کلانشهر: معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به شتاب گرفتن روند کاهش تراز آب دریای کاسپین گفت: کاهش تراز آب کاسپین از حدود ۲۰ سانتی متر در سال در فاصله ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۳ سانتی متر در سال ۲۰۲۶ رسیده است و مدل ها ادامه این روند را تا سال ۲۰۵۰ نشان می دهند؛ موضوعی که پنج کشور ساحلی را به سمت تدوین یک برنامه مشترک سوق داده است.

 

احمدرضا لاهیجان زاده در نشست خبری کاپ ۷ که امروز در هتل آزادی برگزار شد، با اشاره به روند کاهش تراز آب دریای کاسپین اظهار کرد: بر اساس بررسی تاریخچه فراز و نشیب های دریای کاسپین، از سال ۱۹۹۵ روند کاهش تراز آب این دریا آغاز شده است اما در سال های ابتدایی این کاهش محسوس نبود و حساسیت چندانی میان کشورهای ساحلی ایجاد نکرد.

 

وی افزود: تا سال ۲۰۲۰ میانگین کاهش تراز آب دریای کاسپین حدود ۷.۵ سانتی متر در سال بود، در حالی که در سال های ابتدایی این میزان حدود دو تا سه سانتی متر در سال ثبت می شد. از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ این رقم به حدود ۲۰ سانتی متر در سال رسید و در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش حدود ۲۳ سانتی متری ثبت شده است.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: مدل های پیش بینی تقریباً به طور قطعی نشان می دهند که این روند ممکن است ادامه داشته باشد و دست کم با شدت حدود ۲۰ سانتی متر در سال تا سال ۲۰۵۰ ادامه پیدا کند بنابراین لازم است کشورهای ساحلی کاسپین برای سازگاری با این پدیده برنامه ریزی مشترک داشته باشند.

 

لاهیجان زاده با اشاره به وضعیت بخش شمالی دریای کاسپین گفت: در بخش شمالی کاسپین که کشورهای روسیه و قزاقستان و با نسبت کمتری جمهوری آذربایجان و ترکمنستان را دربرمی گیرد، عمق دریا کمتر است، به همین دلیل پس روی آب در این مناطق بسیار شدیدتر رخ داده و حتی در برخی مناطق ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر پس روی گزارش شده است که بنادر این کشورها را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.

 

وی با اشاره به آثار کاهش تراز آب کاسپین در ایران نیز اظهار کرد: در کشور ما بیشترین آثار این پدیده در استان گلستان مشاهده می شود چراکه شرایط بستر دریا در این استان متفاوت است البته آثار این روند در استان های مازندران و گیلان نیز قابل مشاهده است.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از تدوین یک طرح منطقه ای برای سازگاری با کاهش تراز آب دریای کاسپین خبر داد و گفت: هماهنگی منطقه ای در این زمینه در حال انجام است و یک طرح منطقه ای نیز تهیه شده که کلیات آن قرار است فردا به امضای کشورهای عضو برسد البته جزئیات این طرح موضوعات متعددی دارد که باید کشورهای ساحلی درباره آن ها به توافق برسند و یک برنامه مشترک و مورد اتفاق همه کشورها برای سازگاری با این پدیده تدوین شود.

 

لاهیجان زاده افزود: علاوه بر این نشست، حدود دو هفته دیگر نشست دیگری در ترکمنستان برگزار می شود که رئیس جمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در آن حضور خواهند داشت. یکی از نشست های جانبی این اجلاس نیز به موضوع فراز و فرود تراز آب دریای کاسپین اختصاص دارد و قرار است در سطوح عالی و با حضور روسای جمهوری، این موضوع بار دیگر مطرح و درباره آن تصمیم گیری شود.

