سازمان ملل در جدیدترین گزارش خود اعلام کرد:

ایران و ۱۸ کشور دیگر به بازار شیشه افغانستان تبدیل شده اند!


۱۴۰۲/۰۷/۱۳ - ۱۲:۲۷ | کد خبر: ۳۷۰۸۴ چاپ

سازمان ملل در جدیدترین گزارش خود اعلام کرد ایران و 18 کشور جهان به بازار شیشه افغانستان تبدیل شده اند.

 ایران و ۱۸ کشور دیگر به بازار شیشه افغانستان تبدیل شده اند!

کلانشهر: سازمان ملل در جدیدترین گزارش خود، بار دیگر درباره افزایش تولید مت آمفتامین (شیشه) در افغانستان هشدار داد و اعلام کرد که ایران و 18 کشور در آسیای میانه، شرق و جنوب و غرب آسیا، اقیانوسیه، شرق و جنوب غربی آفریقا، اروپای مرکزی و شمالی، به بازارهای عرضه شیشه افغانستان تبدیل شده‌اند.

در گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم ملل متحد UNODC که روز دهم سپتامبر 2023 (19 شهریور 1402) در وین منتشر شد، اعلام شده که در فاصله سال‌های 2019 تا 2022، محموله شیشه افغانستان به کشورهای ازبکستان، جمهوری آذربایجان، تاجیکستان، قرقیزستان، هنگ‌کنگ، چین، پاکستان، استرالیا، اندونزی، سری لانکا، هند، امارات متحده عربی، شرق آفریقا، جمهوری تانزانیا، موزامبیک، یمن، بحرین، ایران، جمهوری چک و فرانسه ارسال شده و مجموع کشفیات شیشه در این مناطق، از 2.5 تن در سال 2017 به 29.7 تن در سال 2021 رسیده که افزایش 12 برابری کشفیات در این بازه 5 ساله، نشان‌دهنده افزایش تولید است و می‌تواند بر اثر تغییر روش ساخت مت آمفتامین اتفاق افتاده باشد.

این گزارش، تایید می‌کند که مت آمفتامین در افغانستان با سه جور پیش ساز تولید می‌شود؛ «اِفِدرین» استخراج شده از گیاه بومی افدرا (توت قرمز) که یکی از مناطق رویش آن، نواحی کوهستانی و صخره‌ای افغانستان است، «سودوافدرین» استخراج شده از داروهای سرماخوردگی، «افدرین» صنعتی که به طریق غیرقانونی از مرز چین، هند، کشورهای آسیای میانه و پاکستان به لابراتوارهای تولید مت آمفتامین در افغانستان می‌رسد.

کارشناسان UNODC در این گزارش تاکید دارند که اگرچه ممکن است فرآوری گیاه افدرا برای تولید شیشه، یک روش مقرون به صرفه باشد اما با توجه به حجم بالای کشفیات مت‌آمفتامین افغانستان، بعید است که تولید، به استفاده از افدرین گیاهی محدود شده باشد و بنابراین، در حال حاضر هر سه شیوه (استفاده از سودوافدرین موجود در داروهای سرماخوردگی، افدرین صنعتی و افدرین گیاهی) به‌طور همزمان در لابراتوارهای تولید شیشه افغانستان کاربرد دارد.

کارشناسان UNODC در این گزارش، بابت تغییر رژیم بازارهای مواد در جهان به جهت ورود حجم بالای مت آمفتامین افغانستان ابراز نگرانی کرده‌اند و هشدار داده‌اند که افزایش تولید شیشه در افغانستان، تشدید ناامنی در کل منطقه آسیا و اروپا را در پی خواهد داشت چون محموله‌های شیشه افغانستان، باید از جنوب غرب آسیا و جنوب شرق اروپا به شمال و مرکز اروپا برسد که حتما بازارهای خرده فروشی 33 کشور در این مسیر هم از همین محموله‌ها تغذیه می‌شوند علاوه بر اینکه تردد کاروان‌های مواد از این مسیر، به افزایش جرایم سازمان یافته منجر خواهد شد.

گزارشی که روز دهم سپتامبر درباره تولید شیشه در افغانستان منتشر شد، دومین گزارش سازمان ملل طی 4 ماه اخیر است. تیر ماه امسال و در سالروز جهانی مبارزه با مواد مخدر، سازمان ملل با انتشار گزارشی اعلام کرد: «افغانستان از تولیدکنندگان عمده مت آمفتامین‌ها در منطقه است و کاهش کشت تریاک می‌تواند به تغییر به سمت تولید مواد صنعتی منجر شود که بازیگران مختلف از آن سود خواهند برد.»

