آسونَ کوه یا آسمان کوه، دومین قله مرتفع ماسوله، نه تنها در چشم انداز طبیعی منطقه می درخشد بلکه با پیشینه ای غنی از کوره های تاریخی ذوب آهن، یکی از مهم ترین نشانه های هویت باستانی این سرزمین به شمار می رود

نام گذاری این کوه با نام آهن، با توجه به یافته های باستان شناسی در زمینه این منطقه، همخوانی کاملی دارد، در دامنه های این کوه و اطراف ماسوله، بزرگ ترین محوطه فعلی از کوره های تولید آهن گیلان پیدا شده است. علاوه براین وجود برونزد سنگ آهن با چهره زنگ زده و تیره در بخش های از دامنه این کوه، علت نام گذاری این کوه را مشخص می کند.
این کوه با ارتفاع ۲۸۵۷ متر، دومین قلّه ی مرتفع ماسوله و یکی از مرتفع ترین کوه های فومن است. موقعیت جغرافیایی آن برابر با "۳۰´ ۶° ۳۷ عرض شمالی و"۲۷´ ۵۹° ۴۸ طول شرقی است.
این کوه در جنوب شهرک تاریخی ماسوله قرار دارد و قلّه ی آن، در منتهی الیه خط الراسی قرار گرفته است که از منتهی الیه حوضه ی ماسوله رودخان (محل فرود یال جنوبی مولوم) در مرز دو استان گیلان و زنجان (گردنه ی ان دره) شروع و با جهت شمال غربی- جنوب شرقی، مجموعه ارتفاعات سمت چپ شهرک تاریخی ماسوله را شکل می دهد.
روستاهای نمی هشت، آغوزکله، ونه خونی، کلوعه، دله خانی و شهرک ماسوله در دامنه های شمالی کوه آسمان کوه قرار گرفته اند و روستاهای جاجو قلی، سوره خانی، بابارود، عزیز محمد، خلیل آباد، سیاو در دامنه های جنوب غربی این کوه در استان زنجان قرار دارند.
سراها و آبادی های چوپانی زیادی در دامنه های این کوه قرار دارند که از جمله می توان به خلیل دشت، سفیده پشت، خونه پشت، شله چال، لاس سر، سفیله چال، کوه بن، خجه خونی، میلرزان، پیله چال، کوره سرا، للندیز، ونه بین، سنگه سر، ونه خونی، شرگاه و خلیلان اشاره کرد.
جنس سازنده های این کوه شامل آهک نازک تا ضخیم لایه دوره پرمین است. علاوه بر این ماسه سنگ دگرگونی با لایه بندی ضخیم و میانه است.
خط الراس این کوه چه در دامنه شمالی و چه دامنه جنوبی با شیب زیاد به خط القعر دره های حاشیه ای اش منتهی می شود. با این حال در راستای دامنه ی شمالی به سمت خط القعر رودخانه ماسوله، بخش های با شیب ملایم دیده می شود که با جهتی شمال غربی-جنوب شرقی بسیاری از ییلاق های معروف ماسوله همچون کوروبار، خلیل دشت، شله چال بر روی آن قرار دارند.
با این حال بر روی یال اصلی در روی قله آسمان کوه شیب به نسبه هموار است. در جنوب قله آسمان کوه و قله گدوک، دره ای با جهتی جنوب شرقی سو، خودنمائی می کند. این دره با عمقی به نسبه کم، فرصت مساعدی را برای دام داران جهت احداث سکونتگاه در حوالی خط الراس را فراهم کرده است.
چشمه های زیادی در دامنه های کوه آسمان کوه وجود دارند، از چشمه های که در دامنه های آن قرار دارند. می توان از وزن چمه، پاروار چمه، آهک چمه، مسجد چمه، توسکا چمه، سفیله چال و ورگون کورا در دامنه شرقی، هفت خونی، خلیل دشت چمه، دندونه، شله چالی، در دامنه شمالی، ویز خونی ، خجه خونی چمه، کوروار در دامنه شمال غربی را نام برد.
خط الراس های این کوه میاناب میان رودخانه های ماسوله رودخان در دامنه های شرقی کوه های تالش و رودخانه سیاه رود از شاخه های رودخانه بزرگ قزل اوزن در دامنه غربی است. رودخانه ماسوله رودخان از دو شاخه اصلی شمالی ماسوله رودخان و جنوبی گیلونده رود تشکیل شده است.
این رودخانه در مسیر خود رودخانه های لیلی خانی، پلنگ بیشه دره، زفرقه دره، زودل، بورا خونی، دله خونی، گیلونده رود، طولاب خاله، سیه بنه روار، وقفی، آبرود و پیش رودبار را نیز دریافت می کند و رودخانه های کسما رود و اشکال جو از انشعاب های این رودخانه می باشند.
گیلونده رود شاخه اصلی و جنوبی رودخانه ماسوله که در شرق شهر ماسوله جریان دارد را شکل می دهد دو رودخانه باسکمه چال و زنگل رود در غرب آبادی «دور واران» به هم پیوسته و این رودخانه را تشکیل می دهند. این رودخانه پس از تبدیل شدن به شاخه ای واحد به نام گیلونده رود با عبور از حاشیه آبادی های باسکمان و گیلونده رود، به رودخانه ماسوله می ریزد. دارای دو دوره پرآبی یکی در بهار و پائیز است. هرچند از لحاظ رتبه ماه اسفند بعد از فروردین قرار دارد، اما به دلیل سازوکار مشترک آن که ناشی از ذوب برف است، دوره پُرآبی بعدی که در پائیز است مدنظر قرار داده شده است.