 

تغییر اقلیم، مهم ترین عامل کاهش تراز آب کاسپین

وی درباره عوامل مؤثر بر کاهش تراز آب دریای کاسپین اظهار کرد: بر اساس مطالعاتی که کشورهای مختلف به صورت مستقل و در قالب مطالعات جمعی انجام داده اند، بیشترین اثر ناشی از تغییر اقلیم و افزایش تبخیر است. شدت تبخیر در دریای کاسپین به میزان قابل توجهی افزایش یافته و پس از آن، کاهش ورودی آب رودخانه ها به کاسپین نیز در این روند مؤثر بوده است. در واقع نقش تغییر اقلیم، افزایش دما و افزایش شدت تبخیر در کاهش تراز آب دریای کاسپین بسیار بیشتر از کاهش ورودی رودخانه هاست.

 

لاهیجان زاده با اشاره به منابع ورودی آب دریای کاسپین گفت: حدود ۸۰ درصد ورودی آب دریای کاسپین از طریق رودخانه ولگا تأمین و ۲۰ درصد باقی مانده از طریق رودخانه های چهار کشور ساحلی دیگر وارد کاسپین می شود. سهم ایران از ورودی رودخانه ای به دریای کاسپین نیز حدود پنج درصد است.

 

وی ادامه داد: کاهش ورودی رودخانه ها خود تحت تأثیر دو عامل قرار دارد؛ نخست کاهش بارندگی در حوضه های آبریز این رودخانه ها از جمله حوضه آبریز ولگا و دوم احداث سد روی رودخانه ها البته درباره رودخانه ولگا باید توجه داشت که به دلیل حجم بالای آبی که وارد دریای کاسپین می کند، شرایط آن متفاوت است.

 

اثرگذاری سدسازی قابل مقایسه با تغییر اقلیم نیست

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست درباره تأثیر سدسازی بر کاهش ورودی آب به کاسپین گفت: بر اساس بررسی تاریخچه سدسازی، بخش قابل توجهی از سدهای بزرگ روی ولگا مربوط به اواخر دهه ۱۹۹۰ است و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سدسازی گسترده جدیدی روی این رودخانه انجام نشده است.

 

لاهیجان زاده افزود: در حال حاضر حدود ۱۱ سد بزرگ روی رودخانه ولگا وجود دارد اما سهم کاهش ورودی رودخانه ها در مقایسه با تغییر اقلیم حدود ۲۰ درصد برآورد می شود. شدت تبخیر در دریای کاسپین رقمی حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیارد مترمکعب را به خود اختصاص می دهد این در حالیست که کاهش ورودی رودخانه ها بسیار کمتر است.

 

وی ادامه داد: اگر میزان کاهش تبخیر در اثر تغییرات اقلیمی و پدیده هایی مانند ال نینو کاهش پیدا کند، میزان آبی که در اثر این تغییرات به کاسپین اضافه می شود چندین برابر میزان آبی است که در اثر کاهش ورودی رودخانه ها از دست می رود بنابراین این دو عامل از نظر میزان اثرگذاری قابل مقایسه نیستند و نقش تغییر اقلیم و افزایش دما بسیار چشمگیرتر است.

 

توافق پنج کشور بر سر کاسپین نیازمند مذاکرات طولانی است

لاهیجان زاده در پاسخ به پرسشی درباره مذاکرات میان کشورهای ساحلی کاسپین برای مدیریت ورودی آب و عوامل انسانی مؤثر بر آن گفت: رسیدن به توافق میان چند کشور درباره یک موضوع محیط زیستی، فرآیندی زمان بر است و نمی توان انتظار داشت که یک موضوع در یک نشست مطرح و بلافاصله درباره آن تصمیم گیری شود.

 

وی با اشاره به تجربه مذاکرات بین المللی در حوزه تغییر اقلیم اظهار کرد: در مذاکرات بین المللی حتی درباره یک جمله یا یک کلمه، کشورهای مختلف دیدگاه ها و منافع خود را مطرح می کنند. در حال حاضر نیز در حاشیه این اجلاس، بیانیه ای در حال تدوین است که چندین بند دارد و تاکنون چهار جلسه آنلاین و سه جلسه حضوری برای بررسی وضعیت کاسپین برگزار شده و مذاکرات درباره آن حتی تا ساعات پایانی شب ادامه داشته است.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: در چنین مذاکراتی کشورها باید درباره تک تک موضوعات به جمع بندی برسند و سهم و اثر عوامل مختلف از جمله تغییر اقلیم، کاهش ورودی رودخانه ها و عوامل انسانی بررسی شود.

