اختصاصی کلانشهر: فرقی نمی کند شب باشد یا روز، جمعه باشد یا دوشنبه؛پیاده روی در پیاده راه رشت و تماشای ساختمان های تاریخی و اندک سازه های باقیمانده قدیمی و حتی دیدن بدون دردسر فروشگاه ها، حضور در سینماها، کافه ها و رستوران ها و دسترسی به بازار اصلی کاملاً فراموش شده است.

پیاده راه های رشت مدت هاست که در تصرف صاحبان مغازه، دستفروشان و بساط گستران است و هر ساعت هم بر تعدادشان می شود.

از میوه فروش تا صنایع دستی، از لباس زیر تا کتابفروشی، از کبابی تا جوجه محلی و ساعت فروشی و...تو گویی وارد بازاری در دهه سی شده ای.
مدت هاست امکان ابتدایی ترین حقوق شهروندی یعنی قدم زدن سبکبالانه از ساکنان رشت و حتی گردشگرانی که آوازه رشت را از دور شنیده اند، گرفته شده است. در این میان بدا به حال افراد دارای معلولیت، سالمندان یا کودکانی که باید از میان صدها بساط، تنها یک قدم راه برای عبور پیدا کنند. چرا که اگر در بلبشوی ایجاد شده، به طور اتفاقی پایشان روی بساط دستفروشی برود، گویی پا بر گُرده شان رفته و عموما بر عابران می تازند.

در حالی که رهگذران در حال انجام عادی ترین کار جهان در شهرشان هستند. یعنی می خواهند در پیاده راهی که با بودجه عمومی و عوارض مستقیم و غیر مستقیم پرداختی توسط آنها ساخته شده به راحتی در رفت و آمد باشند. در کنار این بساط ها جولان موتورسواران را هم باید اضافه کرد که به طور کامل پیاده راه را از معنا تهی کرده اند.

پیاده راه های شهر در اشغالِ دستفروش ها

تعدادی از بساط گستران اما آنقدر خود را محق می دانند که ابداً تصوری از تجاوز به حقوق هزاران شهروند ندارند و لحظه ای با خود نمی اندیشند که چگونه شهری که وجب به وجب فضای عمومی اش از آنِ چند صد هزار نفر است را به اشغال خود درآورده اند.

بساط کردن از خیابان سعدی تا میدان شهرداری رشت اکیداً ممنوع

حالا شهرداری رشت بعد از مدتها وعده داده است که می خواهد پیاده روها را به شهروندان بازگرداند.
اطلاعیه شهرداری رشت مبنی بر جلوگیری از بساط گستری از بیست و هفتم مردادماه، با واکنش هایی در شبکه های اجتماعی همراه شده است. در این اطلاعیه آمده است:

به استحضار شهروندان گرامی و اصناف می رساند: با عنایت به نارضایتی عمومی، شکایات مکرر شهروندان و به منظور صیانت از حقوق عامه، تسهیل درعبور و مرور عابران پیاده و جلوگیری از انسداد معابر عمومی، از تاریخ ۲۷ مردادماه هزارو چهارصدو چهار هرگونه استقرار دستفروشان، بساط گستری و اشغال پیاده رو توسط مغازه داران در گام اول از ابتدای خیابان سعدی تا دور میدان شهرداری رشت اکیداً ممنوع می باشد. بدیهی است در صورت مشاهده تخلف، برابر مقررات، اقدام قانونی صورت خواهد گرفت.

ایجاد شغل، وظیفه شهرداری است؟

شماری از کاربران شبکه های اجتماعی از درِ همدلی با دستفروشان برآمده و معتقدند که شهرداری نباید مانع بساط کردن آنها شود. این در حالی است که ایجاد شغل در زمره وظایف مستقیم شهرداری ها نیست و برای آنها چنین شرح وظایفی پیش بینی شده است:
وظایف شهرداری طبق قوانین شهرداری ها مصوبات ۱۳۳۴ و اصلاحات بعدی در حوزه های زیر تعریف شده است:
-مدیریت و نظافت و نگهداری شهر (جمع آوری پسماند، فضای سبز، آسفالت و…)

-صدور پروانه های ساختمانی و نظارت بر ساخت و ساز

-توسعه و نگهداری معابر و حمل ونقل عمومی شهری

-خدمات شهری (آتش نشانی، آرامستان ها و…)

فعالیت های فرهنگی و اجتماعی در سطح محلات

اما در دهه های اخیر و به ویژه پس از تصویب «قانون برنامه های توسعه» شهرداری ها نقش پررنگ تری در حوزه های اجتماعی و اقتصادی پیدا کرده اند. مثلاً:
-حمایت از مشاغل خُرد و ساماندهی دستفروشان
شهرداری موظف است معابری را برای دستفروشان مشخص و مدیریت کند تا هم معیشت آنها آسیب نبیند و هم حقوق عمومی شهروندان تضییع نشود.

