اختصاصی کلانشهر: محمد‌کاظم زاده مژدهی *عضو هیات مدیره گروه تئاتر جهش- «رشت» شهری است که در تمام کشور با فرهنگ و هنرش معروف است.رشت شهر اولین‌هاست. ولی بیم آن می رود که با بی توجهی همگانی از سمت مسئولین و متولیان فرهنگی دیری نپاید که نام و نشانی از فرهنگ و هنر در این شهر باقی نماند.

 شهری که دارای ۹ سالن سینما بوده اما حالا صرفا با دو سینما در حال اکران فیلم‌های مختلف به صورت تک سانس است. شهری که تنها حمایت موجود در آن از هنرمندان تئاتر،  اختصاص محل تمرین و محل اجرا بود و حالا همین حمایت اندک هم در حال دریغ است. دیری نخواهد پایید که تئاتر هم به سرنوشت سالن‌های سینمای این شهر دچار شود و دیگر اثری از اجرای نمایش در آن باقی نماند.

مدتی است که اداره کل ارشاد استان گیلان به پیشنهاد سازمان بازرسی، گروههای تئاتری را موظف نموده است که در ازای هر ساعت تمرین و اجرا در سالن‌های تحت نظارت اداره ارشاد گیلان مبالغ هنگفتی (یک میلیون الی پنج میلیون به ازای هر ساعت استفاده از سالن) به اداره‌ی ارشاد بپردازند و در غیراینصورت اجازه‌ی استفاده از سالن‌های اداره فرهنگ و ارشاد از هنرمندان دریغ خواهد شد و آنها ناگزیر خواهند بود دست از اجرای نمایش بکشند و یا اینکه به دنبال مکانی دیگر جهت تمرین یا اجرا باشند.

حال سوال اینجاست که آیا توان پرداخت چنین مبالغی از سوی هنرمندان تئاتر وجود دارد؟ مگر کل درآمد هنرمندان تئاتر از اجرای نمایش در طول سال چقدر است و در هر اجرا چقدر نصیبشان می‌شود؟ آیا کسی هست که نداند هنرمندان تئاتر وقتی به اجرای نمایش می‌پردازند به کسب منفعت مالی نمی اندیشند و هیچگاه فعالیت هنرمندان تئاتر به جهت کسب درآمد نبوده و صرفا عشق و علاقه‌ی آنها به این هنر است که باعث روشن ماندن چراغ تئاتر شده است؟

 هنرمندان تئاتر برای آماده سازی هر نمایش ماهها به تمرین می پردازند و در پایان اجراها حتی به اندازه‌ی هزینه‌های رفت و آمد خود به درآمد نمی رسند و در این راه هیچگاه هم اعتراضی نداشته‌اند و سالهاست که می‌کوشند چهره‌ی فرهنگی شهر رشت را حفظ کنند.

 هرکس با وضعیت تئاتر آشنا باشد می‌داند که درآمد بیش از نود درصد از فعالان تئاتر استان در طول سال حتی به ده میلیون تومان (چه بسا یک دهم این مبلغ) هم نخواهد رسید و هزینه‌های بسیار برای اجرای یک نمایش، درآمدی برای آن باقی نمی‌گذارد تا بتواند جوابگوی هزینه‌های انجام شده باشد. تنها دلیلی که هنرمندان را همچنان در این عرصه باقی نگه داشته، تلاششان برای حفظ وجهه ی فرهنگی شهر و استان است.

هنرمندان تئاتر استان همچون ققنوسی هستند که می سوزند تا از خاکسترشان فرهنگ این استان به حیاتش ادامه دهد و همچنان مردم رشت به باکلاس بودن و فرهنگ مدار بودن شهره باشند .
شاید برای بعضی از متولیان و مسئولین استان اهمیتی نداشته باشد که فرهنگ و هنر ویژگی بارز این شهر و مردمانش باشد اما بی شک برای مردم این شهر حفظ چنین جایگاهی بسیار مهم است . پس تمام مسئولین و متولیان این شهر باید در حفظ موقعیت و وجهه‌ی این شهر و مردمانش کوشا باشند؛ چون وظیفه‌ی تمام مسئولین برآورده کردن خواسته‌های مردم است. وظیفه‌ی اداره ارشاد استان گیلان حمایت از گروههای تئاتری جهت اجرای آثارشان می‌باشد و ‌نباید از انجام این وظیفه و تکلیف مهم غافل بماند. چون وزارت ارشاد و ادارات زیرمجموعه‌ی آن تشکیل شده‌اند تا نسبت به گسترش فعالیت‌های فرهنگی و هنری اهتمام ورزند نه اینکه در مسیر فعالیت‌های هنری بن بست ایجاد کنند.

هنر تئاتر تنها هنری است که هم برای تمرین و آماده‌سازی به محل فعالیت نیاز دارد و هم برای اجرا؛ در نتیجه اگر قرار باشد در مقابل اختصاص محل تمرین و اجرا هنرمندان را موظف به پرداخت هزینه نماییم عملا راه را بر هرگونه فعالیت هنری بسته ایم . چون پرداخت هزینه برای کسی که درآمد کسب نمی نماید بدون شک ظلم آشکار است . هنرمندان تئاتر هیچگاه از راه تئاتر به نان و نوایی نرسیده اند و در بسیاری مواقع با ضرر نیز مواجه شده اند ، اما همین هنرمندان به عنوان سفیران فرهنگی توانسته اند به انتقال پیام های بسیار ارزشمند به آحاد مردم بپردازند .
 تئاتر فرهنگی ترین هنر در سطح جهان است و هر کس مخاطب تئاتر باشد آدمی با فرهنگ شناخته می شود . شخصیتهای شاخص و برجسته ی فراوانی در دنیا هستند که برای کسب وجهه به تئاتر رو آورده‌اند . در ایران نیز می توان فیلمسازانی چون مهرجویی و فرمان آرا و پوراحمد را مثال زد که در بهترین دوران فعالیت هنری خود به سمت اجرای تئاتر رفتند . اصرار این بزرگان به اجرای تئاتر بی شک جهت کسب درآمد و افزودن به شهرت نبوده ؛ چون در تئاتر کمتر نشانی از درآمد و شهرت می توان یافت . بی شک دلیل حضور این عزیزان تکمیل پازل شخصیت خود در عرصه ی فرهنگ و هنر کشور بود .

