اختصاصی کلانشهر: فاطمه صابری: ساعاتی پیش محمد جواد ظریف که یازدهم مردادماه با حکم مسعود پزشکیان به سمت معاون راهبردی رئیس جمهور منصوب شده بود با انتشار متنی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که «به دانشگاه بر می گردد».(اینجا بخوانید) متن گلایه آمیز ظریف که با نکاتی پیرامون کابینه معرفی شده پزشکیان به مجلس همراه بود باعث شد تا بسیاری از رسانه ها از لفظ «استعفای ظریف» استفاده کنند.

خداحافظی ضمنی دیپلمات شناخته شده با دولت پزشکیان در همین ابتدای راه باعث نگرانی افرادی شد که بواسطه تشویق، تحلیل و تلاش های ظریف در ایام چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری به مسعود پزشکیان اعتماد کردند.

کسانی که انتظار داشتند ظریف را در قامت وزیر امور خارجه یا معاونت اول دولت چهاردهم ببینند. اما به حکم معاونت راهبردی رئیس جمهور برای او هم رضایت داشتند.

ظریف که طی حدود سه هفته به عنوان رئیس شورای راهبری با تشکیل دهها کمیته برای تمام وزارتخانه های دولت پزشکیان، نفرات کارشناس معرفی کرده بود امروز اعلام کرد از ۱۹ وزیری که پزشکیان به مجلس معرفی کرد، سه نفر، نامزد نخست، ۶ نفر نامزد دوم یا سوم و یک نفر نامزد پنجم کمیته ها و یا شورای راهبری بودند. (اسامی پیشنهادی پزشکیان را اینجا بخوانید)

دقایقی پس از انتشار متن ظریف که به استعفای او از دولت پزشکیان تعبیر شده، حسام الدین آشنا از حامیان پزشکیان و رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک دولت روحانی در توییتی نوشت: قانون، کشور را از خدمات این افراد در مشاغل بالای دولتی محروم کرد؛‏۱. سفیران،دانشجویان، مأموران دولتی و کارآفرینانی که در برخی کشورهای خارجی صاحب فرزند شده اند.
‏۲. ایرانیانی که در برخی کشورهای خارجی متولد شده اند.
‏این قانون قابل اصلاح است اما آثار سرمایه سوز آن قابل جبران نیست.

کمی بعد محمدجواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات دولت حسن روحانی و عضو شورای راهبری مسعود پزشکیان هم با انتشار متنی در کانال تلگرامی اش نوشت: شهادت می دهم که برای ایران از خود و خانواده اش گذشت؛ خار چشم صهیونیستهاست و آمریکا تحریمش کرد تا اثرگذاریش برای ایران را بکاهد؛ چرا باید با خودتحریمی، ایران از خدماتش محروم شود؟

در میان سکوت مسعود پزشکیان و رسانه های دولتی نسبت به این موضوع، حمید رسایی عضو جبهه پایداری و نماینده تهران در مجلس که از مخالفان شناخته شده ظریف در ایام فعالیتش در وزارت خارجه هم محسوب می شود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: مطابق ماده۲ قانون نحوه انتصاب اشخاص در مشاغل حساس،  انتصاب اشخاص ذیل در پستهای حساس (معاون رییس جمهور) ممنوع است: الف ـ کسانی که خود، فرزندان یا همسرشان تابعیت مضاعف دارند. چنین انتصابی ملغی واستمرار آن جرم تلقی شده.

او سپس خطاب به ظریف نوشت: لطفا استعفای اجباری خودتان را مثل روغن ریخته، نذر امامزاده نکنید.

موارد مورد اشاره  مربوط به «قانون نحوه انتصاب اشخاص در مشاغل حساس» مصوب ۱۴۰۱/۷/۱۰ مجلس شورای اسلامی است. قانون مصوب مجلس اصولگرای یازدهم که حالا ظریف و بسیاری دیگر را از حضور در مشاغل دولتی باز داشته است.(مفاد قانون را اینجا بخوانید)

به نظر می رسد ظریف شامل این بخش از قانون شده است:...انتصاب اشخاص ذیل در مشاغل و پستهای حساس ممنوع است:

الف ـ کسانی که خود، فرزندان یا همسر ایشان تابعیت مضاعف دارند...

با توجه به اینکه ظریف سالیان طولانی در سرکنسول گری ایران در آمریکا و سپس با عنوان سفیر ایران در سازمان ملل متحد مشغول فعالیت بوده فرزندانش هم در آمریکا متولد شده اند و عجیب نیست به عنوان هر متولد آن کشور، در زمره شهروندان آمریکا باشند.

