کلانشهر: کاهش توانایی‌های شناختی با افزایش سن، یکی از نگرانی‌های اصلی جمعیت میانسال و سالمند است.اما یافته‌های جدید نوروساینس نشان می‌دهد که چربی احشایی (چربی عمقی شکم که دور اندام‌های داخلی را می‌پوشاند) سرعت پیرشدن مغز را تعیین می‌کند.
چربی احشایی، التهاب مزمن ایجاد می‌کند، حساسیت به انسولین را کاهش می‌دهد، خطر دیابت نوع ۲ را بالا می‌برد و عملکرد عروق خونی را مختل می‌کند.
اخیرا یک پژوهش بزرگ و بلندمدت، زنگ خطر تازه‌ای را به صدا درآورده است؛ چربی پنهان شکم ممکن است مستقیماً مغز را پیر کند.
نتایج مطالعه‌ای تازه که در نشریه علمی معتبر Nature Communications منتشر شده، نشان می‌دهد افرادی که در طول سال‌ها چربی احشایی یا همان چربی عمقی شکم کمتری داشته‌اند، از حجم مغزی بیشتر، حافظه بهتر و روند کندتر تحلیل مغز برخوردار بوده‌اند.

برای پیرشدن مغز نوع چربی مسئله است؛ نه وزن
میرشهرام صفری فوق دکترای علوم اعصاب- مغز و عضو هیئت مدیره انجمن علوم اعصاب ایران می‌گوید: «نکته مهم اینجاست که پژوهشگران تأکید می‌کنند مسئله فقط وزن نیست؛ بلکه نوع چربی اهمیت دارد. حتی افرادی که ظاهراً لاغرند اما چربی شکمی بالایی دارند، ممکن است در معرض پیری سریع‌تر مغز قرار بگیرند.»
چربی احشایی (Visceral Fat) همان چربی‌ای است که در عمق شکم و اطراف اندام‌های داخلی مثل کبد، پانکراس و روده‌ها تجمع پیدا می‌کند. برخلاف چربی زیرپوستی که زیر پوست قرار دارد، این نوع چربی از نظر متابولیک بسیار فعال‌تر و خطرناک‌تر است.
در این پژوهش، ۵۳۳ زن و مرد میانسال -بین ۵ تا ۱۶ سال- تحت بررسی و تصویربرداری MRI مغز و شکم قرار گرفتند. پژوهشگران نه تنها میزان چربی شکمی را اندازه گیری کردند، بلکه تغییرات حجم مغز، عملکرد شناختی و وضعیت حافظه افراد را نیز در طول زمان بررسی کردند.
افرادی با چربی شکمی بیشتر، کاهش سریع‌تر حجم مغز را تجربه کردند؛ تغییری که یکی از نشانه‌های پیری مغز محسوب می‌شود. یکی از مهم‌ترین بخش هایی که تحت تأثیر قرار گرفت، هیپوکامپ بود؛ بخشی از مغز که نقش کلیدی در حافظه و یادگیری دارد. تحلیل این ناحیه معمولاً با بیماری هایی مثل آلزایمر و زوال شناختی مرتبط است.
صفری توضیح می‌دهد: «یکی از مهم‌ترین یافته‌های مطالعه، کشف ارتباط میان چربی شکمی و اختلال در تنظیم قند خون بود. به گفته محققان، مشکل اصلی احتمالاً از اینجا شروع می‌شود: چربی احشایی باعث مقاومت به انسولین می‌شود. پژوهشگران دریافتند شاخص هایی مثل قند خون ناشتا و میانگین قند خون بلندمدت (HbA۱c) قوی‌ترین پیش بینی کننده‌های تغییرات مغزی بودند.
خبر خوب اینکه در این مطالعه، افرادی که طی یک برنامه غذایی ۱۸ ماهه توانستند چربی شکمی خود را کاهش دهند، حجم مغزی بهتری داشتند؛ حتی در طول ۵ تا ۱۰ سال بعدتر و روند تحلیل مغزشان کندتر بود. جالب‌تر اینکه این اثرات حتی در افرادی دیده شد که بخشی از وزن ازدست رفته را دوباره به دست آورده بودند. یعنی آنچه اهمیت دارد، صرفاً کاهش وزن نیست؛ بلکه کاهش چربی احشایی است.»

راهکارهای آب کردن چربی شکمی
هدف قرار دادن چربی شکمی اصلا غیرممکن نیست بلکه راهکارهایی دارد. یکی از این راهکارها فعالیت بدنی منظم است. همچنین ورزش‌های هوازی مثل پیاده روی سریع، دوچرخه سواری و شنا در کاهش چربی احشایی مؤثرند. راهکار دیگر کاهش یا حذف قندهای ساده، نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای فوق فرآوری شده است. در مقابل افزایش مصرف سبزیجات، فیبر، پروتئین سالم و چربی‌های مفید می‌تواند به بهبود وضعیت متابولیک کمک کند.
کم خوابی و استرس مزمن نیز با افزایش چربی شکمی ارتباط مستقیم دارند و هورمون کورتیزول در این میان نقش مهمی ایفا می‌کند.
صفری توضیح می‌دهد: «سلامت مغز فقط به ژنتیک یا سن وابسته نیست؛ بلکه به وضعیت متابولیک بدن و به ویژه چربی شکمی هم ارتباط مستقیم دارد.
به بیان ساده‌تر مراقبت از سایز دور کمر شاید یکی از مهم‌ترین سرمایه گذاری‌ها برای آینده مغز باشد.»