کلانشهر: محمدرضا ابراهیمی- اقتصاد ایران، در کنار تمام ظرفیت‌ها و پتانسیل هایش، بارها نشان داده است که در عرصه تجارت خارجی، به ویژه در بخش کشاورزی، توان رقابت و رشد دارد. با این حال، تحریم‌های سنگین، ناکارآمدی در سیاست گذاری‌ها و نبود یک استراتژی منسجم، صادرات محصولات کشاورزی ایران را در وضعیت ناپایدار نگه داشته است. اما سوال اینجاست: آیا دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌ها می‌توانند راه نجات این وضعیت باشند؟

ایران با دارا بودن تنوع اقلیمی و محصولات کشاورزی منحصر به فرد، همچون زعفران، پسته، برنج، مرکبات و عسل، قابلیت آن را دارد که در بازارهای جهانی درخششی بی‌نظیر داشته باشد. با این وجود، ضعف در زیرساخت‌های صادراتی، بی‌توجهی به بسته بندی و برندینگ و همچنین عدم شناخت دقیق از نیازهای بازارهای هدف، این فرصت طلایی را به چالش کشیده است. اینجاست که دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌ها می‌توانند به عنوان بازیگران کلیدی وارد عمل شوند و یک تغییر اساسی ایجاد کنند.

تسهیل تجارت:

برای آنکه کشاورزان ایرانی بتوانند محصولات خود را به بازارهای خارجی صادر کنند، نخستین گام ساده سازی رویه‌های صادراتی است. فرآیندهای پیچیده گمرکی، هزینه‌های بالای حمل ونقل و نبود حمایت‌های دولتی، همگی از موانعی هستند که صادرات محصولات کشاورزی ایران را دچار مشکل کرده‌اند.

دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌ها باید با ایجاد «مسیرهای سبز» تجاری، به ویژه در استان‌های مرزی، روند صادرات را تسریع کنند. به عنوان مثال، تسهیلات گمرکی ویژه برای صادرات مرکبات از مازندران یا کیوی از گیلان به کشورهایی همچون عراق و روسیه، می‌تواند به افزایش سودآوری کشاورزان و تولیدکنندگان کمک شایانی کند.

علاوه بر این، همکاری دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌ها با اتاق‌های بازرگانی برای برگزاری نمایشگاه‌های تجاری و ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان ایرانی و واردکنندگان خارجی، می‌تواند سهم ایران را در بازارهای هدف افزایش دهد.

بازاریابی و برندسازی: معرفی ایران به عنوان یک برند جهانی

یکی از مشکلات اساسی صادرات ایران، ضعف در برندسازی محصولات کشاورزی است. در حالی که کشورهایی مانند ترکیه و اسپانیا با تمرکز بر بسته بندی مدرن و بازاریابی فرهنگی توانسته‌اند سهم عمده‌ای از بازارهای جهانی را تصاحب کنند، محصولات ایرانی اغلب به صورت خام و بدون هویت مشخص صادر می‌شوند.

دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌ها باید به صورت جدی روی برندسازی محصولات منطقه‌ای تمرکز کنند. چرا نباید «پسته کرمان» یا «زعفران خراسان» به عنوان برندهای بین المللی شناخته شوند؟ استفاده از پلتفرم‌های آنلاین، شبکه‌های اجتماعی و همچنین تبلیغات هدفمند در کشورهای مقصد، می‌تواند نام ایران را در بازارهای جهانی پرآوازه کند.

تحقیق و توسعه سکوی پرتاب برای کیفیت و نوآوری

یکی از ضعف‌های جدی در محصولات کشاورزی ایران، عدم توجه کافی به کیفیت، استانداردسازی و بسته بندی است. بسیاری از محصولات ایرانی به دلیل عدم تطابق با استانداردهای بین المللی، امکان حضور در بازارهای خارجی را ندارند.

دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌ها باید با سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه (R&D) به کشاورزان کمک کنند تا محصولات خود را مطابق با نیازهای بازارهای هدف تولید کنند. به عنوان مثال، تولید محصولات ارگانیک یا بسته بندی‌های پایدار می‌تواند باعث جذب بازارهای اروپایی شود که حساسیت زیادی به این مسائل دارند.

همچنین، ایجاد مراکز آموزش کشاورزی برای ارتقای مهارت کشاورزان و صادرکنندگان در زمینه‌های نظیر کنترل کیفیت، بسته بندی و بازاریابی بین المللی، می‌تواند به افزایش رقابت پذیری محصولات ایرانی کمک کند.

سیاست گذاری اقتصادی: حذف موانع داخلی، مقابله با تحریم‌های خارجی

تحریم‌های بین المللی، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی صادرات ایران است. اما نباید فراموش کنیم که بخش زیادی از مشکلات موجود، ناشی از ضعف سیاست گذاری‌های داخلی است. عدم وجود یک سیستم مالی شفاف برای حمایت از صادرکنندگان، بروکراسی سنگین و نبود هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف دولتی، موانعی است که باید به سرعت برطرف شود.

دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌ها می‌توانند با ارائه مشوق‌های صادراتی، مانند معافیت‌های مالیاتی، تأمین یارانه‌های حمل ونقل و حتی ارائه تسهیلات ارزی، کشاورزان و صادرکنندگان را به صادرات تشویق کنند. همچنین، ایجاد صندوق‌های حمایتی برای جبران خسارت‌های ناشی از تحریم یا نوسانات بازارهای جهانی، می‌تواند یک اقدام کلیدی باشد.

پایان یک غفلت، آغاز یک تحول

در نهایت، باید گفت که دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌ها نقش بسیار مهمی در تحول تجارت کشاورزی ایران دارند.

آن‌ها نه تنها می‌توانند حلقه اتصال میان کشاورزان و بازارهای جهانی باشند، بلکه می‌توانند از طریق سیاست گذاری‌های هوشمندانه، ایران را به یکی از بازیگران اصلی تجارت کشاورزی جهان تبدیل کنند.

اگر دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌ها به ظرفیت‌های بی‌نظیر کشاورزی کشور اعتماد کنند و با سیاست‌های مبتکرانه، موانع موجود را از میان بردارند، می‌توانند نه تنها اقتصاد کشاورزی را نجات دهند، بلکه به رشد اقتصاد ملی نیز کمک کنند.
اکنون زمان آن رسیده که به جای نگاه به گذشته، با شجاعت و برنامه ریزی به آینده‌ای روشن‌تر نگاه کنیم. آیا مدیران دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی در سطح استان‌های ایران آماده این چالش بزرگ هستند؟