اختصاصی کلانشهر: کتاب «مقدس انگاریِ میراث طبیعی در گیلان» نوشته نیما فرید مجتهدی، رضا خوش رفتار و میثم نوائیان به تازگی توسط انتشارات فرهنگ ایلیا منتشر شده است. این اثر با نگاهی میان رشته ای، به بررسی جایگاه عناصر طبیعی مقدس در فرهنگ بومی گیلان و نقش این باورها در حفاظت از میراث طبیعی استان می پردازد.

در معرفی این کتاب آمده است: گیلان تبلور درهم تنیدگی شرایط جغرافیایی است. پهنه دریای کاسپین، همجواری آن با رشته کوه های مرتفع البرز و تالش و فاصله اندک میان این عوارض طبیعی، بستری از تنوع محیط های جغرافیایی و بوم شناختی را فراهم آورده است. زیست بوم های دریایی، ساحلی، رودخانه ای، تالابی، جنگلی و کوهستانی، همگی نتیجه اثر متقابل این محیط های جغرافیایی و هم نشینی محیط های آبی و خشکی هستند؛ شرایطی که تنوعی کم نظیر را در این سرزمین رقم زده است.

این تنوع تنها به محیط غیرزنده محدود نمی شود، بلکه وجود زیست بوم های متنوع، موجب شکل گیری گونه گونی جوامع گیاهی و جانوری استان نیز شده است. افزون بر این، شرایط طبیعی گیلان در طول تاریخ، شیوه زندگی، فرهنگ و باورهای مردم این سرزمین را تحت تأثیر قرار داده است. چشم اندازهای کنونی گیلان حاصل روندی طولانی از دگرگونی های طبیعی و انسانی است و این استان امروز، پس از قرن ها، با تغییراتی کم سابقه در محیط طبیعی خود روبه رو شده است.

تنوع زیستی گیلان، به ویژه از منظر گونه های گیاهی، همواره جایگاهی ویژه در زندگی مردم بومی این منطقه داشته است. همین ویژگی ها سبب شده است که مردم گیلان، بیش از بسیاری از مناطق ایران، با پدیده های طبیعی شاخص و گاه منحصربه فرد مواجه باشند. مردمانی که در دوران پیش از شکل گیری دانش نوین و اندیشه فلسفی عصر روشنگری، در برخورد با این پدیده های طبیعی، باورها و اعتقاداتی را شکل دادند که ریشه در جهان بینی انسان های کهن داشت.

به باور نویسندگان، مردم گیلان تا گذشته ای نه چندان دور، در تقدس بخشی به عناصر طبیعت جایگاهی ویژه داشته اند؛ باوری که طی هزاران سال استمرار یافته و آثار آن تا امروز نیز در برخی مناطق باقی مانده است. این موضوع، افزون بر اهمیت آن در شناخت تاریخ ادیان و آیین های این سرزمین، از منظر حفاظت از محیط زیست نیز ارزش فراوانی دارد؛ زیرا همین باورهای معنوی یکی از مهم ترین عوامل حفظ بسیاری از میراث های طبیعی، به ویژه درختان کهنسال و مقدس، بوده اند.

در این کتاب تأکید شده است که اعتقاد به درختان مقدس تا سال های اخیر نیز مانع از قطع بسیاری از آن ها بوده است. با این حال، خرافه تلقی کردن این باورها از سوی برخی مدیران، به جای تبیین و بهره گیری از کارکرد حفاظتی آن ها، در مواردی به نابودی شماری از این ذخایر ارزشمند زیستی در گیلان انجامیده است.

نویسندگان همچنین یادآور می شوند که عناصر و پدیده های طبیعی مقدس، چه از منظر علمی و چه از دیدگاه حفاظت از میراث طبیعی، شایسته توجه هستند. تا زمانی که این باورها در میان مردم رواج داشت، بسیاری از عناصر طبیعی، به ویژه درختان مقدس، از آسیب مصون ماندند؛ اما با کمرنگ شدن این اعتقادات، بخشی از این میراث نیز مورد بی مهری قرار گرفت. امروزه علوم محیط زیست و نهادهای حفاظتی بار دیگر بر اهمیت دانش بومی و ارزش های فرهنگی در صیانت از میراث طبیعی تأکید می کنند.

در این اثر آمده است که حفظ میراث طبیعی و دانش بومی مرتبط با آن، امروزه از اهداف مهم سازمان های بین المللی، دولت ها و جوامع محلی در سراسر جهان به شمار می رود. این رویکرد، علاوه بر حفاظت از آثار ارزشمند طبیعی و باورهای مرتبط با آن ها، می تواند زمینه ساز توسعه گردشگری پایدار، بهره برداری مسئولانه از منابع طبیعی و ایجاد فرصت های اقتصادی برای جوامع محلی باشد.

کتاب «مقدس انگاریِ میراث طبیعی در گیلان» توسط انتشارات فرهنگ ایلیا منتشر شده است و علاقه مندان می توانند آن را از کتاب فروشی های گیلان تهیه کنند یا برای دریافت اطلاعات بیشتر و خرید کتاب با انتشارات فرهنگ ایلیا تماس بگیرند.