اختصاصی کلانشهر:نیما فریدمجتهدی، نویسنده و گیلان شناس- از دهم تیرماه زمان زیادی نگذشت است. این روز، سالمرگ دکتر مجتهدی گیلانی است. کسی که این روزها غفلت و ناشناسی از زندگی اش به لطف گسترش فضای مجازی تا حدودی زدوده شده است و شماری از ایرانیان او را می شناسند. شناخت از بزرگان هر کشوری چه در عرصه علم، فرهنگ و هنر نه تنها از جمله در بحث غرور مهم و شایسته توجه است، بلکه شیوه زیست این افراد، آن هم زیست اجتماعی و حرفه ای، اگر به صورت مکتوب و مدون درآید نه تنها نقش انگیزشی دارد بلکه آموزه های برای تجارت و زیست شناختی، برای جامعه در همه ابعاد فراهم می کند. جنبه هایی که در همراهی با بسیاری از اصول اخلاقی و مدیریتی راهنمای جامعه است.

مطالعه زندگی پُربارِ کاری دکتر مجتهدی چند چیز را مشخص می کند؛ اولین نمونه بارز شیوه مدیریتی خاص او در دبیرستان ماندگار البرز است. در این شیوه، عدم توصیه پذیری و شایسته سالاری، اولین اصل بود. نظم و انضباط دومین ویژگی مدیریتی مجتهدی در طول دوران مدیریت اش بود. حلقه گم شده ای که همگی در رفتار اجتماعی جامعه ایرانی به آن اذعان دارند.

گذاری بر زندگی کاری دکتر مجتهدی از نوع دوستی و مهربانی او حکایت دارد. نوع دوستی و مهربانی برای شایستگان جامعه، که به دلیل مشکلات اقتصادی امکان رشد نداشتند اما به واسطه حمایت های معنوی و مادی دکتر مجتهدی، فرصت تحصیل در دبیرستان شبانه روزی البرز را پیدا کردند.

آخرین ویژگی مدیریتی او، وطن پرستی بود. وطن پرستی هم به معنای عام و هم به معنای خاص کلمه. چرا عام؟ به این دلیل که تمامی موارد ذکر شده، چه توصیه ناپذیری، چه شایسته سالاری، چه نظم و ترتیب در نهایت برایندی جز تربیت نسلی خدمتگذار به این مملکت از نوع شایسته نبوده است. و وطن پرستی به معنای خاص که در جمله های مشهور وی وجود دارد.

دکتر مجتهدی، بارها و بارها، این جمله و وصیت و نصیحت را به جد به شاگردان و طرفداران خود گفت؛ «به مملکت خود خدمت کنید»، «شما ثروت این مملکتید». حال در زمانه ای که ایران در برهه ای حساس قرار گرفته که وطن پرستی یکی از وجوه مهم مطرح است، توجه به آموزه های وطن پرستانی چون مجتهدی مهم است.

وطن پرستی الزامات عملی دارد که در زمینه شایسته سالاری با روش مجتهدی نهفته بود. امید است در میانه این حماسه سرایی ها و توجه خاص به مام میهن، به سیره های عملی وطن پرستی در ابعاد مختلف توجه شود.

بزرگترین درد این روزهای ما، درد بی وطنی است، کم نیستند میان ما، که این روزها، بی وطن هستند. وقتی بی وطن باشی، نه زیربنا برایت مهم خواهد شد، نه روبنا.


زندگینامه مختصر دکترمحمدعلی مجتهدی گیلانی

محمدعلی مجتهدی در اول مهر سال ۱۲۸۷ (۲۳ سپتامبر ۱۹۰۸) در لاهیجان به دنیا آمد. میرزا احمد مجتهدی پدر دکتر مجتهدی، بنا به پیشه غالب آن زمان متمولین لاهیجان، به امر کشاورزی در زمینه های مختلف از جمله، چایکاری، زراعت برنج و تولید ابریشم مشغول بود.

دکتر مجتهدی در دو سالگی مادر خود را از دست داد. او در هفت سالگی تحصیل را در مدرسه ابتدایی حقیقت شروع کرد. عامل دیگری که در تحصیل مجتهدی جوان تأخیر ایجاد کرد: قیام در منطقه، به رهبری میرزا کوچک خان جنگلی بود که در نهایت منجر به پیدایش جمهوری شورایی سوسیالیستی ایران در ۱۹۲۰–۱۹۲۱ شد.

مجتهدی تحصیلات خود را در دارالمعلمین مرکزی ادامه داد. سپس در مدرسه متوسطه شرف تهران سال پنجم و ششم متوسطه را به پایان رساند.

