اختصاصی کلانشهر: پیشروی دوباره حوثی ها در یمن، این بار با تصرف بندر راهبردی المخا و نزدیک شدن به باب المندب، جنگ داخلی این کشور را از یک بحران منطقه ای فراتر برده است.
یمن در جنوبی ترین بخش شبه جزیره عربستان و در کنار یکی از مهم ترین مسیرهای دریایی جهان قرار دارد؛ مسیری که ناامن شدن آن می تواند هزینه حمل ونقل، تجارت جهانی و قیمت انرژی را افزایش دهد. در این میان، ایران از حوثی ها حمایت می کند، عربستان حامی دولت یمن است و امارات نیز طی سال های جنگ از نیروهای محلی رقیب حوثی ها، به ویژه نیروهای جنوب، پشتیبانی کرده است.

یمن کجاست و چرا موقعیت جغرافیایی آن مهم است؟

یمن در جنوب غربی شبه جزیره عربستان قرار دارد و از شمال با عربستان سعودی و از شرق با عمان هم مرز است. این کشور در غرب به دریای سرخ و در جنوب به خلیج عدن و دریای عرب می رسد.

شهرهای مهم یمن برای حوثی ها:

صنعا: حاکمیت سیاسی حوثی ها

حدیده: بندر و دریای سرخ

صعده: خاستگاه حوثی ها

اِب: عمق سرزمینی مناطق تحت نفوذ حوثی ها

تعز: مرز و محل مناقشه با نیروهای مخالف

در جنوب غربی یمن، تنگه باب المندب قرار دارد؛ گذرگاهی دریایی که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل می کند.

اهمیت باب المندب از اینجا ناشی می شود که کشتی هایی که میان آسیا و اروپا تردد می کنند، در مسیر متعارف می توانند از اقیانوس هند، باب المندب، دریای سرخ و کانال سوئز عبور کنند. اگر این مسیر ناامن شود، بخشی از کشتی ها باید مسیر بسیار طولانی تری را از اطراف آفریقا طی کنند.

به همین دلیل، یمن کشوری بسیار مهم تر از اندازه اقتصادی خود است.

یمن چند نفر جمعیت دارد؟

جمعیت یمن حدود ۴۲ میلیون نفر است. اما جمعیت و مساحت در این کشور توزیع یکسانی ندارند.

بخش های شمالی و غربی یمن که در اختیار حوثی هاست، بسیار پرجمعیت تر از مناطق وسیع شرقی و جنوبی کشور است. به همین دلیل، درباره میزان کنترل حوثی ها اعداد متفاوتی منتشر می شود.

گاهی در گزارش های رسانه ای گفته می شود حوثی ها حدود ۸۰ درصد یمن را در اختیار دارند؛ اما این عدد را نباید بدون توضیح، «۸۰ درصد مساحت خاک کشور» تلقی کرد. نقشه های میدانی معمولاً نشان می دهند حوثی ها بخش عمده شمال و غرب و مناطق بسیار پرجمعیت کشور را در اختیار دارند، در حالی که دولت و نیروهای همسو با آن، بخش های وسیع تری از جنوب و شرق را در اختیار دارند.

بنابراین یک واقعیت مهم این است:

حوثی ها ممکن است اکثریت مطلق مساحت یمن را در اختیار نداشته باشند، اما بخش بسیار مهمی از جمعیت، شهرهای اصلی و مراکز اقتصادی کشور تحت کنترل آنهاست.

حوثی ها چه کسانی هستند؟

حوثی ها که خود را انصارالله می نامند، جنبشی سیاسی ـ نظامی با ریشه در زیدی های شمال یمن هستند. زیدیه شاخه ای از تشیع است اما با تشیع دوازده امامی ایران تفاوت های اعتقادی و تاریخی دارد.

این گروه در دهه ۱۹۹۰ شکل گرفت و پس از چند دور جنگ با حکومت علی عبدالله صالح، به تدریج به یک نیروی نظامی بزرگ تبدیل شد.

