اختصاصی کلانشهر:  آسفالت حدود ۱۵ هزار مترمربع از بستر رودخانه درون شهری الیگودرز که با هدف ساماندهی این محدوده و رفع مشکلات ناشی از تجمع لجن، زباله و بوی نامطبوع انجام شده بود، پس از ایجاد بحث های گسترده متوقف شد. شرکت آب منطقه ای لرستان اعلام کرده این عملیات بدون هماهنگی و دریافت مجوز انجام شده و ادامه آن تا تعیین تکلیف فنی متوقف خواهد بود. در مقابل، شهرداری الیگودرز با استناد به نبود جریان دائمی آب، اجرای طرح های هدایت روان آب و وجود سد حوضیان در بالادست، این اقدام را بخشی از ساماندهی شهری می داند.

ماجرای آسفالت رودخانه الیگودرز چیست؟

انتشار تصاویر آسفالت شدن بخش هایی از بستر رودخانه درون شهری الیگودرز در روزهای اخیر، واکنش های گسترده ای به دنبال داشت. طبق گزارش های منتشرشده، حدود ۱۵ هزار مترمربع از بستر رودخانه آسفالت شده است؛ اقدامی که شهرداری آن را در ادامه طرح ساماندهی و بهسازی این محدوده انجام داده است.

شهرداری الیگودرز می گوید این رودخانه در سال های اخیر جریان دائمی آب ندارد و در برخی مقاطع، بستر آن به دلیل تجمع آب و لجن به محلی برای انباشت زباله و ایجاد بوی نامطبوع تبدیل شده بود. به گفته شهردار، همین وضعیت مشکلات بهداشتی و زیست محیطی برای شهروندان ایجاد کرده است.

 

شهرداری: هدف، رفع مشکلات بهداشتی و ایجاد فضای شهری است

محمد لطفی میانجایی، شهردار الیگودرز، با اشاره به اجرای طرح های هدایت آب های سطحی و ساماندهی بستر رودخانه، گفته است خطر سیلاب و طغیان رودخانه برای شهر کنترل شده است.

به گفته او، آب های سطحی بالادست و پایین دست شهر نیز از طریق دو کانال در طرفین رودخانه هدایت شده اند. شهرداری همچنین با توجه به محدودیت زمین در محدوده مرکزی شهر، به دنبال استفاده از بخشی از بستر رودخانه برای کاربری های شهری است.

شهردار الیگودرز گفته اجرای این طرح حدود یک ونیم هکتار فضای قابل استفاده در مرکز شهر ایجاد کرده که می تواند برای کاربری هایی مانند پارکینگ، ساماندهی دستفروشان و فعالیت های عمومی مورد استفاده قرار گیرد.

اختلاف اصلی کجاست؟

مخالفت با ادامه عملیات، بیشتر از آنکه بر سر اصل ساماندهی رودخانه باشد، به نحوه مداخله در بستر رودخانه، مجوزهای لازم و بررسی های فنی مربوط به سیلاب مربوط است.

شرکت آب منطقه ای لرستان اعلام کرده عملیات آسفالت بستر رودخانه بدون هماهنگی و دریافت مجوز انجام شده و ادامه آن تا مشخص شدن وضعیت فنی متوقف خواهد شد.

از دیدگاه این مجموعه، خشک بودن رودخانه در شرایط عادی به معنای حذف نقش آن در زمان بارندگی های شدید نیست. ظرفیت عبور سیلاب، وضعیت مسیل ها و روان آب های ورودی و تأثیر تغییر جنس بستر بر رفتار جریان باید پیش از چنین مداخله ای بررسی شود.

به همین دلیل، در شرایط فعلی نمی توان صرفاً بر اساس خشک بودن رودخانه یا وجود سد در بالادست، درباره ایمنی کامل طرح اظهارنظر کرد.

سد بالادست؛ استدلال شهرداری برای کاهش خطر سیلاب

یکی از مهم ترین استدلال های شهرداری و فرمانداری الیگودرز، وجود سد حوضیان در بالادست است.

شهردار گفته وجود این سد و اقدامات انجام شده برای هدایت آب های سطحی باعث شده خطر طغیان رودخانه برای شهر کنترل شود. فرماندار الیگودرز نیز گفته است آسفالت بستر رودخانه مانع عبور سیلاب نمی شود و این محدوده می تواند به فضایی اجتماعی، تفریحی و خدماتی برای شهروندان تبدیل شود.

با این حال، این موضوع همچنان محل بحث کارشناسی است؛ زیرا وجود سد به تنهایی به معنای حذف همه روان آب ها و سیلاب های احتمالی در محدوده شهری نیست و میزان ایمنی طرح باید با مطالعات هیدرولوژیک و هیدرولیکی مشخص شود.

آیا آسفالت بستر رودخانه الزاماً خطرناک است؟

اگر یک بستر رودخانه یا مسیل، مسیر عبور روان آب و سیلاب باشد، هرگونه تغییر در هندسه یا جنس بستر می تواند رفتار جریان آب را تغییر دهد. بنابراین موضوع اصلی این است که آیا آسفالت اجراشده بر اساس مطالعات فنی، ظرفیت عبور سیلاب و شرایط واقعی این رودخانه انجام شده است یا خیر.

از سوی دیگر، این رودخانه در وضعیت فعلی با مشکل دیگری نیز مواجه بوده است: نبود جریان دائمی آب و تبدیل بخش هایی از بستر به محل تجمع لجن و زباله. بنابراین مسئله شهر فقط یک موضوع عمرانی نیست و جنبه های بهداشتی، زیست محیطی و مدیریت شهری نیز دارد.

چرا عملیات متوقف شد؟

بر اساس گزارش های جدید، شرکت آب منطقه ای لرستان اعلام کرده ادامه آسفالت ریزی تا تعیین تکلیف فنی متوقف می شود.

بنابراین در حال حاضر نمی توان گفت پروژه به طور کامل لغو شده یا قرار است آسفالت های اجراشده جمع آوری شوند. آنچه اعلام شده، توقف ادامه عملیات تا بررسی و تعیین تکلیف فنی است.

ماجرای رودخانه الیگودرز اکنون میان دو نگاه قرار گرفته است؛ از یک سو شهرداری و فرمانداری، با اشاره به خشکی رودخانه، مشکلات ناشی از لجن و زباله، وجود سد بالادست و نیاز شهر به فضای جدید، آسفالت و ساماندهی بستر را اقدامی عمرانی و شهری می دانند.

از سوی دیگر، شرکت آب منطقه ای بر ضرورت رعایت فرآیندهای قانونی و انجام مطالعات فنی پیش از هرگونه تغییر در بستر رودخانه تأکید دارد.
بنابراین تعیین تکلیف نهایی این پروژه به این پرسش بستگی دارد که مطالعات فنی چه میزان اثر آسفالت بر عبور روان آب و سیلاب، ایمنی شهر و وضعیت محیط زیستی رودخانه را تأیید یا رد کند.

 گفتنی است طی سالهای گذشته و به دنبال خشک شدن برخی رودخانه ها در تعدادی از شهرها مانند شیراز، تهران، مشهد و .. ایده آسفالت بستر خشک رودخانه اجرایی شد که بعد از جاری شدن سیلاب، خسارتهای گسترده جانی و مالی برجای ماند.