اختصاصی کلانشهر: سعیده موسوی- نشست تخصصی «نقش ماما در جوانی جمعیت» با حضور مسئولان، پزشکان، اساتید، ماماها و همچنین محمدرضا احمدی سنگری، نماینده مردم رشت در مجلس شورای اسلامی، محمدحسن عاقل منش، عضو شورای شهر رشت، رضا جعفری مدیرکل بهزیستی گیلان، سارنگ حسن پور مشاور استاندار گیلان و جمعی از اصحاب رسانه، در سالن همایش مهمانسرای المپیک رشت برگزار شد.

در این نشست بر ضرورت اقدامات مؤثر در حوزه باروری، افزایش جمعیت در استان گیلان، رسیدگی به معضلات ناشی از سالمندی و همچنین بررسی مشکلات صنفی و حرفه ای ماماها تأکید شد.

چالش های ساختاری در حرفه مامایی

در آغاز نشست، مژگان شریعت ناصری، نماینده استانی ماماها در برنامه پزشک خانواده، با انتقاد از وضعیت فعلی ماماها گفت: مامایی هنری کهن و علمی نوین برای حفظ جان مادر و کودک است. با این حال، حرفه مامایی با چالش های ساختاری عمیق روبه روست که نه تنها آینده این رشته، بلکه سلامت مادران را نیز تهدید می کند.

او تأکید کرد با وجود آنکه قانون، ماماها را برای انجام زایمان طبیعی صاحب صلاحیت می داند، گسترش بی رویه سزارین، دامنه فعالیت آنان را به شدت محدود کرده است.

شریعت ناصری، شرایط شغلی نامناسب، قراردادهای موقت، فشارهای روانی، ساعات کاری زیاد و درآمد ناکافی را از مهم ترین مشکلات این قشر دانست.

زنگ خطر کاهش جمعیت در گیلان

در ادامه، دکتر شیوا علیزاده، دکترای تخصصی بهداشت باروری و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان، با بررسی آمارهای جمعیتی گفت: «در سرشماری های انجام شده، از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵، شاهد رشد قابل توجهی در جمعیت بودیم؛ به گونه ای که از ۳۳ میلیون نفر در سال ۱۳۵۵ به ۵۰ میلیون نفر در سال ۱۳۶۵ رسیدیم. پیش بینی شده بود که اگر این روند ادامه یابد، جمعیت کشور در سال ۱۴۰۰ به ۱۰۰ میلیون نفر برسد، اما چنین اتفاقی رخ نداد.»

او با اشاره به نرخ رشد طبیعی جمعیت در استان گیلان اظهار داشت که این استان در سال های اخیر نه تنها با کاهش رشد بلکه در سال ۱۴۰۳ با رشد منفی جمعیت مواجه بوده و این آمار نگران کننده است.

دکتر علیزاده خاطرنشان کرد: «نرخ باروری در کشور به شدت کاهش یافته است. بر اساس آمارهای رسمی، در سال ۱۳۹۸ نرخ باروری ۱.۷ بوده و در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱.۱ تا ۱.۱۴ کاهش یافته که بسیار پایین تر از سطح جانشینی (۲.۱) است. اگر این روند ادامه یابد، در آینده ای نه چندان دور، نسل جایگزینی برای ایران نخواهیم داشت.»

او نقش ماماها در مشاوره فرزندآوری را بسیار حیاتی دانست و افزود: «در استان سیستان و بلوچستان، نرخ باروری بالاتر و در استان گیلان در پایین ترین سطح است. همچنین سن باروری در گیلان بین ۳۰ تا ۳۵ سال است، در حالی که در سیستان و بلوچستان بین ۱۹ تا ۳۰ سالگی است. این افزایش سن باروری منجر به کاهش تعداد فرزندان و در نتیجه کاهش نرخ باروری می شود.»

دکتر علیزاده همچنین استان گیلان را «سالمندترین استان کشور» توصیف کرد و گفت:«بر اساس آمار، اگر همین روند ادامه یابد، در سال ۱۴۳۰، یک پنجم جمعیت کشور سالمند خواهد بود. تغییر در رفتار باروری، افزایش سن ازدواج، فاصله طولانی بین ازدواج و اولین فرزندآوری، افزایش بارداری در سنین بالا، تمایل کمتر به فرزندآوری و مصرف بالای روش های پیشگیری از عوامل اصلی کاهش نرخ باروری هستند.»

