اختصاصی کلانشهر: در روزهای داغ تابستان، یکی از صحنه های آشنای خیابان های ایران، حرکت خودروهایی است که با وجود گرمای شدید، شیشه هایشان بسته یا نیمه باز است اما کولر روشن نیست. بعضی رانندگان تاکسی، خودروهای اینترنتی و حتی رانندگان خودروهای شخصی و سنگین می گویند روشن کردن کولر مصرف بنزین را بالا می برد و برایشان صرفه اقتصادی ندارد.

اما سؤال اینجاست: کولر خودرو واقعاً چقدر بنزین بیشتری مصرف می کند و این مصرف اضافه در یک سفر معمولی چقدر برای راننده هزینه دارد؟

به طور فرضی اگر کرایه یک سفر ۲۰ کیلومتری ۱۰۰ هزار تومان باشد، آیا واقعاً خاموش کردن کولر می تواند تفاوت چشمگیری در درآمد راننده ایجاد کند؟

کولر خودرو چقدر مصرف بنزین را بالا می برد؟

عدد ثابتی برای تمام خودروها وجود ندارد. نوع موتور، عمر و طراحی سیستم تهویه، دمای بیرون، میزان تابش آفتاب، سرعت خودرو و حتی وضعیت ترافیک روی میزان مصرف اثر می گذارند.

با این حال، مطالعات انجام شده روی خودروها نشان می دهد استفاده از کولر در هوای گرم می تواند مصرف سوخت را تا حدودی افزایش دهد. یک مطالعه درباره اثر دمای محیط و کولر خودرو نشان داده است که در دمای حدود ۳۵ درجه سانتی گراد، مصرف سوخت با کولر می تواند حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد بیشتر از حالت بدون کولر باشد.

به زبان ساده، اگر خودرویی بدون کولر در یک مسیر مشخص ۱۰ لیتر بنزین مصرف کند، با کولر ممکن است مصرف آن به حدود ۱۱ تا ۱۲ لیتر برسد؛ البته این فقط یک مثال برای درک اثر درصدی است و مصرف واقعی هر خودرو متفاوت خواهد بود.

پایین کشیدن شیشه ها، الزاماً راه حل کم مصرف تری نیست

تصور رایج این است که اگر کولر خاموش باشد و شیشه ها پایین بیایند، راننده هم بنزین کمتری مصرف می کند.

این موضوع تا حدی به سرعت خودرو بستگی دارد.

در سرعت های پایین شهری، باز کردن پنجره ها می تواند از نظر مصرف سوخت نسبت به استفاده از کولر قابل مقایسه یا در بعضی شرایط کم مصرف تر باشد. اما با بالا رفتن سرعت، هوای ورودی به کابین مقاومت آیرودینامیکی ایجاد می کند و خودرو برای حرکت به انرژی بیشتری نیاز دارد.

مطالعه ای از سوی پژوهشگران آزمایشگاه ملی اوک ریج آمریکا روی خودروهای مختلف نشان داد باز بودن هر چهار پنجره می تواند مصرف سوخت یک خودروی سواری کامپکت را حدود ۴ تا ۸.۵ درصد و یک SUV را حدود ۱ تا ۴ درصد افزایش دهد.

«نشریه معتبر کانسیومر ریپورتس» نیز در آزمایش های خود گزارش کرده که در سرعت حدود ۱۰۵ کیلومتر بر ساعت، باز کردن پنجره ها در خودروهای آزمایش شده کاهش قابل اندازه گیری در مصرف سوخت ایجاد نکرد، در حالی که استفاده از کولر بسته به خودرو باعث کاهش حدود یک تا چهار مایل به ازای هر گالن شده بود. این نتیجه نشان می دهد نمی توان برای همه خودروها یک قانون ساده «پنجره بهتر است یا کولر» تعیین کرد.

بنابراین، در مسیرهای سریع تر، بستن شیشه ها و استفاده منطقی از کولر معمولاً انتخاب قابل دفاع تری است؛ اما در سرعت های پایین شهری، اختلاف می تواند بسیار کمتر باشد.

حالا حساب کنیم: سفر ۲۰ کیلومتری چقدر هزینه دارد

برای اینکه موضوع ملموس شود، یک خودروی سواری با مصرف متوسط ۸ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر را در نظر بگیریم.

در یک سفر ۲۰ کیلومتری:

بدون کولر: ۸ × ۲۰ ÷ ۱۰۰ = ۱.۶ لیتر بنزین

اگر در هوای گرم، روشن بودن کولر مصرف را حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد افزایش دهد:

با کولر: حدود ۱.۷۶ تا ۱.۹۲ لیتر بنزین

یعنی مصرف اضافه کولر در این سفر حدود:۰.۱۶ تا ۰.۳۲ لیتر بنزین است.

این یعنی حتی در سناریوی افزایش ۲۰ درصدی مصرف، کولر در یک سفر ۲۰ کیلومتری حدود ۳۲۰ سی سی بنزین بیشتر مصرف می کند.