 

لاهیجان زاده در ادامه گفت: موضوع میزان اثرگذاری این عوامل و راهکارهای سازگاری با کاهش تراز آب دریای کاسپین از محورهای مذاکرات میان کشورهای ساحلی است و باید این مباحث به صورت دقیق بررسی و در نهایت به یک توافق پنج جانبه منجر شود.

 

اجرای طرح پایلوت مقابله با پسماند پلاستیکی در مازندران

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در پاسخ به ایسنا در خصوص اقدامات صورت گرفته برای مقابله با آلودگی های پلاستیکی و همکاری دو وزارت نیرو و نفت در این زمینه گفت: میکروپلاستیک موضوع بسیار خطرناکی است چراکه پلاستیک در طبیعت به سادگی از بین نمی رود و برای تجزیه آن به صدها سال زمان نیاز است. این مواد در نهایت می توانند به ذرات بسیار ریز در ابعاد میکرو و نانو تبدیل شوند که در آب، دریا و رسوبات قابل شناسایی و اندازه گیری هستند.

 

وی افزود: اگر این ذرات وارد آب شرب شوند، به دلیل اندازه بسیار کوچک می توانند قابلیت جذب داشته باشند و وارد جریان خون شوند که این مسئله می تواند پیامدهای مختلفی برای سلامت انسان به دنبال داشته باشد.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: موضوع دیگر این است که میکروپلاستیک ها می توانند به عنوان ناقل سایر آلاینده ها عمل کنند. برای نمونه فلزات سنگین می توانند روی این ذرات قرار بگیرند و از طریق آن ها وارد شبکه غذایی و در نهایت زنجیره حیاتی انسان شوند. ترکیبات آلی و سایر مواد خطرناک نیز می توانند از طریق میکروپلاستیک ها منتقل شوند بنابراین این ذرات علاوه بر اثرات مستقیم خود، از نظر قابلیت انتقال آلاینده ها نیز اهمیت دارند.

 

لاهیجان زاده با اشاره به اقدامات برخی کشورها برای کاهش مصرف پلاستیک گفت: امروز موضوع کاهش مصرف پلاستیک در بسیاری از کشورها به طور جدی دنبال می شود و حتی در برخی کشورها استفاده از برخی محصولات پلاستیکی ممنوع شده است. در کشورهای اروپایی نیز سال هاست محدودیت ها و سخت گیری هایی در زمینه مصرف پلاستیک وجود دارد و تلاش می شود بازیافت این مواد با سرعت بیشتری انجام شود تا وارد طبیعت نشوند.

 

وی تأکید کرد: ما در این زمینه باید دو اقدام اساسی انجام دهیم؛ نخست در بخش مصرف، باید آگاهی رسانی به گونه ای باشد که مصرف پلاستیک به تدریج از سبد مصرفی مردم خارج شود و دوم اینکه برای پلاستیک های تولیدشده، نظام مدیریت مناسبی از جمع آوری تا بازیافت ایجاد کنیم.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از اجرای یک طرح پایلوت در مازندران خبر داد و گفت: در برخی کشورهای ساحلی اجرای طرح های محدود و پایلوت برای جمع آوری و بازیافت پلاستیک آغاز شده و ما نیز در بهشهر استان مازندران چنین طرحی را در زمینه جمع آوری و بازیافت پلاستیک همچنین آموزش مردم در دست اجرا داریم.

 

تغییر رفتار مردم پس از افزایش قیمت کیسه های پلاستیکی

لاهیجان زاده با اشاره به تغییر رفتار مصرف کنندگان در پی افزایش قیمت محصولات پلاستیکی اظهار کرد: پس از اتفاقاتی که برای پتروشیمی ها در جریان جنگ رخ داد و قیمت پلاستیک افزایش پیدا کرد، شاهد تغییراتی در رفتار مردم هستیم. برای مثال، امروز بسیاری از افرادی که برای خرید نان مراجعه می کنند، کیسه های پارچه ای همراه خود می آورند و استفاده از کیسه های پلاستیکی نیز برای آن ها هزینه بیشتری دارد.