ظریف سال ۱۳۵۵ با ویزای دانشجویی به آمریکا رفت و از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۶ دیپلم خود را از کالج درو، در سانفرانسیسکو گرفت در سال های ۱۳۶۰ و ۱۳۶۱ مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد روابط بین الملل را از دانشگاه ایالتی سان فرانسیسکو دریافت کرد، سپس به ایالت کلرادو نقل مکان کرد و در سال ۱۳۶۳ مدرک کارشناسی ارشد مطالعات بین الملل را از دانشکده مطالعات بین الملل جوزف کوربل، دانشگاه دنور اخذ نمود و پس از آن تحصیلات خود را در مقطع دکترا ادامه داد.

فعالیت ظریف به عنوان مشاور سرکنسولگری ایران در سان فرانسیسکو از سال ۱۳۵۷شروع شد و تا سال ۱۳۵۹ ادامه داشت. او در فاصله سال های ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱ مشاور سیاسی، رایزن و کاردار نمایندگی ایران در سازمان ملل بود. مشاغل بعدی ظریف معاون حقوقی و بین الملل وزارت امور خارجه، سفیر ایران در سازمان ملل متحد و وزیر امور خارجه ایران در دولت حسن روحانی بود.
ظریف سال ۱۳۵۸ با مریم ایمانیه ازدواج کرد و پس از آن به نیویورک آمریکا نقل مکان کرد.

آنها زمانی که ظریف در سرکنسولگری ایران مشغول فعالیت بود صاحب یک دختر شدند و در ادامه ماموریت شغلی در آمریکا، پسرشان متولد شد. موضوعی که مربوط به بیش از سه دهه قبل و در ایام ماموریت شغلی رسمی بوده است. اینکه چگونه قانون مصوب در سال ۱۴۰۱ «عطف به ماسبق» شده از نکات عجیب ماجرای استعفا یا خداحافظی محمدجواد ظریف با دولت مسعود پزشکیان است.

موضوع قابل توجه دیگر درباره ظریف این است که فرزندانش بعد از انتصاب او به سمت وزارت خارجه دولت حسن روحانی در سال ۱۳۹۲ به ایران بازگشته اند و بیش از یک دهه است در تهران زندگی می کنند. او پیشتر در این ارتباط به روزنامه ایران گفته بود: « پسرم لیسانس برق و فوق لیسانس مدیریت بازار دارد و با همسر و دخترش در تهران زندگی می کنند و استخدام هیچ جایی نیست و در حوزه مدیریت بازار، کار مشاوره ای انجام می دهد. دخترم طراح داخلی است و با همسر و دخترش در تهران زندگی می کنند و بیشتر به تربیت فرزندش مشغول است و برخی اوقات طراحی داخلی برای دوستان و اقوام انجام می دهد.


دامادم فوق لیسانس مدیریت دارد و مدیر یک شرکت خصوصی است. عروسم دکترای نانوتکنولوژی دارد و بیشتر به تربیت فرزندش مشغول است و به طور پاره وقت در دانشگاه فعالیت دارد. خدا را شاکرم که فرزندانم بدنبال خاتمه ماموریت من در سازمان ملل متحد، تحصیلاتشان را فورا به اتمام رسانده و بیش از ۶ سال است که به ایران بازگشته اند و همراه خانواده هایشان در تهران ساکن و مشغول به کار هستند.»

اگر گمانه زنی پیرامون ظریف درست باشد و او به خاطر این قانون امکان ادامه فعالیت در دولت پزشکیان را از دست داده باشد از این پس سفرا، دیپلماتها و هر ایرانی که در کشوری دیگر صاحب فرزند شده باشد امکان انتصاب به هیچ پست دولتی حتی در حد مشاوره و بخشداری را هم نخواهد داشت. مگر آنکه قرار باشد این قانون فقط درباره برخی افراد غیرهمفکر عملی شود و شامل تمام مامور به خدمت شده ها در خارج از کشور نشود.

حالا میلیونها نفری که در فضای پر از شَک و تردید و بیم و امیدِ تیرماه، به مسعود پزشکیان رای دادند منتظر واکنش او در مقابل خداحافظی یا استعفای اجباری محمدجواد ظریف هستند؛ مردی که نقشی غیرقابل انکار در پیروزی رئیس جمهور فعلی در انتخابات داشت.