این رویداد روز چهارشنبه هفتم خردادماه ۱۴۰۴ ساعت ۱۷با همکاری نهادهایی چون شورای اسلامی شهر رشت، شهرداری رشت،سازمان نظام مهندسی استان گیلان و ناشر کتاب، نشر فرهنگ ایلیا برگزار شد.

در مراسم رونمایی از این کتاب، هنرمندان و نویسندگانی چون محمدتقی پوراحمد جکتاجی، هوشنگ عباسی، کیهان خانجانی، رضا نوزاد، مومن صالحی و همچنین محمدحسن عاقل منش و سیدحسین رضویان از اعضای شورای شهر و شماری از پژوهشگران تاریخ فرهنگ و هنر گیلان، کارشناسان و مهندسان، اعضای نظام مهندسی ساختمان و علاقه مندان به تاریخ رشت هم حضور داشتند.

اگر استاد واهانیان نبود ساختمان شهرداری رشت را نداشتیم

دکتر هاشم موسوی گیلان شناس، در ابتدای این مراسم به تشریح چگونگی انتشار کتاب «رشت، به روایت پنج نقشه تاریخی» و شخصیت استاد روبرت واهانیان پرداخت.

موسوی گفت: اعتقاد دارم که هر شهری باید یک مهندس واهانیان داشته باشد. اگر استاد واهانیان نبودند ساختمان شهرداری رشت نیز الان نبود.

او افزود: استاد بهشتی همیشه می گفتند آدم هایی که اهل هستند، اهل سرزمینی هستند، نسبت آنها مانند مادر در خانه است. مادر خانه به همه نقاط خانه اشراف دارد. مهندس واهانیان در همه جای رشت به واقع اشراف دارد. انگار مانند کیهان کلهر و سازش کمانچه است که وقتی می نوازد تفکیک بین کمانچه و نوازنده دشوار می شود.

گردشگرانی که بعد از فیلم «در دنیای تو ساعت چند است» به رشت سفر کردند

در بخش دیگر این برنامه سید حسین رضویان طی سخنانی گفت: نوعی گردشگری در دنیا وجود دارد به نام گردشگری «رسانه محور»؛ محرک چنین امری هر چیزی از مدیا است که بر مخاطب باشد.

رضویان توضیح داد: آن ها که فیلم «کد داوینچی» را دیده اند، می دانند که پس از ساخت اولین قسمت از «کد داوینچی» بسیاری سراغ شهرهایی از اروپا رفتند که این فیلم در آنجا فیلمبرداری شده بود. آنها می خواستند کلیسای معروف فیلم و خط رسی که شخصیت اول به دنبالش می رفت را مشاهده کنند.

این عضو شورای شهر افزود: در ایران دو فیلم کم و بیش چنین اثری روی برخی مخاطبان داشتند. رضویان توضیح داد: طی سال های گذشته، در تورهای گردشگری،گردشگری کویر پرطرفدار شد که یکی از دلایلش را فیلم «خیلی دور خیلی نزدیک» رضا میرکریمی می دانند.

رضویان در ادامه گفت:همچنین وقتی فیلم «در دنیای تو ساعت چند است» به کارگردانی صفی یزدانیان ساخته شد موجی در این ارتباط شکل گرفت و گردشگرانی که به رشت سفر می کردند سراغ «آش طوطی» یا برخی دیگر از لوکیشن های فیلم را می گرفتند؛ این همان دیده شدن قصه در بستر محله و محیطی است که مخاطب با آن همزاد پنداری می کند.

این عضو شورای شهر گفت: متاسفانه طبق آمار سال ۲۰۲۳ از میان صد و نوزده کشوری که مورد پایش قرار گرفتند ایران از نظر گردشگری در رتبه هفتاد و سوم قرار داشت.
رضویان با ذکر این نکته که رشت برند گردشگری ایران نیست، در تعریف برند گردشگری گفت: برند گردشگری یعنی ایجاد حسی خوش برای مشتری یا گردشگر که او بواسطه آن حس خوش و مزه به مکان معرفی شده مراجعه کند.

روایت جدا شدن اجباری از معشوق رشتی

در ادامه روبرت واهانیان معمار، محقق، مرمتگر و گیلان شناس در جایگاه سخنران قرار گرفت. واهانیان که در دهه ۷۰ و هنگام فعالیت دوره شورای شهر اول و دوم، برج تاریخی ساعت شهرداری رشت و عمارت حاج «میرزا خلیل رفیع» را مرمت کرد در ابتدای سخنانش گفت: امروز یک روز استثنایی در زندگی من است به این دلیل که بعد از سی و اندی سال به آن رسالتی که برای خودم قائل بودم رسیدم؛ رسالت فرهنگی که هر یک از ما بعد از سالها کار و فعالیت حرفه ای توانستیم اثری را از خودمان به یادگار بگذاریم.

