اختصاصی کلانشهر :سمانه نگاه(دکتری هواشناسی)-نیما فریدمجتهدی(دکتری آب وهواشناسی) اکنون کمتر کسی است که نداند که سفیدرود خود تشنه است! دیرزمانی است که چه کارشناس و چه متولی هشدار می دهند که سفیدرود دیگر مرهمی بر مشکل نیست و شاید بتوان گفت خود مشکل است! چندین سال است که مدیریت منابع آب با تمام قوا در حال رایزنی برای حق آبه استان گیلان است. ولی آنچه در حوضه بالادستی سد سفیدرود در حال رخ می دهد آنچنان فراگیر و جدی آبستن تبدیل به بحرانی اجتماعی-سیاسی است که دیگر چه کسی می تواند از مدیریت مشترک و حق آبه گیلان صحبت کند.

فارغ از تمامی اقدامات و تدبیرهایی که بیشتر التیام بخش بوده تا راه گشا، در زمینه مدیریت منابع آب آنچه که سالیان دراز است گیلان را در هر برهه ای توانسته از بحران فراگیر خشک سالی برهاند خاصیت آب وهوایی گیلان یا همان باران های موثری است که هر ساله از انتهای اسفند تا انتهای بهار نجات بخش بوده است. مدیریت های ما بیشتر از نوع مدیریت توزیع بوده است و آنچه مدیریت را به سرانجام رساند، باران بوده و برای باران هم مدیریتی نیست جز خبر و پیش بینی وقوعِ آن، که به کمک مدیریت می آید تا با کاهش توزیع آب به شبکه آب رسانی سد سفیدرود، اندکی بر زخم این مشکلات بکاهد.

اما باران چند سالی سر سازگاری ندارد و نمی بارد، باران نمی بارد و مدیریت بارانی، در مواجه با آزمون های جدی و دشوار است و این آزمون ها مثل سال زارعی جاری فرصت هایی است که خودمان را برای پرسش های جدی و اقدامات عملی آماده کنیم، باران خوب است، شاید ببارد، اگر ببارد، اما مدیریت منابع آب با نگاه به آسمان، آنهم آسمانی که بخشندگی اش هر روز کمتر می شود، چاره بخش روزهای دشوار نیست.
ما نه نحوه زندگی شهروندانمان و نه مدیرتمان با شرایط بحرانی محیطی که در آن زیست می کنیم نمی خواند، و این تناقض گریبان گیر است آن هم در این پهنه سبز بارانی.

گزارش وضعیت

برپایه آمارهای اندازه گیری شده در ایستگاه های هواشناسی کشور از ابتدای سال آبی اخیر (اول مهرماه ١٤٠١) تا ١٥ اسفند جاری در پهنه استان گیلان حدود ٤٥٧ میلیمتر بارش اتفاق افتاده است که در مقایسه با شرایط بلندمدت ٢٧ درصد و نسبت به سال قبل ٢٣ درصد کاهش بارش را در گیلان تجربه کردیم.

 ماه های مهر، آبان و اسفند به ترتیب ٣٠ درصد، ٤٦ درصد و ٣٤ درصد کاهش بارش داشته و ماه های آذر، دی و بهمن با حدود ١٠ درصد کمبود بارش، شرایط نزدیک به میانگین بلندمدت را تجربه کردند.
به عبارت دیگر ٦ ماه گذشته، استان گیلان کم بارش ترین پاییز و زمستان را طی ١٥ سال اخیر به ثبت رسانده است و طی سال آبی اخیر تاکنون، گیلان با کمبود حدود ٢٠٠ میلیمتری بارش، نسبت به شرایط میانگین بلندمدت، مقام اول کاهش بارش را در کشور در مقایسه با سایر استان های کشور تجربه کرده است. این شرایط کم بارشی طی امسال، به سبب فراوانی کمِ نفوذِ سامانه های بارشی است که عمدتاً هر ساله در فصول پاییز و زمستان از سمت اروپا و عرض های بالا به سواحل جنوبی دریای خزر و استان گیلان نفوذ می کردند طی امسال به دلیل حاکمیت الگوهای جوی غالباً پایدار در منطقه، بارش های مناسبی در گیلان محقق نشد.
از نظر دمایی هم طی ٦ ماه گذشته متوسط دمایی استان گیلان حدود ١ درجه بالاتر از میانگین بلندمدت مدت مشابه بوده است.

به همین ترتیب استان های حوضه آبریز سدسفیدرود نیز بین ٢٦ تا ٧٠ درصد کاهش بارش را طی امسال در مقایسه با شرایط بلندمدت تجربه کرده اند که این شرایط علاوه بر کاهش چشمگیر آورد سدسفیدرود طی ٦ ماه گذشته،بر رژیم آبدهی رودخانه های قزل اوزن و شاهرود طی بهار، تاثیر منفی قابل ملاحظه گذاشته و بنظر می رسد اگر در اوایل بهار بارش های سیلابی در حوضه آیریز سفیدرود اتفاق نیفتد با توجه به کاهش پوشش برف باید منتظر افت شدید دبی ورودی سفیدرود طی اوایل بهار باشیم. 


پیش بینی های فصلی مرکز اقلیم شناسی سازمان هواشناسی کشور با احتمال تحقق حدود ٧٠ درصد، بارش فروردین و اردیبهشت و خرداد آتی را در اکثر مناطق گیلان نرمال و مشابه شرایط بلندمدت برآورد کرده است که در صورت تحقق برای بهار امسال باید منتظر حدود ١٥٠ میلیمتر بارش بطور متوسط در سطح پهنه گیلان باشیم که می تواند به عنوان بارش های بهنگام تا حدی از شدت خشکسالی بکاهد.
از نظر دمایی هم فروردین و اردیبهشت ١٤٠٢ حدود ١ درجه افزایش دما نسبت به شرایط بلندمدت پیش بینی شده است. شرایط نامطلوب جوی استان متاسفانه با آمارهای شرکت آب منطقه ای نیز همگنی نامیمونی دارد. حجم مخزن سد سفیدرود در روز 15 اسفند 1401 برابر با 204 میلیون مترمکعب (19 درصد حجم مخزن) است که در مقایسه با سال 1399 که 918 میلیون مترمعکب بوده است اختلاف فاحشی را نشان می دهد.

وضعیت دبی ورودی به مخزن نیز با عدد 23 مترمکعب برثانیه در مقابل عدد 752 مترمکعبی در سال 1399، نشان از وضعیت نگران کننده جریان آب های سطحی در حوضه سفیدرود است با ذکراین نکته که با توجه به شرایط آب وهوایی و آب شناختی حوضه سفیدرود، ماه اسفند شروع افزایش دبی ناشی از ذوب برف در مناطق خشک و گرم بالادست حوضه باید باشد. آورد سفیدرود در ماه اسفند تاکنون با رقم 24 میلیون مترمعکب نسبت به میانگین 20 ساله، کاهش 72 درصدی را نشان می دهد.