 

وی ادامه داد: برخی صنایع نیز اعلام کرده اند که بسته بندی های مورد استفاده را پس از مصرف از مردم تحویل می گیرند. این رویکرد پیش از این و پیش از افزایش قیمت پلاستیک نیز در برخی کشورهای پیشرفته اجرا می شد اما اکنون ما نیز باید از این ظرفیت استفاده کنیم.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه گفت: باید این روند را با فرهنگ سازی ادامه دهیم و مدیریت مصرف و بازیافت پلاستیک را به یک فرهنگ نهادینه شده هم در میان مردم و هم در صنایع تبدیل کنیم.

 

وضعیت پسماند در شمال کشور همچنان نامطلوب است

لاهیجان زاده در پاسخ به پرسشی درباره متولی جمع آوری زباله و نظارت بر وضعیت پسماند در سواحل شمالی دریای کاسپین اظهار کرد: بر اساس قانون، مدیریت پسماندهای شهری بر عهده شهرداری هاست و سازمان حفاظت محیط زیست و مرکز بهداشت وزارت بهداشت به عنوان ناظر باید بر این وضعیت نظارت کنند.

 

وی با اشاره به اقداماتی که طی سال های اخیر برای مدیریت پسماند در شمال کشور انجام شده است، گفت: پروژه های زباله سوزی در چند شهر شمالی یا انجام شده و یا در حال انجام است. یکی از این پروژه ها نیز هفته دولت سال جاری به بهره برداری رسید اما این اقدامات هنوز نتوانسته وضعیت پسماند را در استان های شمالی به صورت کامل ساماندهی کند.

 

تخصیص اعتبار از سوی روسیه برای مدیریت پسماند در سواحل شمالی

وی درباره اقدامات انجام شده با استفاده از کمک های بین المللی نیز اظهار کرد: یک اعتبار محدود از سوی کشور روسیه برای مدیریت پلاستیک در سواحل شمالی اختصاص پیدا کرد چراکه ورود میکروپلاستیک به دریای کاسپین یکی از نگرانی های مهم است. در قالب این اعتبار، فعالیت هایی در حد پایلوت در برخی شهرها انجام شد.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه مسئله پسماند فقط به انباشت زباله در مناطق ساحلی محدود نمی شود، گفت: متأسفانه علاوه بر اینکه زباله در محدوده هایی مانند حاشیه ساحل یا مناطق جنگلی تخلیه می شود و مدیریت مناسبی نیز بر آن صورت نمی گیرد، شیرآبه این پسماندها نیز به سفره های آب زیرزمینی نفوذ می کند یا از طریق رودخانه های مجاور دوباره به دریا و تالاب ها راه پیدا می کند.

 

وی تالاب انزلی را یکی از نمونه های این وضعیت عنوان کرد و افزود: در تالاب انزلی می توان ورود شیرآبه و فاضلاب را به صورت غیرمستقیم و از طریق رودخانه ها مشاهده کرد.

 

لاهیجان زاده درباره نقش سازمان حفاظت محیط زیست در مدیریت پسماند توضیح داد: سازمان حفاظت محیط زیست در بخش محیط زیست انسانی، دفتری تحت عنوان دفتر مدیریت پسماند دارد که بخش مهمی از فعالیت های خود را به وضعیت پسماند در شمال کشور اختصاص داده است. در مجلس و دولت نیز اعتبارات ویژه ای برای این موضوع در نظر گرفته شده اما واقعیت این است که این فعالیت ها هنوز نتوانسته وضعیت پسماند در شمال کشور را به شرایط مطلوب برساند.

