اول  تیر ۱۴۰۴) در عملیاتی موسوم به «چکش نیمه‌شب» (Operation Midnight Hammer)، سه مرکز هسته‌ای ایران در فردو، نطنز و اصفهان را هدف قرار داد.

در این عملیات، بمب‌افکن‌های پنهان‌کار B-2 بمب‌های سنگرشکن GBU-57 را علیه اهداف زیرزمینی به کار گرفتند و موشک‌های کروز تاماهاوک نیز از یک زیردریایی شلیک شدند.

ترامپ پس از این حمله، عملیات را «موفقیت نظامی چشمگیر» خواند و اعلام کرد که تاسیسات اصلی غنی‌سازی هسته‌ای ایران به‌طور کامل نابود شده‌اند. او در اظهارات بعدی نیز بارها بر قدرت بمب‌های سنگرشکن آمریکا و آنچه نابودی توان هسته‌ای ایران می‌خواند، تاکید کرد.

با این حال، ادعای نابودی کامل برنامه هسته‌ای ایران با ارزیابی قطعی و جامع از وضعیت تمام ظرفیت‌های هسته‌ای این کشور یکسان نیست. حتی در گزارش‌های بعدی نیز بحث درباره میزان خسارت واردشده و سرنوشت مواد هسته‌ای باقی‌مانده ادامه یافت. 

اکنون، حدود ۱۶ ماه پس از آن حمله، گزارش‌های تازه درباره بررسی گزینه استفاده از مادر بمب‌ها نشان می‌دهد که گزینه نظامی بار دیگر در محاسبات واشنگتن جایگاه برجسته‌ای پیدا کرده است. این تحول در حالی رخ می‌دهد که ترامپ پیش‌تر از موفقیت عملیات علیه تاسیسات هسته‌ای ایران سخن گفته بود.

چرا دوباره بحث حمله به ایران مطرح شده است؟

بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، دولت آمریکا در حال بررسی گزینه‌های تازه نظامی در شرایطی است که جنگ با ایران به مرحله‌ای پیچیده رسیده و اهداف راهبردی واشنگتن همچنان محل بحث است. در این گزارش، علاوه بر تاسیسات هسته‌ای، زیرساخت‌های انرژی نیز در میان اهداف احتمالی قرار دارند.

آماده‌سازی چنین گزینه‌هایی می‌تواند چند کارکرد داشته باشد: فراهم کردن امکان اجرای عملیات نظامی تازه، افزایش فشار بر تهران در محاسبات سیاسی و امنیتی، و ارسال پیام درباره آمادگی واشنگتن برای تشدید درگیری.

از همین رو، انتشار خبرهایی درباره سلاحی با این ابعاد را نمی‌توان صرفاً به‌عنوان گزارشی درباره مشخصات یک بمب در نظر گرفت. طرح چنین گزینه‌ای در سطح رسانه‌ای می‌تواند بخشی از فضای تهدید و فشار نظامی نیز باشد؛ هرچند بدون شواهد بیشتر نمی‌توان درباره انگیزه دقیق انتشار اطلاعات یا زمان احتمالی اجرای عملیات داوری قطعی کرد.

آیا مادر بمب‌ها می‌تواند معادله نظامی را تغییر دهد؟

قدرت انفجاری بالا به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که یک سلاح بتواند به اهداف راهبردی مورد نظر دست یابد. MOAB برای ایجاد تخریب گسترده در سطح زمین ساخته شده است و توانایی آن برای نابودی تاسیسات عمیق زیرزمینی، از جمله برخی اهداف مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران، محدودیت‌های فنی دارد.

به همین دلیل، مطرح شدن این بمب در برنامه‌های احتمالی آمریکا را باید در کنار سایر گزینه‌های نظامی بررسی کرد؛ گزینه‌هایی که ممکن است اهداف متفاوتی، از زیرساخت‌های انرژی تا مواضع نظامی و تاسیسات مرتبط با برنامه هسته‌ای، را در بر بگیرند.

گزارش‌های سی‌بی‌اس و سی‌ان‌ان از ورود دوباره گزینه حمله به ایران به محاسبات نظامی آمریکا حکایت دارند؛ موضوعی که پس از ادعاهای پیشین ترامپ درباره نابودی تاسیسات هسته‌ای ایران، پرسش‌هایی تازه درباره اهداف بعدی واشنگتن و احتمال تشدید دوباره درگیری مطرح می‌کند.