در سال ۱۳۱۰ مدرک دیپلم کامل متوسطه (شعبه علمی) را گرفت و در همان سال پس از قبولی در چهارمین دوره امتحانات اعزام محصل به اروپا، جزو ۱۰۰ تَن برگزیده محصلان اعزامی شد که به فرانسه رفتند.
او در سال ۱۹۳۱ وارد لیسه بلز پاسکال در شهر کلرمون فران شد و در آنجا برای آماده سازی برای آموزش دانشگاهی، زبان فرانسوی و ریاضی خود را تقویت کرد. زندگی و آموزش در این لیسه که بسیار سخت و منضبط بود برای دانش آموزان ایرانی که غالباً به شیوه ای آزاد و غیرمنضبط پرورش یافته بودند نامطلوب بود.

در ۱۹۳۲ وارد دانشکده علوم دانشگاه لیل شد و در سال ۱۹۳۴ با اخذ سه مدرک مورد نیاز فارغ التحصیل شد. مجتهدی در امتحان سال آخر نفر اول شد و با کسب ۵۰۰ فرانک جایزه برای تحصیلات تکمیلی به پاریس رفت.

او در سپتامبر ۱۹۳۵ وارد سوربُن شد و در ۳۰ ژوئن ۱۹۳۸ با مدرک دکترای دولتی فارغ التحصیل شد. او در پاریس با همسرش، سوزان ژان ماری وندنوستن که پیانیست بود آشنا شد. آن دو زمانی که مجتهدی وارد سوربن شد و به کنسرواتوار پاریس پیوست به یکدیگر علاقه مند و در ۲ اوت ۱۹۳۸ ازدواج کرده و عازم ایران شدند. از این ازدواج دو فرزند، یک پسر به نام پرویز و دختری به نام سوزی (نینت) به یادگار ماند.

دختر دکتر مجتهدی، در دوران جوانی و به دلیل بیماری فوت کرد. پسرش، پرویز مجتهدی در رشته مارکتینگ دکتری گرفت و در دانشگاه به تدریس مشغول بود، او هم به دلیل بیماری چشم از جهان فروبست و در کشور فرانسه به خاک سپرده شد. مزار وی در قبرستان سینتیا دولستِ شهر نیس در پلاک ۶۰ قطعه ۴۷۷۸ به امانت گذاشته شده است. از وی یک فرزند پسر به نام بیژن و دختری به نام سوسن به یادگار مانده است. بازماندۀ دختری دکتر محمدعلی مجتهدی گیلانی، پرسیانا دبیری، نوۀ دختری دکترمجتهدی است، که در ایالات متحده آمریکا بسر می برد و براساس بررسی ها، ارتباطی با اقوام، دوستان و شاگردان دکتر مجتهدی ندارد.

سرنوشت حزن انگیز دکتر مجتهدی، پس از یک سوءتفاهم بزرگ، بعد از انقلاب اسلامی در سال پنجاه و هفت، در زندگی خانوادگی نیز، ثمری اندوهناک داشت. سال ۱۳۶۲ حقوق او را که در سال ۱۳۵۰ بازنشسته شده بود قطع کردند و او برای تامین هزینه های زندگی و درمان، در سال ۱۳۷۰ خانه اش را که در کوچه ی البرز تهران و مشرف به دبیرستان بود، فروخت و به فرانسه رفت و در سال ۱۳۷۶ در شهر نیس همین کشور درگذشت و همان جا به خاک سپرده شد. تمامی این عوامل نیز، در عدم دسترسی به مستندات در زمینه دکتر مجتهدی،که مجبور شد  بی تاثیر نبوده است.

رساندن دبیرستان البرز به سطحی متفاوت از کیفیت آموزش را در تمامی منابع به وی منتسب می دانند. پرورش هزاران نخبه از بزرگ ترین دست آوردهای وی بود، علاوه براینکه، شیوۀ مدیریتی و آموزشی وی، زبان زد عام و خاص بود. نظم، آن گوهر کمیاب فرهنگ حاضر ایران، در جغرافیای اخلاق وی اصلی اساسی بود، و همین امر بود که به وی توانایی کارهای بس سترگ را می داد.

مدیریت البرز از یک سو، به اعتلا رساندن آن، از سویی دیگر وبعلاوه شاگردانی که بسیاری ازایشان نام آوران عصربودند، همگی هویت مشترک مجتهدی و البرز را نمایان می سازد.

 وی در طی زندگی کاری خود سمت هایی ازجمله، عضو هیئت علمی دانشکده فنی دانشگاه تهران، ریاست دانشگاه شیراز، ریاست دانشگاه پلی تکنیک (امیرکبیر)، ریاست دانشگاه ملی ایران (شهید بهشتی)، پایه گذار دانشگاه صنعتی آریامهر (شریف) و ریاست دبیرستان البرز را به عهده داشت.

برای کسب اطلاعات بیشتر از زندگی این چهره برجسته گیلانی می توانید به کتاب «آفتاب پس ِالبرز» مراجعه کنید که روایتی از زندگی و زمانه دکتر محمدعلی مجتهدی گیلانی است.

این کتاب سال هزار و چهارصد به کوشش نیما فرید مجتهدی و هادی میرزانژاد موحد با همکاری امیر فرید مجتهدی و رضا مویدی توسط نشر فرهنگ ایلیا منتشر شد.(بیشتر بخوانید)