همه این خبرها و وضعیت مشاهد شده نشان از شرایط ناترازی در شرایط انرژی و منابع آبی کشور است. با این حال، شرایط پیش آمده جوی به ویژه در اواخر بهمن و اوایل اسفند، در مناطق کوهستانی گیلان منجر به بارش سنگین برف و ذخیره مناسب پوشش برف شد. بنابراین می توان این مژده را حداقل از وضعیت آب وهوایی به مردم گیلان و مدیران داد امسال، تاحدودی از آلام بی آبیهای گذشته کاسته شده است. شاید که در میان این خبرهای ناترازی، این خبری گوش نواز و دلگرم کننده باشد. هرچند، شرایط مرزیِ نرمالِ استان گیلان تا اینجای سال آبی، یعنی در ۱۳ اسفند ۱۴۰۳، و همچنین تنش های احتمالی جوی و آب وهوایی در ابتدای فصل کشت می تواند تا حدی این شرایط را تغییر دهد. با این حال، مساحت برف کوهستان های گیلان و حوضه، در مجموع، خوب و امیدوارکننده است.

شرایط آب وهوایی استان گیلان

علی رغم اینکه شرایط بارشی کشور با رقم ۵۸ درصد کاهش، یکی از سال های سخت خود را پشت سر می گذارد و گیلان که تا چندی پیش، در میان استان هایی بود که بارش آن کاهشی بود، در میانه اسفند به لطف سه موج بارشی اخیر، پا به وضعیت نرمال گذاشت. تا میانه اسفند، در استان گیلان۶۳۵/۶ میلیمتر بارش باریده است که این میزان نشان می دهد که نسبت به دوره بلندمدت،به شرایط نرمال رسیده است.

این وضعیت نسبت به سال گذشته نیز از شرایط بهتری برخوردار است میزان افزایش بارش نسبت به سال قبل ۲۱/۶ درصد را نشان می دهد. این میانگین در حد نرمال، ماحصل افت و خیز بارش در طی ماه های مختلف سال آبی بوده است.

سال آبی با کاهش ۱۶ درصدی در مهر شروع، در ماه آبان شاهد بارش بالاتر از نرمال به اندازه ۳۳ درصد بودیم، بعد از آن در دو ماه پیوسته شاهد کاهش بارش تا ۳۹ و ۵۱ درصد به ترتیب بوده ایم.

تنها در این میان شرایط مطلوب بهمن ماه کمک موثری در رفعِ نسبی کاهش میزان بارش ها داشت. افزایش بارش در گیلان در بهمن به رقم ۶۰ درصد رسید. با این حال رقم نرمال بارش استان نباید گمراه کننده باشد و نمایه ای از شرایط نرمال در کلیت استان آن را قلمداد کرد. از میان ایستگاه های هواشناسی گیلان، به جز ۷ مورد، بقیه نسبت به بلند مدت کاهش بارش داشته اند. یعنی نیمی از شهرستان های گیلان ناهنجاری مثبت و نیمی دیگر ناهنجاری منفی را تجربه کرده اند.
بیشترین کاهش بارش در منجیل با ۴۷/۴ درصد بوده است. بنابراین هنوز از لحاظ بارشی هم با توجه به رقم افزایشی خفیف یا به بیان بهتر، شرایط نرمال استان و هم با توجه به اینکه نیمی از ایستگاه های استان تراز بارشی استان مثبت و نیمی کاهشی داشته اند، زود است که خیلی امیدوار باشیم. علی رغم بارش برف مناسب استان در مناطق کوهستانی به ویژه در دامنه های شرقی کوه های تالش و شمالی البرز، وضعیت آماری ایستگاه های کوهستانی جنوبی استان ارقام کاهشی را نمایش می دهد. هرچند ارتفاع پایین این ایستگاه نسبت به مناطق بالای ۲۰۰۰ متری و قرارگرفتن آنها در رخ جنوبی و بادپناه البرز، الزما نشان دهنده شرایط برف گیری استان نیست. مساحت پوشش برف استان گیلان نیز تا این تاریخ ۶۹۰۰ کیلومتر مربع است در حالی که سال گذشته در همین تاریخ ۶۲۰۰ کیلومتر مربع پوشش برف در استان داشته ایم که ۱۱ درصد افزایش را نشان می دهد.