این ۳۲۰ سی سی برای راننده چقدر پول می شود؟

از آذر ۱۴۰۴، نظام سه نرخی بنزین در ایران اجرا شده و نرخ های ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان برای هر لیتر مطرح است؛ نرخ سهمیه ای تاکسی ها نیز در تغییرات جدید برای جلوگیری از اختلال در حمل ونقل عمومی بدون تغییر اعلام شد.

اگر همان حداکثر ۰.۳۲ لیتر مصرف اضافه را در نظر بگیریم:

حالا این عدد را با کرایه یک سفر ۱۰۰ هزار تومانی مقایسه کنیم:

حتی در نرخ ۵۰۰۰ تومانی، هزینه اضافه سوخت در این مثال حدود ۱۶۰۰ تومان است؛ یعنی حدود ۱.۶ درصد کرایه ۱۰۰ هزار تومانی.

در نرخ ۱۵۰۰ تومانی سهمیه ای، این هزینه فقط حدود ۴۸۰ تومان خواهد بود.

البته این محاسبه، یک نمونه برای خودرویی با مصرف ۸ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر است و خودروهای پرمصرف، فرسوده یا خودروهای سنگین می توانند هزینه بیشتری داشته باشند.

یک نکته مهم درباره تاکسی ها؛ چرا بعضی راننده ها از کولر فراری اند؟

 بسیاری از تاکسی های شهری ایران، به ویژه پراید، سمند، پژو ۴۰۵ و پژو پارس، خودروهایی هستند که بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال عمر دارند و بسیاری از آن ها با موتور و سیستم تهویه کاملاً نو کار نمی کنند.

در چنین خودروهایی، روشن شدن کولر فقط به معنای افزایش مصرف بنزین نیست؛ کمپرسور کولر بار قابل توجهی به موتور وارد می کند و اگر موتور یا سیستم خنک کننده فرسوده باشد، مشکلات دیگری نیز ایجاد می شود.

در ترافیک سنگین شهری، زمانی که خودرو بیشتر درجا کار می کند، کمپرسور کولر تقریباً به طور مداوم از موتور نیرو می گیرد. بررسی های فنی نشان می دهد در حالت درجا، کولر بسته به حجم موتور و دمای هوا می تواند حدود ۰.۲ تا ۱ لیتر بنزین در ساعت به مصرف خودرو اضافه کند و در خودروهای قدیمی یا با موتور ضعیف، این عدد گاهی بیشتر نیز می شود.

اگر یک تاکسی روزانه حدود ۸ ساعت در سطح شهر فعالیت کند و نیمی از این زمان را در ترافیک یا حرکت های آرام شهری بگذراند، روشن بودن مداوم کولر می تواند در طول روز حدود ۲ تا ۴ لیتر و در روزهای بسیار گرم حتی ۵ تا ۶ لیتر به مصرف سوخت اضافه کند.

با فرض بنزین ۱۵۰۰ تومانی، این میزان معادل حدود ۳ تا ۶ هزار تومان در روز است؛ اما اگر راننده ناچار به استفاده از بنزین آزاد باشد، هزینه اضافه روزانه می تواند به ۱۰ تا ۳۰ هزار تومان برسد.

اما نگرانی بسیاری از رانندگان فقط بنزین نیست.

کولر خودروهای قدیمی چه مشکلاتی ایجاد می کند؟

در خودروهای فرسوده، روشن بودن کولر ممکن است باعث شود:

شتاب خودرو، به ویژه پراید، به طور محسوسی کاهش پیدا کند.

هنگام حرکت در سربالایی یا با سرنشین کامل، موتور تحت فشار قرار گیرد.

اگر رادیاتور، فن یا واترپمپ عملکرد مناسبی نداشته باشند، احتمال بالا رفتن آمپر آب افزایش یابد.

فشار بیشتری به کمپرسور، تسمه ها، دینام و موتور وارد شود و هزینه تعمیرات بالا برود.

به همین دلیل، بخشی از مقاومت برخی رانندگان تاکسی در برابر روشن کردن کولر، علاوه بر هزینه سوخت، به نگرانی از خرابی خودرو نیز برمی گردد.

با این حال، کارشناسان تاکید می کنند اگر سیستم خنک کننده خودرو سالم باشد، استفاده متعارف از کولر در تابستان نباید باعث آسیب به موتور شود. در واقع، بالا رفتن آمپر یا جوش آوردن خودرو معمولاً نشانه وجود ایراد در سیستم خنک کننده، فن، ترموستات یا رادیاتور است، نه خود کولر.

در شرایطی که دغدغه های رانندگان تاکسی قابل درک است اما باید توجه کرد که مسافری که سوار تاکسی می شود با پرداخت کرایه، بخشی از هزینه آسایش و ایمنی سفر را پرداخت می کند.