طالبان طی 18 ماه اخیر و بعد از فرمان ممنوعیت تولید و خرید و فروش مواد که آوریل 2022 توسط هبت‌الله آخوندزاده؛ سرکرده طالبان صادر شد، همواره مدعی مبارزه با تجارت مواد بوده و حتی اوایل تابستان امسال و زمانی که اعلام شد وسعت مزارع خشخاش در این کشور در سال 2022، با افزایش 32 درصدی نسبت به سال 2021 به 233 هزار هکتار رسیده و سال 2022 بیش از 6100 تن تریاک به انبارهای افغانستان منتقل شده، طالب‌ها، خبرنگار یک رسانه بین‌المللی را با خود همراه کردند تا یک گزارش تبلیغاتی با تیتر «کاهش 80 درصدی کشت خشخاش در افغانستانِ بعد از حضور طالبان» از امحای مزارع خشخاش در شرق، مرکز و شمال شرق افغانستان که از دو دهه قبل، پاک‌ترین مناطق به دلیل کاهش وسعت کشتزارهای خشخاش بوده، تهیه کند در حالی که گزارش‌های اخیر سازمان ملل از افزایش وسعت مزارع خشخاش و تداوم قاچاق هرویین و رشد تولید مت آمفتامین در افغانستان، ثابت می‌کند شعار «مبارزه با تجارت مواد» صرفا برگ برنده ‌ای برای میز مذاکره با جامعه جهانی بود که به نظر می‌رسد با انتشار گزارش اخیر UNODC، این برگ برنده هم کارکرد خود را از دست داده است. ...

 

راز 10 ساله
استفاده از افدرین گیاهی برای تولید شیشه در افغانستان، اولین‌بار توسط دیوید منسفیلد؛ مشاور سازمان توسعه و تحقیقات پایدار OSDR افشا شد. سپتامبر 2019 منسفیلد که به مدت 11 سال، بر اقتصاد زیرزمینی و غیرقانونی در افغانستان تحقیق می‌کرد، در گزارشی با عنوان «ناشناخته‌های موج جدید تولید مت آمفتامین در افغانستان» نوشت: «در سه سال گذشته، تاجران برای خرید گیاهی که قبلاً فقط به عنوان سوخت استفاده می‌شد، به شهر تیوِرِه در ولایت غور (غرب افغانستان) رفته‌اند. این گیاه وحشی که در کوهستان رشد می‌کند و در زبان محلی به نام اومان (افدرا و معروف به توت قرمز) شناخته می‌شود، منبع افدرین؛ پیش ساز اصلی در تولید مت آمفتامین است.

این گیاه بعد از خشک شدن، آسیاب و بسته‌بندی شده و سپس با کامیون به ولایت فراه در جنوب غربی افغانستان و سایر ولایات منتقل می‌شود تا برای تولید محصولی که در افغانستان و ایران به نام شیشه معروف است و به شکل تدخینی یا تزریق مورد استفاده قرار می‌گیرد فرآوری شود. اومان، غیر از شهر تیوره، در باقی شهرهای ولایت غور هم فروخته می‌شود علاوه بر اینکه از سال 2018، تاجران ولایات فراه و هلمند (در جنوب غربی افغانستان) اومان را از شهرهای دیگری هم خریداری کرده‌اند.»

منسفیلد در بخش دیگری از این گزارش نوشت: «کشف مت آمفتامین در افغانستان تا همین اواخر بسیار کم بود و باور بر این بود که مت آمفتامین، در ایران یا پاکستان ساخته شده اما ظهور یک بازار پر جنب و جوش برای گیاه اومان نشان می‌دهد که صنعت تولید مت آمفتامین در افغانستان مستقر است.تا پیش از آشنایی صاحبان آشپزخانه‌های شیشه با روش استخراج افدرین گیاهی، سودوافدرین موجود در داروهای سرماخوردگی قاچاق شده از ایران یا پاکستان در تولید مت آمفتامین مورد استفاده قرار می‌گرفت و حالا تولید شیشه با افدرین گیاهی، بسیار ارزان و سودآور است چنانکه هزینه تولید با افدرین گیاهی، معادل نصف هزینه تولید با سودافدرین استخراج شده از داروهای سرماخوردگی وارداتی از ایران و پاکستان است.»

منسفیلد در بخش دیگری از گزارش خود نوشته بود که افدرای خشک شده، در گونی‌های 70 کیلویی به سمت آشپزخانه‌هایی در شهرهای «گلستان» یا «باکواه» (در ولایت فراه) حمل می‌شود در حالی که در این مسیر، کمترین خطر، مواجه شدن با ماموران دولتی و پلیس است اما حمله راهزنان که در واقع، گروه‌های رقیب، طالبان یا شبه نظامیان مخالف دولتند، بسیار خطرناک‌تر است.