بیشینه آبدهی در ماه فروردین برابر است با ۹/۷ مترمکعب در ثانیه و کمینه آن در ماه مرداد ۱/۷ مترمکعب بر ثانیه است. میانگین آبدهی سالانه آن برابر است با ۴/۷ مترمکعب است. دامنه های شمالی، شرقی کوه ِآسمان کوه تا ارتفاع حدود ۲۰۰۰ متری پوشیده از جنگل های هیرکانی است. هرچند به دلایل تغییرهای مکانی آب وهوای محلی و همچنین قرن ها تسلط شیوه معیشت دام داری سنتی و قطع درختان در این مرز تغییراتی مشاهده می شود. در دامنه غربی، جنوب غربی و جنوبی به دلیل تفاوت آب وهوای آن با دامنه دامنه ها بدون پوشش گیاهی جنگلی بوده و در بسیاری از مناطق پوشش خاک عریان و گاهاً استپی است. با این حال، در دو دره ای که در جنوب قله وجود دارند در مناطق ارتفاعی بالای ۲۰۰۰متری رویشگاهی از جنگل های تنک اورس مشاهده می شود که به ویژه در دامنه های با جهت شمال غربی که منطبق بر ورود سامانه های ورودی به منطقه است از تراکم بیشتری برخوردارند.
این قله در منتهی الیه خط الراسی قرار گرفته است که از منتهی الیه حوضه ماسوله رودخانه (محل فرود یال جنوبی مولوم) در مرز دو استان گیلان و زنجان (گردنه ان دره) شروع و با جهت شمال غربی-جنوب شرقی مجموعه ارتفاعات سمت چپ شهرک تاریخی ماسوله را شکل می دهد و شامل کوه های چون گبرآیز (کلاف)، قندکله آتش ویزه، خاراب ۲۶۲۳ متر، لاسه سر ۲۶۲۷ متر (ییلاق های سیاو و سیاه رود در دامنه های غربی آن قرار دارند)، دوخون ۲۷۷۶ متر، و در انتها آسمان کوه است.
ییلاق های مشهوری چون شیرین دشت، خلیل دشت و للندیز در دامنه های این خط الراس قرار گرفته اند. یالی از آسمان کوه در ابتدا به سمت شمال کشیده شده که به قله ی قندکله می رسد و پس از آن با تغییر جهت به سوی شمال شرقی به سمت لارچشمه کشیده شده است، دَندونه بر روی این یال قرار دارد. یکی از مسیرهای دسترسی این کوه از سمت شهرک ماسوله است. برای دست یابی به قلّه ی زیبای این کوه، می توان از مسیرهای خلیل دشت ، کوه بن و للندیز در منطقه ی ماسوله اقدام به صعود کرد. در ادامه به طور مختصر به معرفی و زمان بندی مسیر خلیل دشت می پردازیم . با بالارفتن از پله های سیمانی موجود در انتهای ضلع جنوب غربی ماسوله ، پس از نیم ساعتی به محدوده ی ناحیه ای موسوم به «میلرزان» می رسیم که در سال های گذشته به دلیل قرار گرفتن چمن زاری مسطح در آنجا، زمین فوتبالی کوچک برای بازی وجود داشت . میلرزان به چشمه هایش نیز معروف است که اکنون تنها یک چشمه در بالای ناحیه ی فوق هنوز جریان دارد و آبِ آن ، رهگذران را سیراب می کند . از کنار چشمه ی سنگی ابتدا مسیری در جهت جنوب و بعد به سمت غرب ادامه دارد تا به چشمه ای کوچک در کنار راه و کلبه ای در نزدیکی آن می رسد . نام این محل،«خوجه خونی» است . ناگفته نماند که مسیر خلیل دشت و آسمان کوه ، صد متر مانده به چشمه، از سمت چپ و از روی یک یال جنگلی با راهِ پاکوبِ مشخصی امتداد می یابد . جهت حرکت، تقریباً جنوبی است و با ارتفاع گرفتن تدریجی، کم کم پوشش جنگلی به پایان می رسد و جای خود را به چمن زاری زیبا می دهد.
از ماسوله تا انتهای جنگل این ناحیه را می توان در یک کوه پیماییِ معمولیِ سه ساعته طی کرد. از این نقطه تا ییلاق خلیل دشت، مسیری ۴۵ دقیقه ای با جهت تقریباً شرقی وجود دارد . چندین کلبه ی چوپانی با یک چشمه در ضلع جنوبی این مکان قرار دارد. ادامه ی راه به سمت جنوب وبا شیب تندی همراه است . پس از ۱/۵ ساعت به لبه ی یک یال فرعی در کنار یک تخته سنگ بزرگ می رسد و از آنجا با ارتفاع گرفتن تدریجی، پس از نیم ساعت به دشت مسطحی با سنگ های بزرگی در جنوب آن می رسد . این نقطه موسوم به «گدوک» است با یک کلبه ی خوب و چشمه ای در نزدیکی سنگ ها ی بزرگ . از این محل در جهت شرق، آسمان کوه و یال زیبایش در هوای صاف کاملاً نمایان است . مسیر در ادامه تا زیر قلّه از روی یک راه پهن مالرو می گذرد و سپس با گرایش به چپ از آخرین شیب های منتهی به قله عبور کرده و آنگاه روی قلّه ی نه چندان مسطح و باریک آن قرار می گیرد. چشم انداز وسیعی از جنگل های گیلونده رود تا مناطق دوردست از فراز قلّه نمایان است . چشمه ای خوب در زیر ضلع شمال شرقی قلّه و هم چنین دیواره های سنگیِ بکری کمی پایین تر در همین جهت قرار دارد .
نظر شما:
از قنات تا بحران اقلیم؛ ایرانِ گرمتر و کمتابآورتر