عبدالملک الحوثی مردی حدود چهل ساله رهبر اصلی این گروه است.

حوثی ها امروز دیگر صرفاً یک گروه شورشی نیستند؛ آنها ساختار سیاسی، امنیتی و نظامی گسترده ای دارند و نیروهای زمینی، موشکی، پهپادی و دریایی را در اختیار گرفته اند.

برآورد تعداد نیروهای وابسته به ارتش حوثی ها بیش از ۳۵۰هزار نفربرآورد می شود. اما برخی ارزیابی های اخیر از صدها هزار نیروی سازمان یافته، ذخیره یا قابل بسیج سخن می گویند. بنابراین نمی توان یک عدد قطعی برای «رزمندگان فعال» ارائه کرد.

جنگ داخلی یمن از کجا شروع شد؟

ریشه بحران به اعتراضات سال ۲۰۱۱ موسوم به بهار عربی و سقوط علی عبدالله صالح برمی گردد.

اما جنگ داخلی کنونی عمدتاً از ۲۰۱۴ آغاز شد؛ زمانی که حوثی ها به صنعا، پایتخت، وارد شدند و دولت عبدربه منصور هادی را به عقب نشینی وادار کردند.

در مارس ۲۰۱۵ عربستان سعودی با تشکیل ائتلافی از چند کشور عربی، برای حمایت از دولت یمن وارد جنگ شد.

از آن زمان یمن به میدان رقابت چند قدرت داخلی و خارجی تبدیل شد.

برآورد سازمان ملل تا پایان سال ۲۰۲۱ از حدود ۳۷۷ هزار مرگ مستقیم و غیرمستقیم مرتبط با جنگ حکایت داشت؛ رقمی که تنها کشته های میدان نبرد را شامل نمی شود و مرگ های ناشی از گرسنگی، بیماری و فروپاشی خدمات عمومی را نیز دربرمی گیرد.

ایران چه نقشی دارد؟


ایران مهم ترین حامی خارجی حوثی هاست.

تهران از نظر سیاسی از انصارالله حمایت کرده و ارتباط آنها با شبکه موسوم به «محور مقاومت» طی سال های گذشته افزایش یافته است.

در عین حال، باید میان «حمایت ایران» و «کنترل کامل حوثی ها توسط ایران» تفاوت گذاشت. تهران نفوذ قابل توجهی بر حوثی ها دارد، اما حوثی ها یک بازیگر یمنی با منافع و تصمیمات خاص خود نیز هستند.

  راهپیمایی مردم یمن در پی فراخوان عبدالملک بدرالدین الحوثی، رهبر جنبش انصارالله یمن و در واکنش به شهادت رهبر انقلاب 

 

حوثی ها از زمان جنگ غزه در ۲۰۲۳ حملات موشکی و پهپادی علیه اسرائیل و همچنین حملات گسترده ای علیه کشتی ها در دریای سرخ انجام دادند و اعلام کردند این اقدامات در حمایت از فلسطینی ها انجام می شود.

چرا حوثی ها با عربستان دشمن هستند؟


دشمنی حوثی ها با عربستان فقط مذهبی نیست.

عربستان از سال ۲۰۱۵ مستقیماً برای شکست حوثی ها وارد جنگ شد. بنابراین از نگاه حوثی ها، ریاض قدرت خارجی ای است که برای سرنگونی آنها وارد یمن شده است.

از نگاه عربستان نیز حوثی ها یک نیروی مسلح نزدیک به ایران هستند که در مرز جنوبی این کشور مستقر شده اند و توانایی حمله موشکی و پهپادی به خاک و زیرساخت های سعودی را دارند.

به همین دلیل، رقابت ایران و عربستان در یمن یکی از مهم ترین ابعاد جنگ است.

امارات چرا وارد جنگ یمن شد؟

امارات نیز در سال ۲۰۱۵ در ائتلاف تحت رهبری عربستان وارد جنگ شد، اما به تدریج اهدافش با ریاض فاصله گرفت.

