کلانشهر: محمدرضا ابراهیمی- اقتصاد ایران، در کنار تمام ظرفیت ها و پتانسیل هایش، بارها نشان داده است که در عرصه تجارت خارجی، به ویژه در بخش کشاورزی، توان رقابت و رشد دارد. با این حال، تحریم های سنگین، ناکارآمدی در سیاست گذاری ها و نبود یک استراتژی منسجم، صادرات محصولات کشاورزی ایران را در وضعیت ناپایدار نگه داشته است. اما سوال اینجاست: آیا دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان ها می توانند راه نجات این وضعیت باشند؟

ایران با دارا بودن تنوع اقلیمی و محصولات کشاورزی منحصر به فرد، همچون زعفران، پسته، برنج، مرکبات و عسل، قابلیت آن را دارد که در بازارهای جهانی درخششی بی نظیر داشته باشد. با این وجود، ضعف در زیرساخت های صادراتی، بی توجهی به بسته بندی و برندینگ و همچنین عدم شناخت دقیق از نیازهای بازارهای هدف، این فرصت طلایی را به چالش کشیده است. اینجاست که دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان ها می توانند به عنوان بازیگران کلیدی وارد عمل شوند و یک تغییر اساسی ایجاد کنند.

تسهیل تجارت:

برای آنکه کشاورزان ایرانی بتوانند محصولات خود را به بازارهای خارجی صادر کنند، نخستین گام ساده سازی رویه های صادراتی است. فرآیندهای پیچیده گمرکی، هزینه های بالای حمل ونقل و نبود حمایت های دولتی، همگی از موانعی هستند که صادرات محصولات کشاورزی ایران را دچار مشکل کرده اند.

دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان ها باید با ایجاد «مسیرهای سبز» تجاری، به ویژه در استان های مرزی، روند صادرات را تسریع کنند. به عنوان مثال، تسهیلات گمرکی ویژه برای صادرات مرکبات از مازندران یا کیوی از گیلان به کشورهایی همچون عراق و روسیه، می تواند به افزایش سودآوری کشاورزان و تولیدکنندگان کمک شایانی کند.

علاوه بر این، همکاری دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان ها با اتاق های بازرگانی برای برگزاری نمایشگاه های تجاری و ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان ایرانی و واردکنندگان خارجی، می تواند سهم ایران را در بازارهای هدف افزایش دهد.

بازاریابی و برندسازی: معرفی ایران به عنوان یک برند جهانی

یکی از مشکلات اساسی صادرات ایران، ضعف در برندسازی محصولات کشاورزی است. در حالی که کشورهایی مانند ترکیه و اسپانیا با تمرکز بر بسته بندی مدرن و بازاریابی فرهنگی توانسته اند سهم عمده ای از بازارهای جهانی را تصاحب کنند، محصولات ایرانی اغلب به صورت خام و بدون هویت مشخص صادر می شوند.

دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان ها باید به صورت جدی روی برندسازی محصولات منطقه ای تمرکز کنند. چرا نباید «پسته کرمان» یا «زعفران خراسان» به عنوان برندهای بین المللی شناخته شوند؟ استفاده از پلتفرم های آنلاین، شبکه های اجتماعی و همچنین تبلیغات هدفمند در کشورهای مقصد، می تواند نام ایران را در بازارهای جهانی پرآوازه کند.

تحقیق و توسعه سکوی پرتاب برای کیفیت و نوآوری

یکی از ضعف های جدی در محصولات کشاورزی ایران، عدم توجه کافی به کیفیت، استانداردسازی و بسته بندی است. بسیاری از محصولات ایرانی به دلیل عدم تطابق با استانداردهای بین المللی، امکان حضور در بازارهای خارجی را ندارند.

دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان ها باید با سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه (R&D) به کشاورزان کمک کنند تا محصولات خود را مطابق با نیازهای بازارهای هدف تولید کنند. به عنوان مثال، تولید محصولات ارگانیک یا بسته بندی های پایدار می تواند باعث جذب بازارهای اروپایی شود که حساسیت زیادی به این مسائل دارند.

همچنین، ایجاد مراکز آموزش کشاورزی برای ارتقای مهارت کشاورزان و صادرکنندگان در زمینه های نظیر کنترل کیفیت، بسته بندی و بازاریابی بین المللی، می تواند به افزایش رقابت پذیری محصولات ایرانی کمک کند.

سیاست گذاری اقتصادی: حذف موانع داخلی، مقابله با تحریم های خارجی

تحریم های بین المللی، یکی از بزرگ ترین چالش های پیش روی صادرات ایران است. اما نباید فراموش کنیم که بخش زیادی از مشکلات موجود، ناشی از ضعف سیاست گذاری های داخلی است. عدم وجود یک سیستم مالی شفاف برای حمایت از صادرکنندگان، بروکراسی سنگین و نبود هماهنگی میان دستگاه های مختلف دولتی، موانعی است که باید به سرعت برطرف شود.

دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان ها می توانند با ارائه مشوق های صادراتی، مانند معافیت های مالیاتی، تأمین یارانه های حمل ونقل و حتی ارائه تسهیلات ارزی، کشاورزان و صادرکنندگان را به صادرات تشویق کنند. همچنین، ایجاد صندوق های حمایتی برای جبران خسارت های ناشی از تحریم یا نوسانات بازارهای جهانی، می تواند یک اقدام کلیدی باشد.

پایان یک غفلت، آغاز یک تحول

در نهایت، باید گفت که دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان ها نقش بسیار مهمی در تحول تجارت کشاورزی ایران دارند.

آن ها نه تنها می توانند حلقه اتصال میان کشاورزان و بازارهای جهانی باشند، بلکه می توانند از طریق سیاست گذاری های هوشمندانه، ایران را به یکی از بازیگران اصلی تجارت کشاورزی جهان تبدیل کنند.

اگر دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان ها به ظرفیت های بی نظیر کشاورزی کشور اعتماد کنند و با سیاست های مبتکرانه، موانع موجود را از میان بردارند، می توانند نه تنها اقتصاد کشاورزی را نجات دهند، بلکه به رشد اقتصاد ملی نیز کمک کنند.
اکنون زمان آن رسیده که به جای نگاه به گذشته، با شجاعت و برنامه ریزی به آینده ای روشن تر نگاه کنیم. آیا مدیران دستگاه های دولتی و حاکمیتی در سطح استان های ایران آماده این چالش بزرگ هستند؟