اختصاصی کلانشهر: روزنامه والاستریت ژورنال آمریکا گزارش داده است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیشنهاد ایران برای برقراری آتشبس هفتروزه، بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریهای منطقهای را نپذیرفته و به دستیاران خود گفته است که انتظار دارد پس از انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در آبانماه، حملات هوایی علیه ایران از سر گرفته شود.
این گزارش در حالی منتشر شده که تهران در روزهای اخیر بار دیگر مسیر دیپلماسی را فعال کرده و عباس عراقچی از انتقال یک طرح مشخص هفتروزه به آمریکا از طریق میانجیهای قطری خبر داده است.
پیشنهاد هفتروزه ایران چه بود؟
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه در نیویورک اعلام کرد که تهران یک طرح «مشخص» برای پایان درگیریها به آمریکا ارائه کرده است.
به گفته او، این پیشنهاد از طریق میانجیهای قطری به واشنگتن منتقل شده و در صورت پذیرش شرایط مورد نظر ایران، یک شمارش معکوس هفتروزه برای بازگشایی تنگه هرمز و برقراری مجدد عبور عادی کشتیها آغاز خواهد شد.
عراقچی تاکید کرده است که اقدامات مورد انتظار از آمریکا موضوعات جدیدی نیست و در تفاهمنامهای که دو طرف در خردادماه به آن رسیده بودند، وجود داشته است. او همچنین گفت در صورت جدیت آمریکا برای رسیدن به توافق، مقدمات لازم برای بازگشایی تنگه هرمز فراهم است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، طرح ایران تنها به تنگه هرمز محدود نمیشود و پایان درگیریها در جبهههای مختلف منطقه، از جمله لبنان، از دیگر بخشهای آن است. در مقابل، تهران خواستار رفع محاصره دریایی بنادر ایران، کاهش فشارهای اقتصادی و فراهم شدن شرایط برای ازسرگیری مذاکرات هستهای شده است.
والاستریت ژورنال: ترامپ پیشنهاد ایران را نپذیرفته است
چند ساعت پس از اعلام این طرح از سوی عراقچی، والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی که نام آنها منتشر نشده، گزارش داد که ترامپ پیشنهاد هفتروزه ایران را رد کرده است.
بر اساس این گزارش، پیشنهاد تهران شامل بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات هستهای در مقابل رفع محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا بوده است.
مقامهای آمریکایی به والاستریت ژورنال گفتهاند که دولت ترامپ در حال حاضر برنامهای برای رفع این محاصره ندارد و فشار اقتصادی را یکی از ابزارهای وادار کردن ایران به پذیرش توافق مورد نظر واشنگتن میداند.
والاستریت ژورنال همچنین گزارش داده است که ترامپ به دستیاران خود گفته انتظار دارد پس از انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا در آبانماه، بمباران ایران از سر گرفته شود.
با این حال، این بخش از گزارش هنوز بهصورت رسمی از سوی دولت آمریکا تأیید نشده است. رویترز نیز گزارش داده که ایران در انتظار پاسخ رسمی واشنگتن به پیشنهاد خود است و نتوانسته بهطور مستقل ادعای مطرحشده از سوی منابع ناشناس والاستریت ژورنال درباره تصمیم ترامپ را تایید کند.
ماجرای آتشبس قبلی چه شد؟
پیشنهاد جدید ایران در شرایطی مطرح شده که حمله آمریکا و اسرائیل به ایران از نهم اسفندماه سال گذشته آغاز شد و تنگه هرمز از همان دوره به یکی از اصلیترین محورهای درگیری تبدیل شد.
پیشنهاد جدید تهران در شرایطی مطرح شده که ایران و آمریکا پیش از این نیز برای توقف جنگ به یک تفاهم موقت رسیده بودند. در ابتدا، یک آتشبس شکننده بعد از چهل روز جنگ از فروردینماه برقرار بود و مذاکرات برای پایان جنگ ادامه داشت. در ادامه، در ۲۵ خرداد ۱۴۰۵، دونالد ترامپ از دستیابی دو کشور به یک توافق مقدماتی برای پایان جنگ خبر داد؛ توافقی که قرار بود آتشبس موجود را ۶۰ روز تمدید کند و مسیر مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی را باز کند.
دو روز بعد، در ۲۷ خرداد ۱۴۰۵، «یادداشت تفاهم اسلامآباد» میان ایران و آمریکا به امضای الکترونیکی رسید. این تفاهم علاوه بر تثبیت آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات درباره مسائل مورد اختلاف، از جمله پرونده هستهای ایران، را دربرمیگرفت.
با این حال، این تفاهم موقت دوام نیاورد. در تیرماه، پس از افزایش حملات و تشدید تنشها، دونالد ترامپ اعلام کرد که آتشبس پایان یافته است و اگرچه از ادامه گفتوگوها سخن گفت، درگیریهای نظامی بار دیگر بر روند دیپلماتیک سایه انداخت.
اکنون، در شهریورماه، تهران بار دیگر پیشنهاد مشخصی برای توقف درگیریها ارائه کرده است؛ با این تفاوت که این بار بازگشایی تنگه هرمز را به کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران گره زده و یک بازه هفتروزه برای اجرای آن پیشنهاد کرده است. این پیشنهاد در ۲۵ شهریور از طریق میانجیها به آمریکا منتقل شده بود.
