اختصاصی کلانشهر: در حالی که چاقی و اضافه وزن در ایران روند صعودی دارد و مسئولان وزارت بهداشت از پیامدهای جدی آن بر سلامت عمومی هشدار می دهند، انگلیس با محدود کردن تبلیغات غذاهای پرچرب، پرقند و پرنمک (HFSS) تلاش می کند کودکان و خانواده ها را از تماس مداوم با پیام های تشویقی به مصرف «هله هوله» دور کند. این تجربه می تواند به عنوان یک هشدار و الگو برای ایران مورد توجه قرار گیرد تا از تداوم مسیر ناسالم جلوگیری و به سمت تغذیه سالم و کاهش بیماری های مرتبط با چاقی حرکت کند.

 آمارها نشان می دهد که چاقی و اضافه وزن در ایران یکی از مسائل مهم سلامت عمومی فعلی است. بر این اساس حدود ۱۸ درصد از جمعیت ایران دچار اضافه وزن و حدود ۱۰ درصد هم دچار چاقی هستند. در گروه های خاص، مانند کودکان و نوجوانان، حدود ۱۲درصد اضافه وزن و ۶ درصد هم چاقی گزارش شده است، و در بزرگسالان حدود ۲۷ درصد اضافه وزن و ۱۷درصد چاقی دیده می شود.

نتایج دیگر نشان می دهد که شیوع چاقی در ایران در حال افزایش است و حتی برنامه ریزی برای تهیه «نقشه چاقی» کشور تا ۱۰ سال آینده در دستور کار وزارت بهداشت قرار دارد.

افزایش چاقی در ایران با عوارض جدی پزشکی مانند دیابت نوع ۲، بیماری های قلبی، فشار خون بالا و سکته همراه شده است و به عنوان عامل مهم مرگ ومیر غیرواگیر گزارش می شود.  موضوع از جایی بیشتر باعث نگرانی می شود که تبعات چاقی دامن دانش آموزان ایران را هم گرفته است و بیماری هایی مانند دیابت و کبد چرب در بین کودکان و نوجوانان ایران مشاهده می شود.

بمباران تبلیغات در تلویزیون و بلاگرهای غذا

 

در ایران، تبلیغات وسیع مواد غذایی کم ارزش مانند انواع تنقلات، نوشابه ها، سس ها، فست فودها و هله هوله ها در فراگیرترین رسانه تصویری ایران یعنی تلویزیون ملی به طور گسترده مشاهده می شود:

 

تلویزیون و در کنار آن رسانه های رسمی و شبکه های اجتماعی مانند اینستاگرام با صدها بلاگر غذا که فاقد هرگونه مسئولیت اجتماعی هستند مخاطبان را با بمبارانی از آگهی های محصولات پرچرب و پرقند مواجه کرده اند.

 

همچنین تبلیغات محیطی در سطح شهر، پاساژها، بیلبوردها و ایستگاه های حمل ونقل عمومی دائما مردم را تشویق می کنند که از این محصولات ناسالم و فاقد ارزش غذایی استفاده کنند.

 

این حضور گسترده تبلیغاتی همراه با کم تحرکی، زندگی آپارتمانی و دانش آموزانی که با سرویس از دم در مدرسه تا دم در خانه، مقاطع تحصیل خود را می گذرانند و در طول هفته فعالیت بدنی اندکی هم دارند باعث شده است که مصرف کالری بالا و الگوی تغذیه ناسالم به یک هنجار تبدیل شود، که در نهایت سلامت عمومی را تهدید می کند.

 

تجربه انگلستان: محدودیت تبلیغات برای مقابله با چاقی و بازگشت به سفره خانوادگی

 

انگلیس به عنوان یکی از کشورهای توسعه یافته غربی که بعد از سالها تبلیغ انواع فست فود و غذاهای آماده و «هله هوله» تا انتهای مسیر ضد سلامتی را پیموده حالا با افزایش چاقی به ویژه در میان کودکان مواجه است. موضوعی که طبق گزارش های رسمی منتشر شده در روزنامه های «گاردین»، «استاندارد لندن» و داده های رسمی سلامت انگلستان باعث اجرای قوانینی علیه تبلیغات غذاهای ناسالم طی یک هفته آینده می شود.