امارات علاوه بر مقابله با حوثی ها، به شدت با جریان های اسلام گرای نزدیک به اخوان المسلمین مخالف بود و از نیروهای محلی جنوب یمن حمایت کرد.

مهم ترین متحد امارات، شورای انتقالی جنوب بود؛ جریانی که خواهان بازگشت استقلال جنوب یمن است.

این موضوع با سیاست عربستان که بیشتر بر حفظ یک یمن متحد و حمایت از دولت رسمی متمرکز بود، اختلاف داشت.

در سال ۲۰۱۹ حتی نیروهای مورد حمایت امارات و نیروهای دولت مورد حمایت عربستان در عدن با یکدیگر درگیر شدند.

بنابراین عربستان و امارات با وجود دشمن مشترکشان، یعنی حوثی ها، همیشه یک هدف واحد در یمن نداشتند.

امارات در سال های بعد بخش عمده نیروهایش را خارج کرد و در ژانویه ۲۰۲۶ نیز باقی مانده نیروهایش را از یمن خارج کرد، اما شبکه نیروهای محلی ای که در طول سال های جنگ از آنها حمایت کرده بود، همچنان در معادلات یمن اهمیت دارد.

اسرائیل چه زمانی رهبران حوثی ها را هدف قرار داد؟



اسرائیل در ۲۸ اوت ۲۰۲۵ (شهریور ۱۴۰۴) در صنعا حمله ای انجام داد که ضربه سنگینی به ساختار سیاسی و نظامی حوثی ها وارد کرد.

احمد غالب الرهوی، نخست وزیر دولت تحت کنترل حوثی ها، در این حمله کشته شد و چندین وزیر نیز جان باختند. مهم تر از آن، محمد عبد الکریم الغماری، رئیس ستاد نیروهای مسلح حوثی، نیز بر اثر جراحات ناشی از همان حمله جان خود را از دست داد.

با این حال، این ضربه موجب فروپاشی انصارالله نشد و ساختار نظامی این گروه به فعالیت خود ادامه داد.

چرا اتفاقات امروز اهمیت بیشتری دارد؟

در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (پنج شنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵) حوثی ها بندر راهبردی المخا در ساحل دریای سرخ را تصرف کردند و به سمت جزایر حَنیش و مناطق نزدیک باب المندب پیشروی کردند.


این مهم ترین دستاورد سرزمینی حوثی ها از زمان آتش بس ۲۰۲۲ محسوب می شود.

المخا در ساحل غربی یمن قرار دارد و تصرف آن حوثی ها را به باب المندب نزدیک تر کرده است. فایننشال تایمز فاصله این منطقه تا باب المندب را حدود ۵۰ کیلومتر گزارش کرده است.

البته تصرف المخا به معنای تصرف باب المندب نیست؛ اهمیت آن در این است که حوثی ها اکنون موقعیت بهتری برای تهدید مسیر دریایی این تنگه پیدا کرده اند.

چرا باب المندب برای اقتصاد جهان حیاتی است؟


باب المندب یکی از گلوگاه های اصلی تجارت جهانی است.

اگر حوثی ها بتوانند عبور کشتی های تجاری را به طور گسترده مختل کنند، شرکت های کشتیرانی ممکن است مجبور شوند کشتی ها را به جای دریای سرخ از مسیر بسیار طولانی تر اطراف آفریقا عبور دهند.

نتیجه می تواند افزایش:

هزینه سوخت

هزینه بیمه کشتی ها

زمان حمل کالا

هزینه حمل ونقل

و در نهایت قیمت کالاها باشد.

اهمیت مسئله زمانی چند برابر می شود که باب المندب و تنگه هرمز همزمان ناامن باشند.

هرمز در ورودی خلیج فارس قرار دارد و یکی از مهم ترین مسیرهای انتقال نفت جهان است؛ باب المندب نیز مسیر اتصال اقیانوس هند به دریای سرخ و کانال سوئز است.