 

وی ادامه داد: وضعیت پسماند در شمال کشور همچنان یکی از موضوعات مورد توجه کارگروه ملی پسماند است و در جلسات این کارگروه نیز به دفعات مطرح شده است. وضعیت پسماند در شمال توسط خانم دکتر انصاری - رئیس سازمان حفاظت محیط زیست - در کارگروه ملی پسماند که به ریاست معاون اجرایی رئیس جمهوری برگزار می شود، مطرح و درباره آن تصمیماتی اتخاذ شده است. امیدواریم نگاه ویژه تری به این مسئله شکل بگیرد.

 

پیشنهاد اخذ عوارض برای مدیریت پسماند

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به پیشنهاد این سازمان برای ایجاد منبع مالی پایدار جهت مدیریت پسماند در استان های شمالی اظهار کرد: حتی سازمان حفاظت محیط زیست یک گام فراتر گذاشت و پیشنهادی را در لایحه بودجه سال گذشته یا دو سال پیش مطرح کرد که بر اساس آن، از خودروهایی که وارد این استان ها می شوند، در همان بخش عوارضی مسیر، سهمی بابت مدیریت پسماند دریافت شود.

 

وی افزود: جمعیت زیادی وارد استان های شمالی می شوند و این افراد نیز در تولید پسماند سهم دارند بنابراین پیشنهاد شد بخشی از عوارض دریافت شده از خودروهای ورودی به مدیریت پسماند اختصاص پیدا کند اما متأسفانه این پیشنهاد - که از طرف دولت مطرح شده بود - در مجلس رأی نیاورد.

 

لاهیجان زاده ابراز امیدواری کرد که این پیشنهاد در لایحه بودجه ۱۴۰۶ مجدداً دوباره شود و گفت: امیدواریم در لایحه بودجه سال ۱۴۰۶ بتوانیم چنین پیشنهادی را مطرح کنیم و این بار رأی بیاورد تا اعتبار و بودجه دائمی برای مدیریت پسماند در استان های شمالی تأمین شود و تک تک شهرها بتوانند این فعالیت ها را انجام دهند.

 

وی همچنین از پیگیری راهکارها برای حل معضل پسماند خبر داد و گفت: ما موضوع را حتی فراتر از این برده ایم و شخصاً با استانداری های سه استان شمالی یعنی مازندران، گیلان و گلستان برنامه ریزی هایی را انجام داده ایم البته وضعیت گلستان در این زمینه بهتر است و وضعیت اصلی در گیلان و مازندران مورد توجه قرار دارد.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: پروژه ای در اصفهان از طریق شرکت های دانش بنیان اجرا شده است که می تواند بخشی از معضل پسماند را حل کند. حدود دو هفته پیش نیز از این پروژه بازدید شد و امیدواریم استانداری های هر دو استان گیلان و مازندران بتوانند در این موضوع ورود جدی داشته باشند.

 

فوک کاسپینی و ماهیان خاویاری در صدر گونه های در معرض خطر کاسپین

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه درباره اقدامات مربوط به فوک کاسپینی گفت: یکی از موضوعاتی که طی حدود یک ماه اخیر در نشست های کارشناسی مطرح شده، موضوع فوک کاسپینی بوده است.

 

لاهیجان زاده توضیح داد: یک طرح جامع ملی برای موضوع فوک کاسپینی پیش از این تهیه کرده بودیم و توانستیم این طرح را ارتقا دهیم و آن را به پیشنهاد یک طرح منطقه ای تبدیل کنیم. کلیات این پیشنهاد نیز مورد تأیید قرار گرفته است.

 

وی افزود: اگر تأیید سایر کشورهای منطقه حاصل و امروز این موضوع نهایی شود، قرار است فردا نیز این پیشنهاد در سطح عالی مطرح شود.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به آثار تغییرات اقلیمی بر زیستگاه های فوک کاسپینی گفت: کاهش برف و یخبندان، از بین رفتن زیستگاه های تأمین کننده منابع غذایی و کاهش شدید برخی گونه های ماهی از جمله عواملی است که زیست گونه هایی مانند فوک کاسپینی را با تهدید مواجه کرده است.