منسفیلد در این گزارش اشاره داشت که هم پلیس و نیروهای دولتی و هم طالبان و مخالفان دولت در صورت حمله به خودروهای حامل افدرا، رشوه می‌گیرند که رقم رشوه از 0.07 دلار به ازای هر کیلو تا 150 دلار به ازای هر خودرو متفاوت است و معمولا یک راننده حامل افدرا تا زمانی که به بازار «عبدالودود» در شهر بکواه برسد، حدود 1150 دلار به پلیس یا طالبان و مخالفان دولت رشوه می‌دهد.

طبق گزارش منسفیلد، بازار عبدالودود، مرکز فروش افدرین گیاهی و حلال‌های مورد نیاز تولید‌کنندگان شیشه و هرویین بود که در زمان ریاست‌جمهوری اشرف غنی، چند بار توسط پلیس افغانستان به آتش کشیده شد و منسفیلد می‌گفت که به دنبال این اتفاقات، بازار عبدالودود از رونق افتاده اما در عوض، خرید و فروش افدرین (پیش ساز تولید شیشه) تولوئن (حلّال مورد استفاده در تولید هرویین) و سودسوزآور (هیدروکسید سدیم، حلّال مورد استفاده در کریستالیزه کردن مت آمفتامین) در خانه فروشندگان انجام می‌شود چون تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که آشپزخانه‌های شیشه، همچنان در ولایت فراه (غرب افغانستان) فعال است.

منفسیلد در این گزارش به نخ ربط تغییرات قیمتی شیشه در افغانستان و تحولات اقتصادی ایران هم اشاره کرده بود و در تحلیل کاهش قیمت هر کیلو شیشه از 700 دلار به 250 دلار در سال 2018، به نقل از قاچاقچیان، سقوط 64 درصدی قیمت شیشه در بازار افغانستان را به تأثیرپذیری از تورم و گرانی ارز و کاهش قابل توجه ارزش ریال ایران ربط داده بود.

منسفیلد در این گزارش بر اساس حرف‌هایی که از روستاییان و رانندگان و تاجران بازار عبدالودود شنیده بود، نوشت: «از 450 کیلو افدرا، 12 کیلو افدرین به دست می‌آید که برای تولید 8 کیلو شیشه کافی است. حدود 1400 روستا در ولایت غور، در ارتفاع بالای 2500 متر و حوالی رویشگاه افدرا هستند و اگر در هر روستا در طول فصل برداشت که حدود 30 الی 40 روز است، 12 نفر و هر نفر روزانه 45 کیلو افدرا برداشت کنند، هر روستا، سالانه 22 تن افدرای برداشت شده دارد که این حجم برای تولید 390 کیلو شیشه کفایت می‌کند. رویشگاه اومان، نقاطی است که کشت خشخاش هم ممکن نیست و بنابراین، برداشت افدرا که کار آسانی هم نیست، حالا به یک منبع درآمد برای کوهپایه نشینان هم تبدیل شده چنانکه با برداشت روزانه 45 کیلوگرم افدرا، در هر روز حدود 30 دلار درآمد دارند چون تاجران اومان، در طول فصل برداشت، روزانه 100 تا 300 کیلوگرم افدرا از کوهپایه نشین‌ها می‌خرند. تعدادی از رانندگان کامیون گفته‌اند سالانه 130 تن افدرا به بازار عبدالودود می‌رسانند. تعدادی از تاجران گفته‌اند در هر فصل برداشت، 180 تن افدرا می‌خرند اما هم تعداد رانندگان، هم تعداد تاجران، هم تعداد روستاهایی که افدرا برداشت می‌کنند و هم حجم باری که به بازار عبدالودود می‌رسد نامعلوم است.»

منسفیلد در این گزارش، در اشاره به تغییرات بازار عرضه مواد در ایران طی سال‌های 1388 (آغاز شیوع مصرف شیشه در جمعیت عمومی ایران) تا سال 1398 نوشت: « در طول دهه گذشته، ایران به یکی از بزرگ‌ترین بازارهای شیشه در منطقه تبدیل شده و الگوی چند مصرفی شیشه و هرویین در این مدت به‌طور فزاینده‌ای رایج شده است. مصرف شیشه به جمعیت عمومی رسیده اما بین کارگرانی که شغل دشوار یا با ساعات طولانی دارند و همچنین بین جوانانی که روابط جنسی کنترل نشده دارند، رواج بیشتری دارد. تا همین اواخر تصور می‌شد که ایران محل تولید عمده شیشه - هم برای مصرف داخلی و هم برای مقادیر کم صادرات باشد اما تلاش‌های مقامات ایرانی و مقابله با آشپزخانه‌های شیشه ظاهراً به توقف تولید در ایران منجر شده علاوه بر اینکه قاچاق داروهای سرماخوردگی و سودوافدرین از ایران به افغانستان هم کاهش یافته اما حالا گزارش‌هایی از کاهش قیمت شیشه افغانستان در ایران به دست آمده علاوه بر اینکه مصرف‌کنندگان هم از کاهش خلوص ماده مصرفی شاکی شده‌اند.»