چون با اجرای تئاتر پازل شخصیتی این بزرگان به عنوان چهره ای فرهنگی تکمیل می شد و بدون اجرای تئاتر، گویی  یک تکه از پازل کم بود . در اهمیت تئاتر همین بس که هرگاه به بازیگر توانمندی برمی‌خوریم بلافاصله سوابق او را جستجو می کنیم تا مطمئن شویم که در تئاتر فعالیت کرده یا خیر . تئاتر به هنر انسان ساز معروف است و در نتیجه حمایت از این هنر و سرپانگه داشتن آن وظیفه‌ی همه‌ی دستگاههای مسئول به ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ادارات تابعه‌ی آن است .

سیاست‌های کلی نظام در حوزه‌ی فرهنگی و مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و طرح استقرار گروههای نمایشی، اداره ارشاد را مکلف به حمایت مادی و معنوی از تئاتر نموده اما در حال حاضر وضعیت برعکس است و اداره ارشاد به جای کمک به تیاتر ، درصدد کسب درآمد از آن است .
غافل از این که تئاتر محل کسب درآمد نیست و هزینه برای تئاتر نه تنها هزینه نیست بلکه سرمایه گذاری فرهنگی است . وزارت ارشاد تشکیل شده است تا وظیفه ی حمایت و هدایت فرهنگ و هنر کشور را در دست داشته باشد و نباید از انجام این وظیفه ی ذاتی خودداری کند . مهمترین حمایت اداره ارشاد از تئاتر در شرایط فعلی، اختصاص محل تمرین و محل اجرا به گروههای نمایشی استان بدون دریافت هزینه است . چون سالهاست که هیچ مبلغی به هنرمندان از سوی ادارات ارشاد جهت کمک هزینه ی اجرا تعلق نمی گیرد و هنرمندان نیز توقع خود در این مورد را به بوته ی فراموشی سپرده اند . فراموش نکنیم که شهر رشت با اجراهای گسترده و ممتد می رفت که به شهر تئاتر شهره شود و جایگاه ممتاز خود را به مدد متولیان هوشمند و آگاهش به رخ بکشد اما این امر دیری نپایید و حالا هراس هنرمندان تئاتر این است که با قیمت گذاری سالن‌های تحت نظارت اداره فرهنگ و ارشاد، دیگر اجرای تئاتر به راحتی قبل نباشد و به ناچار شاهد رکود بسیار در این هنر باشیم . بدون شک آسیب بر پیکره‌ی تئاتر در تضاد با وظایف ذاتی اداره ارشاد بوده و این امر بسیار نکوهیده است . در نتیجه ضروری است که در این امر تجدیدنظری صورت بگیرد و هنرمندان تئاتر را از پرداخت هزینه‌ی سالن جهت تمرین و اجرا مستثنی نمایند و گرفتن هزینه را مختص افراد و سازمانها و ‌نهادهایی نمایند که جهت اهداف غیرهنری و فرهنگی (همچون برگزاری مراسم‌ها و همایش‌ها و …) نیازمند سالنهای اداره فرهنگ و ارشاد هستند. از مهمترین وظایف تعریف شده برای وزارت فرهنگ و ارشاد و ادارات تابعه ی آن ساخت و اداره‌ی سالن های نمایش و سینما است و این مهم باید با جدیت پیگیری شود و امکان اجرای نمایش در سالن‌ها و تالارهای نمایش بیشتری فراهم گردد و فرهنگ و‌ هنر متناسب با رشدجمعیت، گسترش یابد. با رویکرد فعلی اداره‌ی فرهنگ و ارشاد گیلان، بی شک با کاهش چشمگیر اجرای تئاتر در سطح شهر و استان مواجه خواهیم شد و خیلی از هنرمندان فعال تئاتر به جمع کم کاران و حتی بیکاران تئاتر خواهند پیوست .

تئاتر هیچگاه هنر پولسازی نبوده و هیچگاه نگاه به آن نگاهی کاسبکارانه نبوده است و این هنر به عنوان یک هنر پاکیزه و پالوده که نماد فرهنگ والای هر شهر است، به دیده‌ی احترام به آن نگریسته شده و سرمایه‌گذاری در این حوزه را وظیفه‌ی اساسی هر دولتی دانسته‌اند. امید است که همچنان به استمرار چراغ پرفروغ تیاتر اهتمام ورزیده شود و از افول آن در شرایط فعلی که نیاز به تفریح و سرگرمی از طریق هنرهای شریفی چون تئاتر حس می‌شود، جلوگیری گردد. بدون شک پیشنهاد سازمان بازرسی، قانون لازم الاجرا نیست و صرفا پیشنهاد است و هیچ یک از ادارات تابعه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از جمله اداره فرهنگ و‌ارشاد اسلامی گیلان موظف به اجرای آن نیستند و می‌توانند نسبت به این پیشنهاد رویکرد متفاوتی در پیش بگیرند و بر همین اساس شایسته است که اداره ارشاد استان گیلان با نگاه حمایتی به هنر تئاتر، این هنر را از پرداخت اجاره بهای سالن جهت تمرین و اجرا مستثنی کنند.

* وکیل پایه یک دادگستری