 

لاهیجان زاده درباره وضعیت گونه های جانوری دریای کاسپین و تأثیر تغییرات اقلیمی بر آن ها اظهار کرد: تغییرات اقلیمی باعث شده زیستگاه هایی که در سال های گذشته در بخش هایی از سال همواره با یخبندان و برف همراه بوده و شرایط مناسبی برای زندگی برخی گونه ها داشته اند، اکنون یا فاقد برف و یخبندان باشند یا مدت زمان آن بسیار کوتاه تر شده باشد.

 

وی ادامه داد: از بین رفتن زیستگاه هایی که مواد غذایی این گونه ها را تأمین می کردند نیز یکی دیگر از پیامدهای این شرایط است همچنین برخی گونه های ماهی که خوراک گونه هایی مانند فوک کاسپینی محسوب می شوند، به شدت کاهش پیدا کرده اند.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست افزود: مجموعه این عوامل در گزارش ها و مطالعات انجام شده مورد بررسی قرار گرفته و حتی موضوعات مرتبط با عوامل میکروبی و ویروسی نیز در مطالعات لحاظ شده است. بر اساس این مطالعات، این عوامل می توانند به صورت تجمعی یا موردی بر شرایط زیستی گونه ها اثرگذار باشند.

 

وی با اشاره به دشواری مطالعه پیکر فوک های کاسپینی که به ساحل می رسند، اظهار کرد: با توجه به اینکه مدت زمان قابل توجهی از زمان مرگ تا رسیدن پیکر به ساحل می گذرد، امکان مطالعه دقیق همه عوامل مؤثر بر مرگ آنها برای ما وجود ندارد.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست افزود: در برنامه اقدامات جمهوری اسلامی ایران نیز این موضوع مورد توجه قرار گرفته است و در سایت مربوطه نیز می توان به این برنامه ها مراجعه کرد همچنین با توجه به اینکه جمهوری اسلامی ایران در دو سال آینده ریاست کنوانسیون تهران را بر عهده خواهد داشت، موضوع فوک کاسپینی، به عنوان تنها پستاندار دریای کاسپین، حتماً یکی از موضوعات اولویت دار خواهد بود که در چارچوب همکاری میان کشورهای ساحلی دنبال می شود.

 

چالش تبادل داده میان کشورهای ساحلی کاسپین

لاهیجان زاده درباره سازوکار سنجش و اندازه گیری سهم هر کشور در ورود آلاینده ها به دریای کاسپین و امکان رصد آن گفت: یکی از موضوعات مهم در اثرگذاری بر محیط زیست دریای کاسپین، ورود منابع آلاینده از خشکی به دریاست. این منابع شامل فاضلاب های شهری و انسانی، پساب های صنعتی همچنین پساب های کشاورزی حاوی کود و سموم هستند.

 

وی ادامه داد: پسماندها نیز یکی از منابع مهم ورود آلودگی به دریا هستند همچنین یکی از منابع اصلی ورود پلاستیک و میکروپلاستیک به دریاها، رودخانه ها هستند که می توانند این مواد را در طول مسیر وارد دریا کنند.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به موضوعات مطرح شده در نشست های یک ماه اخیر اظهار کرد: یکی از موضوعات مهمی که طی این مدت مورد بحث قرار گرفت، موضوع پایش و اندازه گیری همچنین بررسی الگوهای موجود در کشورهای مختلف بود.

 

وی افزود: یکی از موضوعاتی که اکنون به طور جدی در حال بررسی است، ایجاد یک بستر مشترک برای تبادل داده ها میان کشورهای ساحلی کاسپین است تا اطلاعات در این بستر قرار گیرد و در اختیار کشورهای مربوطه باشد اما هنوز در این زمینه به توافق نهایی نرسیده ایم.

 

لاهیجان زاده توضیح داد: دست کم دو یا سه کشور اعلام کرده اند که برای اشتراک گذاری داده های داخلی خود، به صورت منطقی نیازمند اخذ مجوز از مراجع قانونی بالادستی خود هستند و این موضوع باید در سطوح بالاتر حل شود تا امکان تبادل داده فراهم شود.