او یکی دیگر از معضلات جدی کشور را افزایش نرخ سزارین دانست و گفت:«در استان گیلان، نرخ سزارین به حدود ۷۹ درصد رسیده که یکی از بالاترین آمارهای کشور است. این در حالی است که در سیستان و بلوچستان، این نرخ بسیار پایین تر است. افزایش سزارین باعث کاهش تعداد فرزندان و در نهایت کاهش نرخ باروری می شود.»

او همچنین از راه اندازی رشته کارشناسی ارشد مشاوره در مامایی برای اولین بار در استان گیلان، در سال تحصیلی جدید خبر داد و آن را یکی از موفقیت های مهم این حوزه دانست.

آمار نگران کننده سالمندی و ناباروری

در بخش دیگری از این نشست جعفری، مدیرکل بهزیستی گیلان، با اشاره به نرخ سالمندی در استان گفت: براساس آخرین آمار سال ۱۳۹۵، حدود ۴۳۰ هزار سالمند در گیلان داریم. متأسفانه وضعیت حوزه سالمندی چندان مطلوب نیست و پیش بینی می شود که در سال ۱۴۳۰، از هر سه ایرانی یک نفر سالمند باشد.

وی ادامه داد: نرخ ناباروری در گیلان از میانگین کشوری بالاتر است و این موضوع باید زنگ خطری جدی برای مسئولان باشد. همچنین، بیش از ۱۹۰۰ متقاضی فرزندخواندگی در استان وجود دارد که نشان دهنده چالش های فراوان در فرآیند فرزندآوری است. در سال گذشته تنها ۶۵ مورد فرزندخواندگی انجام شده است، یعنی از میان نزدیک به ۱۹۰۰ متقاضی، فقط درصد کمی توانسته اند فرزندخوانده داشته باشند.

جعفری در پایان با اشاره به حمایت بهزیستی از خانواده های دارای فرزندان چندقلو افزود: در سال گذشته، ۶۲۰ خانواده دارای دوقلو و ۷۰ خانواده دارای سه قلو تحت پوشش ما بوده اند، اما این حمایت ها هنوز کافی نیست و نیازمند تقویت بیشتری است.

 

هشدار درباره فروپاشی جمعیت و افزایش سرطان در زنان

در بخش دیگری از نشست تخصصی، دکتر میترا ریحانی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان، با انتقاد از وضعیت ضعیف و نادیده گرفته شده ماماها در استان گفت:در طول دوران کاری ام، در هیچ استانی ندیده ام که ماماها تا این حد غیرمستقل، کم اختیار و ناتوان نگه داشته شده باشند، حتی در مناطق محروم تری مانند کهگیلویه و بویراحمد در ابتدای دوران فعالیتم.

وی با بیان اینکه گیلان، استان پیشتاز در کاهش نرخ ازدواج، فرزندآوری و افزایش سن فرزندآوری است، هشدار داد: ما در حال سقوط به چاه جمعیتی هستیم و گیلان در این بحران نقش بزرگی دارد. این وضعیت ارتباط مستقیمی با ضعف ساختاری در جایگاه ماماها دارد.

ریحانی با اشاره به این که در کشور حدود ۱۶ میلیون زن در سن باروری وجود دارد، اظهار کرد:متأسفانه ۶۰ درصد این زنان بین ۴۰ تا ۴۹ ساله هستند و تنها ۴۰ درصدشان قابلیت باروری مؤثر دارند. اگر می خواهیم نرخ باروری را افزایش دهیم، باید همین ۴۰ درصد را به درستی محافظت و حمایت کنیم تا نقش باروری خود را تا پایان سن بیولوژیک ایفا کنند.

وی همچنین با بیان اینکه سلامت زنان و مادران باید در اولویت سیاست گذاری ها قرار گیرد، تأکید کرد: نقش آموزشی و مشاوره ای ماماها در پیشگیری از سرطان های شایع زنان، خصوصاً سرطان پستان، طبق آیین نامه های رسمی، مشخص است؛ اما در گیلان این ظرفیت نادیده گرفته شده است.

دکتر ریحانی از نرخ بالای ابتلا به سرطان پستان در گیلان ابراز نگرانی کرد و گفت: روزانه سه زن مبتلا به سرطان سینه در استان شناسایی می شوند، و دو نفر دیگر نیز معمولاً در مراحل پیشرفته تر به مراکز درمانی مراجعه می کنند. ما حتی از آن ۴۰ درصد زنان قابل باروری هم محافظت نمی کنیم.

او در پایان خواستار توجه جدی به نقش ماماها در سیاست گذاری های بهداشتی، افزایش بودجه آموزشی برای آنان و تعریف جایگاه واقعی این قشر در نظام سلامت شد: تا زمانی که از این ظرفیت مهم به درستی استفاده نشود، افزایش نرخ باروری عملاً بی نتیجه خواهد بود. ما باید از ثروت انسانی موجود محافظت کنیم، نه اینکه آن را بسوزانیم و از دست بدهیم.

