اختصاصی کلانشهر: بورس تهران در هفته های اخیر برخلاف تصویری که از بازار ارز و طلا دیده می شود، بیشتر روزها سبز بوده و امروز نیز با قدرت به معاملات ادامه داده است. شاخص کل در ابتدای معاملات یکشنبه ۱۵ شهریور با رشد ۸۹ هزار واحدی به ۶ میلیون و ۶۸۳ هزار واحد رسید و شاخص هم وزن نیز ۲۵ هزار واحد افزایش یافت. بر اساس گزارش های منتشرشده، ۷۳ درصد بازار در محدوده مثبت قرار داشت و ارزش صف های خرید از ۱۵.۸ هزار میلیارد تومان عبور کرد.

اما این صعود لزوماً به این معنا نیست که وضعیت اقتصاد ایران بهبود پیدا کرده و یا بورس از تبعات بحران اقتصادی و افزایش نرخ ارز در امان مانده است. براساس منطق اقتصاد، یکی از مهم ترین دلایل رشد بورس، تورم است.

وقتی قیمت دلار، مواد اولیه، محصولات و سایر دارایی ها بالا می رود، ارزش ریالی بسیاری از شرکت های بورسی نیز افزایش پیدا می کند. برای مثال، یک شرکت پتروشیمی یا معدنی که محصولات خود را با قیمت های جهانی می فروشد، با افزایش نرخ ارز می تواند درآمد ریالی بیشتری داشته باشد. بنابراین افزایش دلار برای همه شرکت های بورسی الزاماً خبر بدی نیست.

از سوی دیگر، سرمایه گذاران در شرایطی که ارزش پول ملی تحت فشار قرار دارد، معمولاً به دنبال تبدیل نقدینگی خود به دارایی هایی هستند که بتوانند ارزش خود را در برابر تورم حفظ کنند. سهام شرکت هایی که کارخانه، معدن، زمین، تجهیزات و موجودی کالا دارند، یکی از این دارایی هاست.

به همین دلیل، بخشی از رشد بورس را می توان واکنش سرمایه گذاران به کاهش ارزش ریال دانست؛ نه نشانه ای از عادی شدن شرایط اقتصادی.

بورس یک تفاوت مهم با دلار و طلا دارد

دلار و طلا تقریباً بلافاصله به اخبار سیاسی و اقتصادی واکنش نشان می دهند، اما اثر افزایش نرخ ارز بر سود شرکت ها زمان می برد.

سرمایه گذار ابتدا انتظار دارد افزایش قیمت ارز و محصولات، درآمد شرکت ها را بالا ببرد و سپس حاضر می شود قیمت بیشتری برای سهام آن شرکت بپردازد.

همین موضوع می تواند توضیح دهد چرا بورس در مقاطعی که بازار ارز و طلا صعودی است، برخلاف تصور اولیه، سبز می شود.

امروز پول حقیقی چه می گوید؟

داده های معاملات روز یکشنبه البته یک نکته مهم را هم نشان می دهد: با وجود رشد شاخص ها، حدود ۱۸۰ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام، حق تقدم و صندوق های سهامی خارج شده است.

در مقابل، صندوق های درآمد ثابت حدود ۱۳۱۶ میلیارد تومان خروج پول حقیقی داشته اند.

این دو عدد نشان می دهد رفتار سرمایه گذاران کاملاً یک دست نیست. بخشی از سرمایه از ابزارهای کم ریسک تر خارج شده، اما الزاماً همه این پول مستقیماً وارد سهام نشده است.

در روزهای اخیر نیز نمونه های متفاوتی از جابه جایی نقدینگی دیده شده است؛ برای مثال در معاملات شنبه ۱۴ شهریور، حدود ۱.۸ هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار سهام شد.

خودرو و سهام طلایی؛ دو نشانه از انتظارات بازار

امروز نمادهای خودرویی مانند خودرو و خساپا با تقاضای بیشتری روبه رو شدند؛ موضوعی که به خبرهای مربوط به افزایش تولید و قیمت محصولات این شرکت ها ارتباط دارد. در مقابل، برخی نمادهای بانکی مانند وپاسار، وبملت و و تجارت با عرضه بیشتری مواجه بودند.

از سوی دیگر، رشد حدود ۳ درصدی فزر نشان می دهد بخشی از بازار همچنان به شرکت های مرتبط با طلا و دارایی های مبتنی بر فلز زرد توجه دارد.

یعنی در شرایط فعلی، مرز میان «بورس» و «بازار طلا و ارز» آن قدر که در نگاه اول به نظر می رسد پررنگ نیست؛ سرمایه گذار می تواند از طریق سهام شرکت های معدنی و طلایی نیز از افزایش ارزش طلا و ارز تأثیر بگیرد.

آیا این رشد واقعی است؟

اینجا باید یک نکته مهم را در نظر گرفت.

وقتی شاخص بورس بالا می رود، الزاماً به این معنی نیست که قدرت خرید سهامداران هم به همان اندازه افزایش یافته است.

اگر شاخص مثلاً ۳۰ درصد رشد کند، اما در همین مدت دلار و سطح عمومی قیمت ها بیشتر از ۳۰ درصد افزایش پیدا کنند، ممکن است سهامدار از نظر ریالی سود کرده باشد، اما از نظر واقعی ثروتمندتر نشده باشد.

بنابراین رشد شاخص ۶.۶ میلیون واحدی بورس را نباید به تنهایی نشانه رونق اقتصادی دانست.

بورس ممکن است در حال افزایش قیمت اسمی دارایی ها و شرکت ها متناسب با تورم باشد.

این شاید ساده ترین توضیح برای اتفاقی باشد که در نگاه اول عجیب به نظر می رسد: چرا در شرایطی که اقتصاد ایران تحت فشار قرار دارد، بورس می تواند سبز باشد؟

پاسخ این است که بخشی از همان تورم و افزایش نرخ ارز که به زندگی مردم فشار وارد می کند، در ارزش ریالی دارایی ها و درآمد برخی شرکت های بورسی نیز منعکس می شود.

البته این روند بدون ریسک نیست. تغییر ناگهانی شرایط سیاسی، تشدید محدودیت های اقتصادی، کاهش تولید یا افت تقاضا می تواند معادله را تغییر دهد. به همین دلیل سبز بودن بورس در روزهای اخیر را نباید به معنای پایان ریسک های اقتصادی تعبیر کرد.

در واقع بورس ایران شاید از بحران عبور نکرده باشد؛ بلکه در حال قیمت گذاری دوباره دارایی ها در اقتصادی است که ارزش ریال آن تحت فشار قرار گرفته است.