چرا تنگه هرمز دوباره به محور مذاکرات تبدیل شده است؟
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است و پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از این مسیر عبور میکرد.
به همین دلیل، وضعیت این آبراه تنها یک مسئله نظامی میان ایران و آمریکا نیست و مستقیماً بر بازار نفت، هزینه حملونقل دریایی و اقتصاد کشورهای منطقه تأثیر میگذارد.
در هفتههای اخیر تلاشهایی برای ایجاد ترتیبات جدید درباره عبور کشتیها از تنگه هرمز نیز انجام شده بود. عمان در این روند نقش میانجی داشت، اما تا اواسط شهریورماه هنوز توافق نهایی درباره نحوه مدیریت و عبور و مرور در تنگه حاصل نشده بود.
تا اینکه طی روزهای اخیر ایران اعلام کرد که در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر، میتواند تنگه هرمز را ظرف یک هفته بازگشایی کند.
دیپلماسی در نیویورک به کجا رسید؟
مجمع عمومی سازمان ملل در شهریورماه به یکی از مهمترین فرصتهای دیپلماتیک ماههای اخیر تبدیل شد.
ایران امیدوار بود حضور مقامهای دو کشور در نیویورک زمینهای برای احیای مذاکرات ایجاد کند. در روزهای گذشته نیز دیدارها و تماسهایی با حضور میانجیها انجام شد و موضوع بازگشت به مذاکرات هستهای و پایان جنگ دوباره در دستور کار قرار گرفت.
با این حال، مواضع دو طرف همچنان فاصله زیادی دارد. ترامپ در سخنان خود بر ادامه فشار اقتصادی علیه ایران تاکید کرده و گفته بود انتظار دارد توافق با تهران پس از انتخابات میاندورهای آمریکا در آبانماه حاصل شود. در مقابل، تهران تاکید کرده است که حاضر نیست در مورد حقوق هستهای خود، از جمله غنیسازی اورانیوم، امتیازاتی را که آن را خارج از چارچوب حقوق خود میداند، بپذیرد.
ایران درباره برنامه هستهای چه میگوید؟
یکی از مهمترین اختلافات باقیمانده میان تهران و واشنگتن، موضوع برنامه هستهای ایران است.
در حالی که پیشنهاد جدید ایران شامل ازسرگیری مذاکرات هستهای است، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است که تهران حتی در صورت پذیرش طرح بازگشایی تنگه هرمز، در مورد برخی حقوق هستهای خود انعطاف نشان نخواهد داد.
بر اساس این گزارش، ایران همچنان بر حق خود برای غنیسازی اورانیوم تأکید دارد و انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از کشور را نیز نپذیرفته است.
از سوی دیگر، والاستریت ژورنال گزارش داده است که ترامپ همچنان نسبت به پذیرش توافقی که از نگاه او نتواند برنامه هستهای ایران را بهطور اساسی محدود کند، تردید دارد.
آیا پیشنهاد جدید ایران به معنای شکست مذاکرات است؟
در شرایط فعلی نمیتوان از شکست قطعی دیپلماسی سخن گفت.
آنچه فعلاً مشخص است این است که ایران یک پیشنهاد مشخص برای توقف درگیری و بازگشایی تنگه هرمز ارائه کرده، اما بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، ترامپ این پیشنهاد را نپذیرفته است.
از سوی دیگر، گزارش رویترز نشان میدهد که ایران همچنان منتظر پاسخ رسمی آمریکا است و یک مقام آمریکایی نیز از ادامه گفتوگوهای «مثبت و سازنده» از طریق میانجیها سخن گفته است. بنابراین میان گزارش مربوط به رد پیشنهاد از سوی ترامپ و موضع رسمی واشنگتن هنوز فاصله وجود دارد.
در نتیجه، خبر جدید بیش از آنکه به معنای پایان فوری مسیر مذاکره باشد، نشاندهنده شکاف جدی بر سر شرایط پایان جنگ، نحوه بازگشایی تنگه هرمز و آینده برنامه هستهای ایران است.
در صورتی که گزارش والاستریت ژورنال درباره تصمیم ترامپ پابرجا بماند، مسیر رسیدن به یک آتشبس سریع دشوارتر خواهد شد؛ بهخصوص که واشنگتن ظاهراً بازگشت به توافق خردادماه را نمیپذیرد و تهران نیز حاضر نیست بدون دریافت امتیازات مورد نظر خود درباره محاصره اقتصادی و نظامی، تنگه هرمز را بهطور کامل بازگشایی کند.
در مقابل، ادامه میانجیگری قطر و دیگر کشورهای منطقه میتواند همچنان امکان انتقال پیام میان تهران و واشنگتن را حفظ کند. اهمیت تنگه هرمز برای بازار جهانی انرژی نیز باعث شده است کشورهای منطقه و بازارهای جهانی همچنان با دقت تحولات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا را دنبال کنند.
بنابراین در شرایط فعلی، مهمترین نقطه تعیینکننده، پاسخ رسمی واشنگتن به طرح هفتروزه ایران و مشخص شدن این موضوع است که آیا گزارش والاستریت ژورنال درباره رد کامل پیشنهاد از سوی ترامپ، موضع نهایی دولت آمریکا را منعکس میکند یا خیر.