کلانشهر: استان گیلان همواره به عنوان پربارش ترین منطقه ایران شناخته می شود، اما گیلان هم از کم آبی بی گزند نمانده است تا آنجا که این روزها در برخی تحلیل ها با چالش های جدی در نحوه مدیریت منابع آبی معرفی شده است. قصد داریم با نگاهی تخصصی -تحقیقی به موضوع آب در استان گیلان بپردازیم. میزان مصرف آب در استان گیلان براساس سند بالادستی سازگاری با کم آبی حدود3300 میلیون مترمکعب است که 3000 میلیون مترمکعب از آب سطحی و 300 میلیون مترمکعب آن از آب زیرزمینی تامین می گردد.مصارف هدف آب استان به میزان2950 میلیون متر در بخش کشاورزی (از این میزان حدود 1670  میلیون مترمکعب تحت شبکه سفیدرود)، 300 میلیون مترمکعب تامین آب شرب و 50 میلیون مترمکعب برای صنعت می باشد.

سد سفیدرود نباشد برنجکاری گیلان به کُما می رود

سد سفیدرود واقع در شهرستان رودبار اصلی ترین منبع تامین آب اراضی کشاورزی استان است. ظرفیت آبگیری مخزن این سد حدود یک میلیارد مترمکعب می باشد. آورد حوضه سد سفیدرود تا دو دهه پیش به نحوی بود که اراضی کشاورزی گیلان به صورت یکنواخت و بدون نیاز به نوبت بندی تا پایان فصل زراعی آبیاری می گردید، اما احداث ۱۱ سد مخزنی جدید در رودخانه های قزل اوزن و شاهرود روی شاخه های اصلی تامین کننده آب سد سفیدرود، شرایط را تحت تاثیر قرار داد. هر یک از این سدها برای خود حق آبه ای تعریف کردند و آورد پایدار رودخانه های منتهی به سد سفیدرود را با چالش مواجه ساختند. در این میان،یک مشکل اساسی دیگر نیز خودنمایی می کند: بارش های فراوان در داخل گیلان غالبا در فصول غیر زراعی رخ می دهد و سد مخزنی خاصی برای ذخیره این آب های سطحی وجود ندارد که معادله مدیریت منابع آب استان را تحت الشعاع قرار داده است.

از طرفی دیگر حتی اگر چنین سدهایی در برخی مناطقی که خاستگاه استقرار  سد مخزنی وجود داشته باشد احداث شوند، به لحاظ جانمایی قادر نخواهند بود مانند سد سفیدرود اراضی استان علی الخصوص اراضی شالیزاری دشت مرکزی گیلان را تامین آب نمایند (حداقل نیاز کشاورزی شبکه سفیدرود از محل سد سفیدرود 1400 میلیون مترمکعب است که در سالیان اخیر این میزان به حدود 1000 میلیون مترمکعب کاهش یافته است).

  اما داستان به همین جا ختم نمی شود. در مسیر رفع این چالش، از سال ۱۳۹۶، مطالعاتی برای اجرای طرح نوبت بندی نوین آب، بدون آسیب به کشاورزان آغاز گردید.
پس از ماه ها بررسی علمی و فنی، تصمیم بر آن شد که آب سد به صورت دوره های هشت روزه وصل و چهار روزه قطع، از شبکه سفیدرود دراختیار کشاورزان قرار گیرد. نتایج مطالعات نشان داد که زمین های برنج کاری پس از غرقاب سازی، با چهار روز قطع آب و با بازگشت مجدد، هیچ آسیبی به محصول شان وارد نمی شود. این یافته، پایه ای علمی برای مدیریت جدید آب در گیلان شد.همچنین، تشکیل جلسات منظم کمیته منابع و مصارف با حضور سازمان جهاد کشاورزی و هواشناسی، به شناسایی دقیق نیاز آبی برنج و زمان بندی بارندگی ها کمک شایانی کرد.