-ایجاد زیرساخت برای اشتغال زایی غیرمستقیم

ساخت بازارچه های محلی، غرفه های عرضه محصولات کشاورزی یا صنایع دستی، ساماندهی بازارچه های شب و روز و فضای کارآفرینی محلی.
-حمایت از کارآفرینی شهری و صنایع کوچک
در برخی از شهرهای شهرداری ها از طریق سازمان فرهنگی–اجتماعی یا شرکت های تابعه، برنامه های کارآفرینی، آموزش مهارت، یا بازارچه های فصلی راه اندازی کرده اند.
معضل اساسی اما این است که اکثر دستفروشان در رشت حاضر نیستند بساط خود را از خیابانهای اصلی شهر به این بازارچه ها منتقل کنند.چون می گویند درآمدشان کم می شود.

هر خانواده گیلانی،یک دستفروش

درست است که شرایط اقتصادی کشور بحرانی است و دستفروشان نیز بخشی از همین جامعه اند. مردمی که برای گذران زندگی ناچار به بساط گستری شده اند. سوال این است که در میان مشکلات اقتصادی، چرا حقِ بساط گستری در مناطق پررفت و آمد شهری را باید فقط متعلق به تعدادی از مردم دانست؟ می توان با بررسی ساده، هزاران نفر را با وضعیت اقتصادی و معیشتی به مراتب دشوارتر از بساط گستران پیاده راه در همین رشت و دیگر روستاها و شهرهای گیلان یافت. تصور کنید با همین نگاه، تمام آنها فردا روزی با تکه مقوایی در دست، جای جای شهر را به اشغال خود درآورند. آیا عملا زیست شهری ممکن می شود؟

بی معنی،مانند پیاده راه در رشت

حقیقت این است که در سال های اخیر پیاده راه های رشت، از سعدی تا شهرداری و خیابان امام، شریعتی و علم الهدی و خیابانهای اصلی شهر مانند بیستون، مطهری، گلسار و... به طور کامل به اشغال صدها دستفروش درآمده و عملاً مفهوم «پیاده راه» از میان رفته است.

در نقاط مختلف رشت، کف پیاده راه دیده نمی شود و شهروندان برای عبورساده باید از میان بازار بی سامان و شلوغی طاقت فرسا راه خود را باز کنند. گاهی محوطه های انگشت شماری در پیاده راه رشت بدون بساط گستری دیده می شود که صرفاً به دلیل مخالفت صاحبان مغازه در آن محدوده است.
این بی نظمی، تنها کار دستفروشان ساکن رشت نیست؛ بخش قابل توجهی از دستفروشان با بساط شان از روستاها و شهرهای دیگر گیلان به پیاده راه رشت می آیند و هر روز بساطشان هم بزرگ تر می شود. در کنار آن، برخی از مغازه داران نیز اجناس خود را توسط همین دستفروشان راهی پیاده راه ها می کنند و خودشان هم محدوده عمومی مقابل مغازه شان را دارای سند ششدانگ مالکیت شخصی می دانند و تمام محوطه مقابل مغازه را بدون هیچ اما و اگری اشغال می کنند.

«مافیای موزائیک فروشی» در رشت

در این میان طی سالهای گذشته گزارش هایی از «مافیای موزائیک فروشی» هم توجه رسانه ها را به خود جلب کرده است. این افراد که گفته می شود دارای وابستگی های شغلی و یا ارتباطی با برخی ارگانها هستند، موزائیک های پیاده راه ها را به دستفروشان اجاره می دهند. چنین وضعیتی نه تنها زیبایی و هویت بصری مرکز رشت و خیابانهای مختلفش را مخدوش کرده است، بلکه حقوق بدیهی عابران را هم از آنها سلب کرده است.
سوال مهم اینجاست: آیا در تهران، اصفهان، مشهد یا سایر شهرهای بزرگ ایران، در کنار مهم ترین میادین تاریخی و پیاده راه های مرکزی، چنین صحنه هایی دیده می شود؟ چرا باید مرکز رشت، قلب تپنده و نماد شهری آن، در تمام ساعات شبانه روز به بازاری محلی و متراکم بدل شود؟

اقدام اخیر شهرداری رشت در محدودسازی بساط گستری از خیابان سعدی تا میدان شهرداری، گامی در جهت بازگرداندن، زیبایی و حقوق شهروندان است. البته که شهرداری می تواند در راستای کمک به معیشت دستفروشان نیازمند، جایگاهی در نقاط مناسب برایشان در نظر بگیرد.

رشت،شهری با پیاده روهای از دست رفته

این مطلب در پی نادیده گرفتن وضعیت معیشتی نامناسب برخی دستفروشان نیست. اما بهبود معیشت آنها باید از دلِ برنامه های حمایتی ارگانهای پرتعداد دولتی خارج شود و نه زیرپا گذاشتن حقوق شهروندان دیگر.
اینکه شهرداری رشت بر اجرای تصمیمش مبنی بر خارج کردن رشت از اعوجاج بصری اصرار می کند و یا با تشر ارگانهای خاص مانند سال های گذشته باز هم شهروندان را با دستفروشان پرتعداد،رها می کند هنوز روشن نیست. نکته روشن این است که مدتهاست پیاده راه وپیاده روهای رشت در شأن یک شهر فرهنگی و تاریخی خوشنام نیست.