 

وی در ادامه گفت: این موضوع چه در اجلاس فعلی و چه در نشست های بعدی همچنان مطرح خواهد بود. از پنج پروتکل موجود، چهار پروتکل نهایی شده و سه پروتکل نیز در حال اجراست، اما به دلیل حساسیت موضوع داده ها، پروتکل پایش چندین سال است که در حال مذاکره است تا مشخص شود پایش به چه شکلی انجام شود و داده های حاصل از آن چگونه در یک بستر مشترک در اختیار همه کشورهای عضو قرار گیرد.

 

تهیه اطلس تنوع زیستی دریای کاسپین

لاهیجان زاده درباره اینکه آیا فهرست مشخصی از گونه های اولویت دار و اقدام مشخص برای حفاظت از هر یک از این گونه ها وجود دارد، گفت: اولین قدمی که برای این موضوع برداشتیم، انجام یک مطالعه جامع درباره دریای کاسپین و تهیه «اطلس تنوع زیستی دریای کاسپین» بود که خوشبختانه این مطالعه در سال ۱۴۰۴ به پایان رسید و از این اطلس نیز رونمایی شد.

 

وی افزود: در حال حاضر داده های بسیار دقیقی از تنوع زیستی دریای کاسپین در اختیار داریم و گونه های در معرض خطر نیز در این مطالعه مشخص شده اند البته گونه های شاخص ما از جمله فوک کاسپینی و ماهیان خاویاری به عنوان گونه های بسیار بارز مطرح هستند اما اطلاعات مربوط به سایر گونه ها نیز در این اطلس وجود دارد.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: موضوع حمایت از گونه های در معرض خطر و گونه های در معرض انقراض نیز از جمله موضوعاتی است که در جلسات مختلف به دفعات مطرح شده است اما این موضوع نیازمند یک کار جمعی میان کشورهای ساحلی دریای کاسپین است.

 

وی توضیح داد: برای مثال اگر قرار باشد جمعیت ماهیان خاویاری را به شرایط مطلوب برگردانیم، هر پنج کشور ساحلی باید در این زمینه اهتمام داشته باشند و پروژه های مربوطه را اجرا کنند چراکه حفاظت از این گونه ها محدود به اقدامات یک کشور نیست و نیازمند همکاری همه کشورهای منطقه است.

 

لاهیجان زاده با اشاره به اقدامات انجام شده درباره فوک کاسپینی نیز گفت: در گذشته در کشورهایی مانند روسیه و قزاقستان اقدامات مرتبط با این گونه انجام شده است و این موضوع نیز نیازمند تداوم همکاری های منطقه ای است.

 

وی تأکید کرد: هدف این است که با استفاده از داده های دقیق حاصل از اطلس تنوع زیستی، گونه های در معرض خطر و در معرض انقراض به شکل دقیق تری شناسایی شوند و برای حفاظت از آنها برنامه ریزی شود چراکه حفاظت از تنوع زیستی دریای کاسپین در نهایت نیازمند اقدام هماهنگ و مشترک میان کشورهای ساحلی است.

 

لاهیجان زاده با اشاره به اقدامات انجام شده برای حفاظت از فوک کاسپینی و ماهیان خاویاری گفت: با تلاش های انجام شده، شکار فوک کاسپینی در برخی مناطق ممنوع شده است و در کشور قزاقستان نیز با افرادی که اقدام به شکار این گونه می کنند، برخورد قضایی می شود.

 

وی افزود: این اقدامات به صورت پلکانی در حال انجام است اما نکته مهم این است که خوشبختانه توانسته ایم اطلاعات جامعی درباره وضعیت دریای کاسپین البته در محدوده آبی کشورمان به دست آوریم و لازم است کشورهای همسایه نیز مطالعات مشابهی را انجام دهند سپس این داده ها با یکدیگر به اشتراک گذاشته شود تا بتوان اقدامات منطقه ای برای حفاظت از گونه ها را اجرا کرد.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: در حال حاضر طرح ما درباره فوک کاسپینی خوشبختانه به عنوان یکی از دستاوردهای اجرای برنامه های مرتبط پذیرفته شده است. در مورد ماهیان خاویاری نیز از چند سال گذشته اقدامات نسبتاً خوبی از سوی کشورهای منطقه انجام شده که بخش بیشتری از آن را روسیه برای احیای ماهیان خاویاری دنبال کرده است.