واهانیان ادامه داد: تمام کارهای عمرانی که انجام می دهیم بالاخره یک روز از بین خواهند رفت اما یک قطعه شعری که می گوییم و چاپ می شود تا ابد ماندگار است.

این معمار افزود: من امروز هم خیلی خوشحالم و هم خیلی دلگیرم. به این دلیل که بعد از سی و اندی سال باید از معشوقم که کتاب رشت است، جدا شوم و با آن خداحافظی کنم.

محقق ارمنی تبار افزود: این کتاب شامل ۷ قسمت است که پنج قسمت آن نقشه های پنجگانه رشت از سال ۱۲۴۹ تا ۱۳۴۵ خورشیدی را شامل می شود. این پنج نقشه یک قرن را پوشش داده اند. به طور متوسط هر ۲۵ سال یکبار یک نقشه برداری سراسری از شهر رشت انجام شده است.

واهانیان گفت: برای اولین بار در کشور، من روی تاریخ رشت متمرکز شدم و این تاریخ را از نقشه های جغرافیایی بیرون آوردم. این کتاب در واقع یک کتاب تاریخی است. اما پایه این کتاب یک نقشه است که یک مدرک فنی محسوب می شود.

این محقق در ادامه توضیح داد:  ادبیاتی که در کتاب به کار بردم به هیچ وجه آکادمیک نیست به این دلیل که دلم می خواست همگان بتوانند بدون کوچکترین مشکلی این کتاب را بخوانند و جذب کتاب شوند چون مردم عادی که متخصص نیستند و دوست ندارند کتاب های تخصصی را بخوانند.

معمار شناخته شده کشور در عین حال گفت: ولی دو قسمت آخر این کتاب یعنی پنجم و ششم کاملا تخصصی است و قسمت ششم، تحقیقی  طاقت فرسا بود.

 رشتِ اولیه در سمت چمارسرا شکل گرفته؟

واهانیان در ارتباط با بخش ششم کتاب گفت: بعد از سی و اندی سال تحقیق، هنوز فکر می کنم قسمت ششم که پراکندگی اماکن زیارتی- مذهبی در سطح شهر رشت را شامل می شود هنوز هم جای کار دارد. او افزود: هدفم از اینکه بخش ششم را بر اساس اماکان زیارتی دنبال کردم، پیدا کردن خاستگاه اولیه شهر رشت بود.

وی ادامه داد: آن پنج نقشه به هیچ وجه به شما کمک نمی کند که خاستگاه اولیه شهر رشت را پیدا کنید چون در کوچکترین سکونتگاه های ایران که کشوری اسلامی است، وقتی عده ای برای زندگی در مکانی دور هم جمع می شدند نمادی مذهبی می ساختند. بنابراین جستجو در پراکندگی های زیارتی و مذهبی، لازمه کوچکی برای ماست. چون احتمالا زیستگاه های از این دست، قدیمی ترین نقاط در این شهر است.

این پژوهشگر ادامه داد: در تحقیقی که انجام دادم به نتایج عجیبی هم رسیدم.به طور مثال تعداد اماکن مذهبی و زیارتی محله کیا و چمارسرای رشت، بیشتر از اماکن مذهبی محله زاهدان رشت است.

واهانیان در توضیح اظهاراتش گفت: این موضوع برای من تلنگری بود که شاید رشت اولیه در سمت چمارسرا شکل گرفته بود یعنی بر خلاف آنچه که بسیاری تصور می کنند که هسته اولیه رشت در منطقه زاهدان بوده است.

هفت محله ی تاریخی رشت از ابتدا تا کنون

به گفته این محقق، در رشت هفت محله داشته و داریم؛ محله «خمیران کیاب»، محله «کیاب چمارسرا»، محله «استادسرا»، «بازار»، «صیقلان»، «زاهدان» و «خمیران زاهدان»، به جز این موارد، محلات دیگری نداریم. این محلات مرزبندی و سندیت دارند. جایی مثل ساغریسازان به اشتباه محله نامیده می شوند، ساغریسازان فقط یک گذر است که از محله زاهدان رد می شود.

 واهانیان در پایان از همه کسانی که در راه اتمام این کتاب یاری رسان او بودند،ت شکر کرد. این معمار افزود:لازم است تشکر ویژه ای از همسر صبور و حامی ام داشته باشم که طی چند سالی که مشغول نوشتن این کتاب بودم، همدلانه همراهم بود.

لازم به ذکر است؛ کتاب رشت به روایت ۵ نقشه تاریخی نوشته مهندس روبرت واهانیان، حاصل سال ها کار تحقیقاتی بوده و با نگاهی کامل و جامع به ۵ نقشه اولیه تاریخی رشت از سال ۱۲۴۹ تا ۱۳۴۵ به نگارش رسیده است.