ضمن اینکه استفاده از کولر فقط مسئله راحتی نیست؛ خنک ماندن راننده می تواند به حفظ تمرکز و کاهش خستگی در رانندگی هم کمک کند.

کولر روشن یا شیشه پایین؛ کدام منطقی تر است؟

 پاسخ به سرعت خودرو بستگی دارد.

در ترافیک و سرعت پایین:

باز کردن شیشه ها می تواند راهی برای کاهش گرمای داخل خودرو باشد و اثر آیرودینامیکی آن کمتر است.

در سرعت های بالاتر و جاده:

باز گذاشتن پنجره ها مقاومت هوا را بیشتر می کند و می تواند بخشی از صرفه جویی حاصل از خاموش کردن کولر را از بین ببرد.

مطالعه ای که توسط پژوهشگران آزمایشگاه ملی اوک ریج آمریکا (Oak Ridge National Laboratory) انجام شد، نشان داد باز بودن هر چهار پنجره می تواند مصرف سوخت یک خودروی سواری را حدود ۴ تا ۸.۵ درصد افزایش دهد.

در گرمای شدید:

خاموش کردن کامل کولر الزاماً تصمیم اقتصادی قابل توجهی نیست؛ به خصوص اگر خودرو با مصرف بالا حرکت کند یا راننده و مسافر مجبور باشند تمام مسیر را در گرمای شدید تحمل کنند.

یک محاسبه ساده برای رانندگان

اگر خودرویی در هر ۱۰۰ کیلومتر حدود ۸ لیتر مصرف کند و کولر در شرایط گرم مصرف را ۱۰ تا ۲۰ درصد بالا ببرد، برای هر ۲۰ کیلومتر حدود ۱۶۰ تا ۳۲۰ سی سی بنزین بیشتر مصرف می شود.

یعنی با بنزین ۵۰۰۰ تومانی، هزینه اضافه کولر در این مثال حدود ۸۰۰ تا ۱۶۰۰ تومان است.

در مقابل، کرایه یک سفر ۲۰ کیلومتری با فرض ۱۰۰ هزار تومان، ۱۰۰ هزار تومان درآمد ناخالص برای راننده ایجاد می کند.

پس اگر هدف صرفاً صرفه جویی در بنزین باشد، خاموش کردن کولر در یک سفر معمولی لزوماً آن قدر که تصور می شود تأثیر اقتصادی ندارد؛ به خصوص در خودروهای مشمول سهمیه بنزین ارزان تر.

حرف آخر برای راننده هایی که در تابستان کولر نمی زنند

واقعیت این است که هر دو طرف ماجرا تا حدی حق دارند.

از یک سو، روشن بودن کولر واقعاً مصرف سوخت را افزایش می دهد و در خودروهای قدیمی و فرسوده، فشار بیشتری به موتور، کمپرسور و سیستم خنک کننده وارد می کند. برای راننده تاکسی که روزانه ۸ تا ۱۲ ساعت در خیابان، ترافیک و گرمای تابستان کار می کند، این افزایش مصرف سوخت و استهلاک در پایان روز و پایان ماه بی تأثیر نیست.

اما از سوی دیگر، محاسبات نشان می دهد در یک سفر معمولی ۲۰ کیلومتری، مصرف اضافه بنزین کولر برای یک خودروی متعارف معمولاً در حد چند صد سی سی است، نه چند لیتر. به بیان دیگر، خاموش کردن کولر در یک سفر کوتاه، صرفه جویی چشمگیری ایجاد نمی کند؛ هرچند در مجموع ده ها سفر روزانه، این هزینه برای راننده قابل توجه تر می شود.

بنابراین، شاید بهتر باشد به جای خاموش کردن همیشگی کولر یا روشن نگه داشتن دائمی آن، از کولر به صورت هوشمند استفاده شود؛ برای مثال، در ساعت های اوج گرما، هنگام حضور مسافر، یا زمانی که خودرو برای مدت طولانی زیر آفتاب مانده است.

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که اگر خودرویی با روشن شدن کولر به شدت افت شتاب پیدا می کند، آمپر آب آن بالا می رود یا در ترافیک دچار مشکل می شود، احتمالاً ریشه مشکل در فرسودگی خودرو یا نقص سیستم خنک کننده است، نه صرفاً استفاده از کولر.

در نهایت، آسایش مسافر نیز بخشی از خدمات حمل ونقل است؛ همان طور که راننده انتظار دارد هزینه های واقعی کارش دیده شود، مسافر نیز انتظار دارد در گرمای ۴۰ درجه، سفری قابل تحمل داشته باشد.
شاید راه حل اصلی، نه در خاموش ماندن کولر، بلکه در نوسازی ناوگان، بهبود وضعیت اقتصادی رانندگان و واقعی شدن هزینه های حمل ونقل باشد؛ موضوعی که هم به نفع راننده است و هم به نفع میلیون ها مسافری که هر روز از تاکسی و خودروهای اینترنتی استفاده می کنند.