 

پس روی کاسپین و تبعات آن برای جنگل های هیرکانی

لاهیجان زاده درباره اینکه آیا پیامدهای جانبی پس روی دریای کاسپین و تأثیر آن بر اکوسیستم هایی مانند جنگل های هیرکانی نیز در دستور کار مطالعات و همکاری های منطقه ای قرار دارد، گفت: صرف نظر از بحث همکاری های منطقه ای، از سال گذشته سازمان برنامه و بودجه کشور تهیه طرح جامع تعیین اثرات پس روی دریای کاسپین و راهکارهای مقابله با این آثار را آغاز کرده است.

 

وی افزود: این سند حدود ۱۰ روز پیش به تصویب شورای عالی آمایش کشور رسید و در قدم بعدی قرار است به تصویب دولت برسد. تمام این موارد در این مطالعه دیده شده است.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست درباره احتمال تأثیر پس روی کاسپین بر رطوبت منطقه و جنگل های هیرکانی اظهار کرد: بحث اثر رطوبت بر منطقه مقداری پیچیدگی دارد و به راحتی نمی توان این موضوع را به جنگل های هیرکانی مرتبط کرد اما آنچه که ملموس تر است، این است که با ادامه پس روی، سواحل ما دچار آسیب بسیار شدیدی خواهند شد.

 

میانکاله و خلیج گرگان در معرض پیامدهای پس روی کاسپین

لاهیجان زاده با اشاره به تالاب میانکاله و خلیج گرگان گفت: یکی از مناطقی که در صورت ادامه پس روی کاسپین می تواند با آسیب جدی مواجه شود، تالاب میانکاله و خلیج گرگان است. اگر این روند ادامه پیدا کند و اقدام عملیاتی انجام ندهیم، با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد.

 

وی ادامه داد: لایروبی که اکنون انجام می شود، یک اقدام تقریباً موقت محسوب می شود و فقط به ما زمان می دهد تا بتوانیم یک کار اساسی تر انجام دهیم. در همین راستا، بحث انتقال آب از دریای کاسپین از طریق ایستگاه پمپاژ به گرگان نیز اکنون در دستور کار قرار دارد.

 

معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: اگر به عنوان مثال خلیج گرگان را از دست بدهیم به ویژه بخش غربی خلیج گرگان، این منطقه می تواند به کانون گردوغبار تبدیل شود و ایجاد چنین کانون گردوغباری می تواند بر جنگل های هیرکانی نیز اثرگذار باشد.

 

تاثیر پس روی دریای کاسپین بر کانون های گردوغبار ترکمنستان و قزاقستان

لاهیجان زاده با اشاره به وجود کانون های فعال گردوغبار در کشورهای منطقه اظهار کرد: در حال حاضر کانون های فعال گردوغبار در کشورهای ترکمنستان و قزاقستان داریم و اگر روند پس روی و خشک شدن مناطق با همین شدت ادامه پیدا کند، کانون های جدید گردوغبار نیز ایجاد خواهد شد.

 

وی افزود: اکنون بخشی از آلودگی هوای شمال شرق کشور ما از کانون های گردوغبار این دو کشور به ایران سرایت می کند و اگر این روند تشدید شود، به طور قطع می تواند بر جنگل های هیرکانی نیز اثرگذار باشد.

 

لاهیجان زاده در پایان اظهارکرد: همان طور که در گذشته گردوغبارهایی که از کشورهای عراق، سوریه، اردن و عربستان وارد کشور می شد، بر جنگل های زاگرس نیز تأثیرگذار بود و حتی برخی محققان بروز بعضی بیماری ها در جنگل های زاگرس را به این موضوع نسبت داده اند، در شمال کشور نیز باید نسبت به پیامدهای احتمالی ایجاد و گسترش کانون های گردوغبار حساس باشیم.