اختصاصی کلانشهر: نیما فریدمجتهدی-ایمان درویش روحانی(فعالان حوزه گردشگری-پیشنهاد دهنده طرح) چندی پیش تهیه یک محتوی تصویری پیرامون اِلِمان ۵۰ درجه شرقی در مرکز شهر لاهیجان که به پیشنهاد نگارندگان و توسط شهرداری لاهیجان نصب شده بود، موجی از اظهارات عجیب توسط مخاطبان به همراه داشت. هرچند کم نبودند افرادی که این اقدام را مورد تائید و تشویق قرار دادند. بنابراین از فرصت نگارش این یادداشت استفاده شده تا با طیف دیگری از مخاطبان آن را در میان بگذاریم و دلایل ارائه این طرح و همچنین اجرای آن را واکاوی کنیم.

سیستم مختصات جغرافیایی جهانی شاکله تمامی فعالیت های ناوبری و موقعیت یابی جهانی، هرگونه عملیات عمرانی و مهندسی و هر عمل مرتبط با نقشه است. این سامانه مبتنی بر مدارات و نصف النهارات است.
مبدل نصف النهارهای شرقی غربی، خط گرینویچ و مبدا مدارات شمالی و جنوبی، مدار یا خط استوا است. فارغ از اهمیت ذاتی این مدارات و نصف النهارات، در علم و صنعت گردشگری ویژگی حاوی صفتِ ترین، ازجمله اولین، بزرگ ترین و وسیع ترین از اصطلاحات کلیدی هستند. در بسیاری از نقاط جهان از تمامی این پتانسیل ها و فرصت ها به عنوانِ سازکاری برای کسب درآمد و برندسازی گردشگری استفاده می کنند. مثلاً در بریتانیا (نقطه صفر درجه و صفر دقیقه و صفر ثانیه، یعنی همان نصف النهار گرینویچ) به عنوانِ یکی از جاذبه های گردشگری است. یا در بسیاری از کشورهایی که در مسیر مدار صفر درجه (خط استوا) قرار گرفته اند، المان و نمادی در محل عبور این خط برپا می شود که مورد توجه گردشگران است. کشور ایران میان عرض های جغرافیایی ۲۳ الی ۴۰ درجه شمالی و طول های جغرافیایی ۴۰ الی ۶۰ درجه شرقی گسترده شده است . در این میان طول ۵۰ درجه، صفر دقیقه و صفر ثانیه ("۰۰ ' ۰۰ ° ۵۰) در میان کشور ایران و شهر لاهیجان عبور کرده است. این نصف النهار از چند نظر دارای ویژگی های جالب توجه به جهت برندسازی و استفاده به عنوانِ گردشگری است :

۱-رند بودن و شاخص بودن عدد ۵۰

۲-اصلی بودن این نصف النهار به عنوان نصف النهار۵۰ پنجاه درجه، صفر دقیقه و صفر ثانیه ("۰۰ ' ۰۰ ° ۵۰)

۳-نبودن کمتر شهر قابل توجه ای در راستای این طول جغرافیایی چه در ایران و چه در جهان

۴-عبور آن از میانه جغرافیایی و مرکز تاریخی شهر لاهیجان

این طرح پیرامون چند هدف مدِّنظر قرار گرفت. اولین آموزش جغرافیا و هویت مکانی و دیگری ایجاد یک سایت جدید به مکان های گردشگری لاهیجان. با توجه به اینکه ۵۰ درجه شرقی صفر دقیقه و صفر ثانیه یک مختصات بسیار ساده و به یادماندنی است و می تواند به یک نقطه شاخص جغرافیایی در لاهیجان تبدیل شود.

اما چرا این ایده می تواند ارزشمند باشد؟ مفهوم مختصات جغرافیایی برای بسیاری از مردم عملاً مفهومی غامض است که معمولاً در کتاب های جغرافیایی درسی، یک بار خوانده می شود و علی رغم کاربرد زیاد آن در زندگی امروز، عملاً مفهوم آن درک مشخصی برای مخاطب ایجاد نمی کند. به جای اینکه نصف النهار فقط یک مفهوم داخل کتاب جغرافیا باشد مردم می توانند در یک نقطه واقعی شهری بایستند و ببیند، یعنی «من دقیقاً روی نصف النهار ۵۰ درجه شرقی ایستاده ام». داشتن مختصات رُند خود یک ویژگی گردشگری است. مهم این است که با استفاده از این مکان خاص بتوان جذابیت های بصری و مفهومی برای گردشگران ایجاد کرد. مثلاً می توان با ایجاد اِلِمان های کوچک حسی مطلوب را برای گردشگر فراهم کرد با پیام هایی از جمله «شما اکنون بر روی یکی از نصف النهارهای جغرافیای زمین ایستاده اید».

فضای رقابتی گردشگری در دنیا و البته در ایران تا حدودی، نه تنها به منابع و جاذبه های موجود تکیه دارد بلکه باید با پایش ذائقه مردم و روندهای جهانی و ملی، نسبت به تنوع بخشی مقاصد گردشگری و افزایش ضریب محتوایی آن اقدام بهنگام کرد.
گیلان سرزمینی است که در این برهه، با خطر معمولی شدن روبه رو است و اگر روندهای موجود مورد بررسی قرار نگیرد و تنها بر مبنای بهره مندی خام از فضای طبیعی بکر آن به عنوانِ منبع گردشگری به آن تکیه کرد، خطر معمولی و تکراری شدن برای آن وجود دارد. بنابراین لزوم بهره گیری از تمامی فرصت های موجود در تنوع بخشی به مقاصد گردشگری باید مورد توجه قرار گیرد. هرچند در چند سال اخیر، در گوشه و کنار استان، اقدام هایی این چنینی باعث تنوع بخشی شده است، مثلاً اجرای برنامه های بازدید از بافت شهری از جمله شهرهای رشت و لاهیجان، کوچ در تالش، ایجاد اقامتگاه های بوم گردی، اجرای تورهای محصولات از جمله چای، برنج، ابریشم و ... . بنابراین حتی با یک اِلِمان شهریِ کوچکِ نصف النهار می توان حتی اگر شده فرصت یک درنگ کوچک برای یک گردشگر ایجاد کرد این درنگ های کوچک است که فرصت هایی در زمینه ماندگاری صنعت گردشگری ایجاد می کند.

*عکس تزئینی است