 

گیلان در بحران جمعیت؛ زنگ خطر انقراض جمعیت گیلک به صدا درآمده است

یاسمن حسین زاده، موسس و رئیس هیئت مدیره انجمن صنفی مامایی استان گیلان، با بیان اینکه این استان امروز در نقطه ای حساس از تاریخ خود قرار دارد، اعلام کرد که گیلان نخستین استانی است که با رشد منفی جمعیت مواجه شده است؛ به طوری که تعداد تولدها از مرگ ومیرها کمتر شده است. وی افزود: «گیلان رتبه اول کشور را در نرخ سزارین دارد که این آمار در برخی مناطق به بیش از ۸۰ یا حتی ۹۰ درصد می رسد.» همچنین نرخ سالمندی در گیلان بیش از دو برابر میانگین کشوری است و پیش بینی می شود در آینده ای نزدیک به ۴۰ درصد برسد، وضعیتی که زنگ خطر کاهش جمعیت و حتی انقراض جمعیت گیلک را به صدا درآورده است.

حسین زاده تاکید کرد که بحران جمعیت صرفاً با توصیه یا سرزنش خانواده ها حل نمی شود، بلکه نیازمند توجه به ابعاد اقتصادی، سیاست گذاری های کلان، سلامت روان و کیفیت خدمات سلامت است. وی نقش ماماها را به عنوان خط مقدم سلامت زنان و مادران بسیار کلیدی دانست و گفت: هر جا ماماها جدی گرفته شده اند، مرگ ومیر مادران و نوزادان کاهش یافته و کیفیت خدمات سلامت ارتقا یافته است.

با این حال، جامعه مامایی در گیلان با مشکلات متعددی مواجه است. یکی از مهم ترین چالش ها، نبود سهمیه استخدامی ماماها در هشت شهرستان استان از جمله تالش، رودسر و فومن است؛ همچنین بیمارستان الزهرا رشت، تنها مرکز تخصصی زنان استان، تنها ۲۳ درصد کادر درمانی اش را ماماها تشکیل می دهند که با مأموریت این بیمارستان تناسب ندارد.

مشکل دیگر، اجرای ناقص ماده ۴۵ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت است که حمایت بیمه ای کامل از خدمات مامایی در مطب ها را تضمین می کند، اما هنوز در بسیاری از مراکز خدمات مامایی به صورت آزاد ارائه می شود که هزینه های اضافی برای خانواده ها ایجاد می کند.

نظام پرداخت نامتناسب با حجم کار تخصصی ماماها در زایشگاه ها نیز از دیگر مشکلات مهم است که انگیزه و رضایت شغلی این قشر را تحت تأثیر قرار داده است. علاوه بر این، وضعیت نامشخص ماماهای طرح پزشک خانواده که با سابقه خدمت بالا، نه استخدام شده اند و نه سنوات آن ها محاسبه شده، مشکلاتی جدی ایجاد کرده است.

حسین زاده در پایان گفت: انجمن صنفی مامایی گیلان با هدف دفاع از شأن و جایگاه حرفه ای ماماها، توانمندسازی آنان و تعامل با نهادهای مرتبط، فعالیت خود را آغاز کرده است. ما معتقدیم ماماها باید در سیاست گذاری های جمعیتی و سلامت نقش مؤثر داشته باشند و جایگاه واقعی شان به رسمیت شناخته شود.

وی از مسئولان خواست که جذب ماماها در استخدام های آینده، اجرای کامل ماده ۴۵ قانون جوانی جمعیت، اصلاح نظام پرداخت ها و تعیین تکلیف وضعیت ماماهای پزشک خانواده را در اولویت قرار دهند تا با بهبود خدمات سلامت زنان، گام مؤثری در مسیر جوانی جمعیت استان برداشته شود.

ثبت ۱۱۰۰ مورد نجات جنین از سقط در طرح «نفس»

لیلا حافظی، رابط استانی طرح «نفس»، از موفقیت این طرح در گیلان خبر داد: «از آغاز طرح در سال ۱۴۰۱، تاکنون بیش از ۱۱۰۰ مورد نجات جنین از سقط ثبت شده که بیش از ۷۰۰ مورد آن منجر به تولد شده است.»

او تصریح کرد که برخلاف تصور عمومی، مسائل مالی دلیل اصلی سقط های غیرقانونی نیستند، بلکه اغلب به دلایل فرهنگی و خانوادگی رخ می دهند.