اختصاصی کلانشهر: تالاب عینک، این پهنه آبی کم نظیر در غرب رشت، سال ها بیشتر از آنکه یادآور ظرفیت های گردشگری یک شهر باشد، نمادی از بلاتکلیفی و بی توجهی بود. تالابی که به دلیل شکلش در تصاویر هوایی «عینک» نام گرفته و در گزارش های مختلف به عنوان بزرگ ترین تالاب شهری ایران معرفی شده است، سال ها منتظر ساماندهی و احیا ماند. حالا اما وضعیت در حال تغییر است.

پس از سال ها پیگیری، از سال ۱۴۰۲شهرداری رشت به عنوان متولی تالاب معرفی شد و عملیات لایروبی و بازآفرینی آن در سال های اخیر شتاب گرفت. حالا صحبت از توسعه گردشگری، آغاز فعالیت کشتی گردشگری، ایجاد مسیر دوچرخه سواری، مبلمان شهری و سکوهای ماهیگیری است؛ طرح هایی که اگر به سرانجام برسند، می توانند چهره این بخش از رشت را تغییر دهند و ظرفیت گردشگری شهر را افزایش دهند.

اما درست در چنین شرایطی، تصاویری به دست ما رسیده که پرسش های جدی درباره رفتار بخشی از شهروندان ایجاد می کند.

 

در جریان لایروبی تالاب عینک، انواع و اقسام زباله ها از دل آب و رسوبات بیرون کشیده شد؛ از میز و صندلی شکسته و لباس گرفته تا پلاستیک و دیگر پسماندهایی که ظاهراً طی سال ها راه خود را به این پهنه آبی باز کرده بودند.

 

انتظار این بود که با آغاز احیای تالاب، شهروندان نیز تغییر را ببینند و سهم خود را در حفظ آن ایفا کنند.

 

اما حالا تصویری از یک مبل شکسته و مستعمل در تالاب عینک به دست ما رسیده است؛ مبلی که ظاهراً کسی آن را از منزل یا محل کار خود خارج کرده، مسافتی را با خود حمل کرده و در نهایت به جای تحویل به مسیرهای قانونی جمع آوری پسماند، داخل تالاب انداخته است.

 

این پرسش واقعاً ساده است: چطور ممکن است یک نفر مبل شکسته ای را از خانه یا محل کار خود بیرون بیاورد، آن را داخل خودرو بگذارد، تا تالاب عینک حمل کند و بعد تصور کند انداختنش در آب، راه مناسبی برای خلاص شدن از شر آن است؟

 

آیا گذاشتن پسماند در محل تعیین شده برای جمع آوری توسط شهرداری آن قدر دشوار است که باید چند متر یا چند کیلومتر آن را حمل کرد و در تالابی که تازه لایروبی شده انداخت؟
ماجرا فقط یک مبل نیست.گزارش هایی از مشاهده افرادی وجود دارد که زباله های خود را داخل خودرو می گذارند و سپس در محدوده تالاب از خودرو بیرون آورده و به داخل آب یا حاشیه آن پرتاب می کنند.

 

این رفتار فقط تخلف از یک قاعده زیستی نیست؛ مسئله ای است به نام مسئولیت اجتماعی.

 

البته مشاهده یک مبل یا هر زباله دیگری در تالاب به هیچ وجه به این معنا نیست که ساکنان همان محدوده چنین کاری کرده اند. حتی ممکن است فردی از نقطه ای دیگر از شهر یا خارج از محله، زباله خود را به اینجا آورده باشد. بنابراین نباید یک رفتار نادرست را به حساب همه ساکنان منطقه گذاشت.

 

مسئله دقیقاً همان فردی است که چنین تصمیمی گرفته است.

 

چنین رفتاری را نمی توان با جمله «یک مبل بود و یکی انداخت» تمام کرد. یک تالاب، یک پارک، یک رودخانه یا یک فضای طبیعی متعلق به یک فرد یا یک محله نیست؛ بخشی از سرمایه عمومی شهر است.

 

شهرداری رشت سال ها برای رسیدن به مرحله ای که امروز تالاب عینک بتواند دوباره به یک ظرفیت گردشگری تبدیل شود، با مشکلات مختلف دست وپنجه نرم کرده است. اجرای لایروبی، آزادسازی حریم، ساماندهی پیرامون تالاب و برنامه ریزی برای استفاده گردشگری از این پهنه، یک شبه اتفاق نیفتاده است.

 

حالا که قرار است در کنار این تالاب مسیر دوچرخه، فضای پیاده روی، مبلمان شهری و امکانات گردشگری ایجاد شود و حتی کشتی گردشگری در آن مستقر شود، انتظار زیادی نیست اگر از شهروندان بخواهیم هوای این دارایی عمومی را داشته باشند.

 

رشت برای افزایش سرانه گردشگری و ایجاد فضاهای عمومی جذاب، بیش از هر چیز به حفظ همین داشته های طبیعی نیاز دارد.

 

اگر تالاب عینک قرار است به مقصدی برای تفریح خانواده های رشتی و گردشگران تبدیل شود، نباید چند سال دیگر دوباره شاهد این باشیم که همان میز و صندلی ها، همان پلاستیک ها و حتی مبل های شکسته از آب بیرون کشیده شوند.

 

باید این فرهنگ نهادینه شود که مسئولیت فقط بر عهده شهرداری نیست. شهروندان نیز در حفظ این تغییر سهم دارند.

 

اگر کسی را دیدیم که زباله داخل تالاب،جنگل، رودخانه یا فضای طبیعی شهر و روستا می اندازد، بی تفاوت عبور نکنیم. تذکر محترمانه، ثبت تصویر یا ویدئو در صورت امکان و بدون ایجاد درگیری، گزارش موضوع به شهرداری یا مراجع مسئول و مستندسازی موارد تکرارشونده، می تواند مانع عادی شدن چنین رفتارهایی شود.

 

قرار نیست شهروندان جای نهادهای مسئول را بگیرند؛ اما جامعه ای که در برابر تخریب دارایی های عمومی بی تفاوت می ماند، هزینه بی تفاوتی خود را دیر یا زود پرداخت می کند.

 

تالاب عینک تازه دارد از زیر سال ها غبار و بی توجهی بیرون می آید.

 

کاش اجازه ندهیم عادت های قدیمی دوباره آن را به جایی برای دور ریختن زباله تبدیل کند.

 

مبل شکسته، پلاستیک، لباس و میز و صندلی قرار نیست بخشی از چشم انداز تالاب عینک باشند.

 

این تالاب قرار است برای مردم رشت و گردشگران، یک فضای زیبا و زنده باشد؛ نه بزرگ ترین سطل زباله روباز شهر.