به بیان ساده، در صورت اختلال همزمان در این دو مسیر، دو گلوگاه بزرگ انرژی و تجارت جهان تحت فشار قرار می گیرند.

بازار نفت همین حالا هم واکنش نشان داده است

پیشروی حوثی ها و تهدید مسیرهای دریایی در شرایطی رخ داده که هرمز نیز به دلیل جنگ منطقه ای با اختلال روبه روست.

رویترز گزارش داده است که پس از تصرف المخا و افزایش نگرانی ها درباره امنیت باب المندب، قیمت نفت برنت در روز پنج شنبه نوزدهم شهریورماه حدود ۴ درصد افزایش یافت و به نزدیکی ۱۰۷ دلار در هر بشکه رسید.

این واکنش نشان می دهد مسئله یمن دیگر فقط یک بحران داخلی نیست.

اگر حملات حوثی ها ادامه پیدا کند چه می شود؟

اگر حملات محدود باقی بماند، احتمالاً نتیجه اصلی، افزایش هزینه بیمه و حمل ونقل و نوسان قیمت نفت خواهد بود.

اما اگر حوثی ها بتوانند یک تهدید پایدار برای عبور کشتی ها از باب المندب ایجاد کنند، شرایط متفاوت خواهد بود. در آن صورت شرکت های بزرگ کشتیرانی ممکن است مسیر دریای سرخ را کنار بگذارند و هزینه تجارت میان آسیا و اروپا افزایش پیدا کند.

بدترین سناریو، همزمانی اختلال در باب المندب و هرمز است؛ وضعیتی که می تواند شوک بزرگ تری به بازار نفت و اقتصاد جهانی وارد کند.

چرا عربستان بیش از همه نگران است؟

عربستان در شمال یمن با حوثی ها مرز دارد و در جنوب غربی خود نیز به دریای سرخ و مسیرهای دریایی حساس نزدیک است.

در روزهای اخیر حوثی ها حملات موشکی و پهپادی خود علیه عربستان را افزایش داده اند و همزمان با پیشروی در ساحل غربی، تهدید علیه زیرساخت های انرژی و بنادر سعودی بیشتر شده است.


رویترز گزارش داده که تحولات جدید می تواند صادرات نفت عربستان از مسیر دریای سرخ را نیز تحت فشار قرار دهد.

به این ترتیب، برای ریاض مسئله فقط حفظ دولت یمن نیست؛ امنیت مرزهای جنوبی، تأسیسات نفتی و مسیر صادرات انرژی عربستان نیز مطرح است.

آنچه امروز در یمن می گذرد، حاصل بیش از یک دهه جنگ داخلی، اختلافات داخلی نیروهای ضدحوثی و دخالت قدرت های منطقه ای است.

حوثی ها از یک جنبش شورشی در شمال یمن به نیرویی نظامی با توان موشکی، پهپادی و دریایی تبدیل شده اند. ایران حامی معنوی آنهاست، عربستان از دولت رسمی و نیروهای همسو با آن حمایت کرده و امارات نیز طی سال های جنگ از نیروهای جنوب و گروه های محلی رقیب حوثی ها پشتیبانی کرده است.

اکنون با تصرف المخا و نزدیک شدن حوثی ها به باب المندب، معادله وارد مرحله تازه ای شده است.

اگر حوثی ها صرفاً بخش بیشتری از خاک یمن را تصرف کنند، این یک تحول مهم در جنگ داخلی است؛ اما اگر بتوانند کنترل یا تهدید مؤثر بر باب المندب ایجاد کنند، مسئله از مرزهای یمن عبور می کند و مستقیماً به تجارت جهانی، قیمت نفت و امنیت انرژی جهان مربوط می شود.

به همین دلیل است که اتفاقات یمن در روزهای آینده را باید نه فقط از زاویه جنگ حوثی ها و دولت یمن، بلکه در ارتباط با جنگ آمریکا با ایران، عربستان، دریای سرخ، باب المندب، هرمز و بازار جهانی انرژی دنبال کرد.