همچنین این شرایط تا حد زیادی، مدیون کاهش چشمگیر موج های بادگرم طی امسال بوده است که بعنوان یک آفت آب و هوایی در بسیاری از سالها، منجر به ذوب سریع برف در فصل زمستان می شود و خوشبختانه طی امسال فراوانی وقوع آن طی پاییز و زمستان، بسیار کمتر از سالهای گذشته بود. بنظر می رسد با توجه به حجم مناسب ذخیره برف کوهستانهای استان، در صورت تداوم اعتدال دمایی، میزان آبدهی رودخانه ها و چشمه ها، طی بهار امسال در شرایط به نسبه مطلوبی باشد و افت دبی رودخانه های داخلی استان با تاخیر همراه شود.
اما هرچه باشد، شرایط آب وهوایی استان گیلان تنها وابسته به جغرافیا و اقلیم داخلی نیست. بلکه هنوز هم حوضه آبریز سفیدرود، نقش مهمی بویژه در شرایط فصل کشت استان دارد.


حوضه آبریز سفیدرود

میزان بارش در حوضه آبریز بزرگ سفیدرود در هر دو حوضه آن، چه قزل اوزن و شاهرود کاهشی است و علاوه براینکه میزان این کاهش از شدت بالایی برخوردار است. به طوری که از کمترین آن در استان زنجان، ۲۲/۹ درصد؛ اردبیل ۴۴/۹درصد؛ قزوین ۵۸/۷درصد؛ کردستان ۶۶ درصد؛ البرز ۷۷/۴ و آذربایجان شرقی ۷۸/۷درصد کاهش را نشان می دهند.
مساحت پوشش برف حوضه آبریز سفیدرود تا این تاریخ ۳۷۵۰۰ کیلومتر مربع است. در حالی که سال گذشته در همین تاریخ تنها ۱۸۲۰۰ کیلومتر مربع پوشش برف در استان داشته که نشان از افزایش ۱۰۶ درصدی پوشش برف نسبت به سال گذشته دارد.
وضعیت پوشش برف حوضه آبریز سفیدرود نسبت به دوره بلندمدت ۱۵ ساله، رشد ۶۶ درصدی را نمایش می دهد. وضعیت سد سفیدرود تا تاریخ ۱۳ اسفند ۱۴۰۳، برابر با ۳۷۸ میلیون مترمکعب است که نسبت به دو سال گذشته از شرایط بهتری برخوردار است با این حال، تاکنون ۳۵ درصد از حجم مخزن سد پر شده است. آورد رودخانه سفیدرود به سد منجیل، طی این ماه ۲۵ میلیون مترمکعب است. بنابراین با توجه به شرایط بارشی منفی حوضه آبریز، آن چیزی که در فصل سرد انتظار می رفت که به عنوان آب مستقیم ناشی از بارش به سد سفیدرود وارد شود شرایط مناسب را نشان نمی دهد ولی با توجه به پوشش مناسب برف در حوضه آبریز، آبدهی ناشی از ذوب در فروردین و اردیبهشت احتمالا نوید شرایط مطلوب در آب پشت سد را برای استان می دهد.

هرچند، تا زمانی که استان تکلیف خود را در وابستگی به منابع آبی خارج از استان حل نکند و حق آبه خود را در همراهی با سطوح ملی تامین نکند، داستان نگاه به آمار بارش و وابستگی به آن همیشه بوده و خواهد بود. این همان چیزی است که نگاه ما را به آسمان می دوزد بلکه مرز بین شرایط ناترازی و تراز بودن ما تنها در رقم بارشهایی خواهد بود که یا می بارد و یا نمی بارد.