 

از چند روز آینده یعنی پنجم ژانویه ۲۰۲۶، تبلیغات غذاهای پرچرب، پرقند و پرنمک (HFSS) در تلویزیون قبل از ساعت ۹ شب ممنوع خواهد شد و همچنین تبلیغات پرداخت شده آنلاین برای این محصولات در هر ساعتی ممنوع است.

هدف این قانون «جانک فود»ها هستند یعنی غذاهای کم ارزش، ناسالم، و فرآوری شده ای که کالری، شکر، چربی یا نمک بالایی دارند اما فیبر، پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی کمی دارند.

شرکت های تبلیغاتی حتی پیش از اجرای رسمی قوانین، تغییراتی در تبلیغات تبلیغاتی کریسمس ۲۰۲۶ ایجاد کرده اند تا از نمایش مستقیم غذاهای ناسالم خودداری کنند و پیام های سالم تر و سفره های خانگی را برجسته کنند.

 

     تبلیغ یک برند مشهور شیر در انگلستان توسط گوریل که برعکس گذشته برای خوردنش پای هیچ شکلاتی در میان نیست

هدف این اقدامات کاهش تماس کودکان با تبلیغات «جانک فود» است، زیرا تحقیقات نشان داده است که حتی پنج دقیقه دیدن تبلیغات غذاهای ناسالم می تواند مصرف کالری در کودکان را افزایش داده و آنها را که در حال تماشای تلویزیون یا بازی های موبایلی و کامپیوتری هستند تشویق به خوردن این قبل خوراکی ها یا سفارش آنها از طریق فست فودی ها شود.

این سیاست در بخشی از تلاش بزرگ تر برای کاهش روند صعودی چاقی کودکان و پیامدهای سلامتی بلندمدت اجرا می شود و تاکید دارد که محیط تبلیغاتی تاثیر بسیار قوی بر انتخاب های غذایی دارد.

 

چاقی؛ مریض می کُند و ممکن است کُشنده باشد

 

مطالعات علمی و تجارب بین المللی نشان داده اند که تبلیغات مکرر غذاهای ناسالم می تواند باعث شکل گیری عادات غذایی غلط به ویژه در کودکان شود، چیزی که معمولاً به مصرف بیشتر کالری، چربی و قند منجر می شود و افزایش چاقی و دهها بیماری مزمن و کُشنده مرتبط را تسریع می کند.

بیماری هایی که هزینه های گزافی بر شبکه سلامت و بیمه های درمانی تحمیل کرده است.

چاقی نه تنها سلامت جسمانی را تحت تاثیر قرار می دهد، بلکه با افزایش خطر دیابت، بیماری های قلبی، سکته های زودرس، برخی سرطان ها و کاهش کیفیت زندگی همراه است. آمارها نشان می دهد که در ایران حدود نیمی از مرگ های ناشی از بیماری های غیرواگیر با چاقی مرتبط است، از جمله دیابت و قلبی عروقی.

 

تغییر الگوی غذایی در ایران از سفره سنتی به فست فود

 

ایران درگیر ترکیبی از عوامل خطر برای شیوع بالای چاقی و بیماری های مرتبط است:

 

تبلیغات فراگیر مواد غذایی کم ارزش در رسانه ها و فضای شهری

 

کم تحرکی و سبک زندگی و استفاده از فرآورده های فاقد ارزش غذایی

 

تغییر الگوهای غذایی از سفره های خانوادگی به سمت فست فودها و تنقلات ناسالم

 

عدم نظارت مؤثر بر تبلیغات و دسترسی آسان به غذاهای پرکالری

 

اگر اقدامات پیشگیرانه مانند محدودیت تبلیغات هدفمند، آموزش تغذیه سالم در مدارس، ترویج فعالیت بدنی و تنظیم سیاست های غذایی اتخاذ نشود، ایران هم به زودی با بحران های عمیق ترِ ناشی از چاقی مانند دیابت در سنین پایین،کبد چرب،فشار خون،سکته،انواع سرطان و بار سنگین هزینه های درمانی مواجه می شود.

 

تجربه انگلستان نشان می دهد که محدود کردن تبلیغات غذاهای ناسالم، به خصوص در معرض دید کودکان، می تواند بخشی از راهکارهای مقابله با چاقی باشد. ایران نیز با توجه به شیوع قابل توجه چاقی و اضافه وزن در جمعیت باید به بازنگری در سیاست های تبلیغاتی و غذایی خود توجه کند تا از ادامه مسیر فعلی که سلامت عمومی را تهدید می کند، جلوگیری کند.