کلانشهر: کاهش توانایی های شناختی با افزایش سن، یکی از نگرانی های اصلی جمعیت میانسال و سالمند است.اما یافته های جدید نوروساینس نشان می دهد که چربی احشایی (چربی عمقی شکم که دور اندام های داخلی را می پوشاند) سرعت پیرشدن مغز را تعیین می کند.
چربی احشایی، التهاب مزمن ایجاد می کند، حساسیت به انسولین را کاهش می دهد، خطر دیابت نوع ۲ را بالا می برد و عملکرد عروق خونی را مختل می کند.
اخیرا یک پژوهش بزرگ و بلندمدت، زنگ خطر تازه ای را به صدا درآورده است؛ چربی پنهان شکم ممکن است مستقیماً مغز را پیر کند.
نتایج مطالعه ای تازه که در نشریه علمی معتبر Nature Communications منتشر شده، نشان می دهد افرادی که در طول سال ها چربی احشایی یا همان چربی عمقی شکم کمتری داشته اند، از حجم مغزی بیشتر، حافظه بهتر و روند کندتر تحلیل مغز برخوردار بوده اند.

برای پیرشدن مغز نوع چربی مسئله است؛ نه وزن
میرشهرام صفری فوق دکترای علوم اعصاب- مغز و عضو هیئت مدیره انجمن علوم اعصاب ایران می گوید: «نکته مهم اینجاست که پژوهشگران تأکید می کنند مسئله فقط وزن نیست؛ بلکه نوع چربی اهمیت دارد. حتی افرادی که ظاهراً لاغرند اما چربی شکمی بالایی دارند، ممکن است در معرض پیری سریع تر مغز قرار بگیرند.»
چربی احشایی (Visceral Fat) همان چربی ای است که در عمق شکم و اطراف اندام های داخلی مثل کبد، پانکراس و روده ها تجمع پیدا می کند. برخلاف چربی زیرپوستی که زیر پوست قرار دارد، این نوع چربی از نظر متابولیک بسیار فعال تر و خطرناک تر است.
در این پژوهش، ۵۳۳ زن و مرد میانسال -بین ۵ تا ۱۶ سال- تحت بررسی و تصویربرداری MRI مغز و شکم قرار گرفتند. پژوهشگران نه تنها میزان چربی شکمی را اندازه گیری کردند، بلکه تغییرات حجم مغز، عملکرد شناختی و وضعیت حافظه افراد را نیز در طول زمان بررسی کردند.
افرادی با چربی شکمی بیشتر، کاهش سریع تر حجم مغز را تجربه کردند؛ تغییری که یکی از نشانه های پیری مغز محسوب می شود. یکی از مهم ترین بخش هایی که تحت تأثیر قرار گرفت، هیپوکامپ بود؛ بخشی از مغز که نقش کلیدی در حافظه و یادگیری دارد. تحلیل این ناحیه معمولاً با بیماری هایی مثل آلزایمر و زوال شناختی مرتبط است.
صفری توضیح می دهد: «یکی از مهم ترین یافته های مطالعه، کشف ارتباط میان چربی شکمی و اختلال در تنظیم قند خون بود. به گفته محققان، مشکل اصلی احتمالاً از اینجا شروع می شود: چربی احشایی باعث مقاومت به انسولین می شود. پژوهشگران دریافتند شاخص هایی مثل قند خون ناشتا و میانگین قند خون بلندمدت (HbA۱c) قوی ترین پیش بینی کننده های تغییرات مغزی بودند.
خبر خوب اینکه در این مطالعه، افرادی که طی یک برنامه غذایی ۱۸ ماهه توانستند چربی شکمی خود را کاهش دهند، حجم مغزی بهتری داشتند؛ حتی در طول ۵ تا ۱۰ سال بعدتر و روند تحلیل مغزشان کندتر بود. جالب تر اینکه این اثرات حتی در افرادی دیده شد که بخشی از وزن ازدست رفته را دوباره به دست آورده بودند. یعنی آنچه اهمیت دارد، صرفاً کاهش وزن نیست؛ بلکه کاهش چربی احشایی است.»

راهکارهای آب کردن چربی شکمی
هدف قرار دادن چربی شکمی اصلا غیرممکن نیست بلکه راهکارهایی دارد. یکی از این راهکارها فعالیت بدنی منظم است. همچنین ورزش های هوازی مثل پیاده روی سریع، دوچرخه سواری و شنا در کاهش چربی احشایی مؤثرند. راهکار دیگر کاهش یا حذف قندهای ساده، نوشیدنی های شیرین و غذاهای فوق فرآوری شده است. در مقابل افزایش مصرف سبزیجات، فیبر، پروتئین سالم و چربی های مفید می تواند به بهبود وضعیت متابولیک کمک کند.
کم خوابی و استرس مزمن نیز با افزایش چربی شکمی ارتباط مستقیم دارند و هورمون کورتیزول در این میان نقش مهمی ایفا می کند.
صفری توضیح می دهد: «سلامت مغز فقط به ژنتیک یا سن وابسته نیست؛ بلکه به وضعیت متابولیک بدن و به ویژه چربی شکمی هم ارتباط مستقیم دارد.
به بیان ساده تر مراقبت از سایز دور کمر شاید یکی از مهم ترین سرمایه گذاری ها برای آینده مغز باشد.»