منسفیلد ضمن اشاره به داستان‌های تایید نشده درباره ایجاد کانون‌های موازی تولید مت آمفتامین در هند و ژاپن، نام ایران را در فهرست کشورهایی قرار داده بود که با خطر تبدیل شدن به بازار شیشه افغانستان مواجهند. در این فهرست، نام پاکستان، هند، عراق، سوریه، عربستان سعودی، کشورهای حاشیه خلیج فارس، بحرین، جمهوری چک و هلند هم ذکر شده بود. یافته‌های منسفیلد، بعد از 4 سال توسط سازمان ملل تایید شد. در گزارش اخیر UNODC و در نقشه‌ای که از بازار شیشه 19 کشور واقع در آسیای میانه، شرق و جنوب و غرب آسیا، اقیانوسیه، شرق و جنوب غربی آفریقا، اروپای مرکزی و شمالی ترسیم شده، پاکستان، ایران، هند، امارات متحده عربی، بحرین و جمهوری چک، مطابق پیش بینی منفسیلد، به بازار شیشه افغانستان تبدیل شده‌اند...

دولت ایران یکی از امضاکنندگان کنوانسیون 1988 و متعهد به جلوگیری از ورود، خروج یا انحراف پیش‌سازها و حلال‌های مورد استفاده در تولید مواد مخدر یا روانگردان و از جمله‌افدرین (پیش‌ساز مت‌آمفتامین) فنیل 2 پروپانون (پیش‌ساز مت‌آمفتامین) ‌سودوافدرین (پیش‌ساز مت‌آمفتامین) ‌اسید فنیل استیک (پیش‌ساز مت‌آمفتامین) ‌و انیدریداستیک (پیش‌ساز هرویین) است و بنا به همین تعهد هم از ابتدای دهه 1390 و زمانی که با اعتراض هیات بین‌المللی کنترل مواد مخدر INCB و چرایی افزایش 5 برابری نیاز به سودوافدرین (از ترکیبات داروهای ضدحساسیت و سرماخوردگی) مواجه شد، در بررسی ساختار شیشه‌های کشف شده در داخل کشور، به واقعیت خودکفایی آشپزخانه‌ها در تولید شیشه با پیش ساز به دست آمده از داروهای سرماخوردگی قاچاق شده از خاورمیانه رسید.

اقدام دولت برای مقابله با واردات داروهای قاچاق، تغییر فرمول ساخت داروهای سرماخوردگی و کاهش خرید سودوافدرین از منابع جهانی، پایان کار آشپزخانه‌ها نبود و طی سال‌های اخیر، برخی آشپزخانه‌ها - اگرچه که تعدادشان، دیگر قابل مقایسه با اعداد ابتدای دهه 1390 نیست - با روش‌ها و ترکیبات دیگری همچون متکاتینون و نمک حمام و مفدرون، مشغول ساخت محصولی بوده‌اند که فقط شبیه « شیشه » است و در پاتوق‌های خیابانی عرضه می‌شود... فعالیت آشپزخانه‌ها در ایران،یک رقابت آشکار با جریان تولید در افغانستان است؛هم از باب قیمت و هم از باب کیفیت.

تابستان 1397، ستاد مبارزه با مواد مخدر درباره واردات «شیشه ارزان‌قیمت» از افغانستان هشدار داد. یک سال بعد، این هشدار با خبر «کاهش 80 درصدی قیمت عمده فروشی هر کیلو شیشه از 80 میلیون تومان به 18 میلیون و 500 هزار تومان در ایران» تایید شد. اولین فرض این بود که شیشه افغانستان، به دلیل صعود یک‌باره قیمتی در نیمه دهه 1390، بازار خود را در ایران از دست داده و شبکه قاچاق می‌خواهد با عرضه جنس ارزان قیمت، رمق دوباره به این بازار برگرداند. فرض دوم ولی به واقعیت نزدیک‌تر بود؛ به دنبال افزایش تولید شیشه در افغانستان و رشد حجم ورودی به بازار ایران، قیمت هم شکسته است. سال 1398، حدود 8 سال از آزمون و خطای تولید مت آمفتامین در افغانستان می‌گذشت. در این سال، UNODC در گزارشی اعلام کرد که کشفیات شیشه در افغانستان، از 2 مورد در سال 2011 به 153 مورد در سال 2014 افزایش یافته علاوه بر اینکه در 15 ولایت افغانستان که اغلب در نوار غربی (پشت مرزهای ایران) هستند، آشپزخانه شیشه شناسایی شده است.