اما حالا، با تعطیلی سینما ۲۲ بهمن سبزه میدان، یکی از شناخته شده ترین و بزرگ ترین سینماهای رشت و گیلان، وضعیت سینمایی این شهر بار دیگر به موضوعی جدی تبدیل شده است.

رشت اکنون یک مجموعه سینمایی فعال دارد؛ سینما سپیدرود با دو سالن ۲۷۶ و ۱۴۷ صندلی. یعنی مجموع ظرفیت اسمی سالن های فعال شهر به ۴۲۳ صندلی می رسد؛ ظرفیتی که با جایگاه رشت به عنوان مرکز استان، جمعیت شناور روزانه، مراجعه مردم شهرها و روستاهای گیلان و حضور گردشگران، تناسب چندانی ندارد.

آغاز داستان از یک قرن پیش

داستان سینما در رشت از کجا آغاز شد؟

تاریخ سینما در رشت حتی از تاریخ بسیاری از سالن های معروف سینمایی ایران قدیمی تر است. حدود سال ۱۲۹۰ خورشیدی، پیش از آنکه شهر صاحب سالن سینمای مستقل شود، آلوش بیک، از مهاجران قفقازی ساکن رشت، در سالن اجتماعات فرهنگ، واقع در ضلع شمال غربی سبزه میدان، محدوده ای که امروز ساختمان تامین اجتماعی و پارکینگ ایران قرار دارد، هفته ای یک بار فیلم نمایش می داد.

پنج سال بعد، در سال ۱۲۹۵، کریشا مایاک نخستین سینمای رشت را با نام «سینما فرهنگ» در همین محل افتتاح کرد. این سینما در جریان تحولات و درگیری های سال های آغازین نهضت جنگل و حضور نظامی انگلیسی ها در گیلان توسط آنها دچار آتش سوزی شد؛ در برخی روایت های تاریخی سال ۱۲۹۶ برای این حادثه ذکر شده است.

سینما پس از آن با نام «خورشید» فعالیت خود را از سر گرفت و در سال ۱۳۰۳ نام آن به «سینما ایران» تغییر یافت. این سینما نزدیک به نیم قرن در زندگی فرهنگی مردم رشت حضور داشت و از نخستین مکان های شکل گیری خاطرات سینمایی مردم شهر بود؛ اما سرانجام فرجامی خوش نداشت و محل آن امروز در محدوده پارکینگ کنار ساختمان تامین اجتماعی سبزه میدان قرار دارد.

مایاک؛ سینمایی که هنوز زنده است

پیش از سال ۱۳۲۰، دومین سینمای مهم رشت با نام مایاک در ابتدای خیابان نوساز «شاه»، یعنی خیابان علم الهدی فعلی و مشرف به میدان شهرداری ساخته شد.

مایاک بعدها نام های دیده بان و سهیلا را به خود گرفت و سرانجام به سینما سپیدرود تبدیل شد.

در واقع، سپیدرود امروز یکی از معدود حلقه های زنده زنجیره تاریخی سینمای رشت است؛ سینمایی که با وجود تغییرات متعدد، تعطیلی های مقطعی و بازسازی، همچنان به نمایش فیلم ادامه می دهد.

البته سپیدرود امروز با سینمای بزرگ گذشته تفاوت زیادی دارد. این مجموعه که زمانی حدود ۸۰۰ صندلی داشت، در بازسازی اوایل دهه ۱۳۸۰ به دو سالن تبدیل شد و اکنون سالن نخست ۲۷۶ صندلی و سالن دوم ۱۴۷ صندلی دارد؛ در مجموع ۴۲۳ صندلی.

سیروس؛ از کافه رستوران تا سینما انقلاب

یکی دیگر از سینماهای قدیمی رشت سینما سیروس بود.

بر اساس روایت های تاریخی، کافه رستوران «لقانطه فرد» در ابتدای خیابان نوساز سپه که بعدها پهلوی نامیده شد و اکنون نام امام خمینی را بر خود دارد، فعالیت خود را آغاز کرد، این سینما با تغییر کاربری به سینما تبدیل شد و نام سیروس گرفت.

این سینما بعدها کوروش و پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ «انقلاب» نامیده شد.

سینما انقلاب سال هاست تعطیل است و ساختمان آن نیز وضعیت مناسبی ندارد. در سال های گذشته بارها درباره آینده آن و ایجاد یک مجموعه فرهنگی ـ تجاری در این محل صحبت شده، اما این سینما همچنان از چرخه فعالیت سینمایی خارج است.

به این ترتیب، یکی دیگر از سینماهای قدیمی رشت که زمانی در قلب شهر قرار داشت، به جای آنکه به یک مرکز فعال فرهنگی تبدیل شود، سال هاست بلاتکلیف مانده است.

جهان نما؛ سینمایی که زیر برف از میان رفت

در دهه ۱۳۲۰، در محدوده جنب شهرداری، سینمایی با نام جهان نما فعالیت داشت که بعدها نام های هما، سپه و شرق را به خود گرفت.

این سینما سرنوشتی متفاوت داشت. در زمستان سخت سال ۱۳۲۸، معروف به «پیله برف»، ساختمان سینما شرق زیر فشار برف فرو ریخت و شهرداری وقت، محل آن را به شرکت مخابرات واگذار کرد.

دهه ۱۳۳۰؛ روزگار رونق سینما در رشت

دهه ۱۳۳۰ را می توان یکی از دوره های رونق سینما در رشت دانست.

سینما سعدی در سال ۱۳۳۵ در خیابان پهلوی سابق، یعنی خیابان امام خمینی فعلی، فعالیت خود را آغاز کرد.

یک سال بعد، در سال ۱۳۳۶، سینما خیام بعد از میدان زرجوب و ابتدای جاده لاهیجان بنا شد. روبه روی پارکی که در دوره ای «ولیعهد» و بعدها «ولیعصر» نامیده شد.

خیام بعدها نام های دیانا و قصر زرین را به خود گرفت.

این سینما نیز سرانجام از چرخه نمایش فیلم خارج شد و دیگر اثری از آن سینمای قدیمی در حیات سینمایی امروز رشت باقی نمانده است.

در همین دوره، سینما آسیا نیز در ابتدای خیابان شاه سابق، یعنی علم الهدی فعلی، شکل گرفت و بعدها با نام سینما میرزاکوچک شناخته شد.

این سینما برخلاف بسیاری از سالن های هم نسل خود همچنان پابرجاست، اما سال هاست تعطیل است و با وجود ظرفیت ۷۵۰ صندلی، در شمار سینماهای فعال فعلی رشت قرار ندارد.

روزگار صف های طولانی

نسل های قدیمی رشت هنوز خاطره صف های طولانی مقابل سینماهای شهر را به یاد دارند.

در کنار مردم رشت، برخی ساکنان شهرها و روستاهای استان گیلان هم برای دیدن فیلم به مرکز استان می آمدند. مخاطبان با قهرمانان فیلم ها می خندیدند، گریه می کردند و درباره آنها حرف می زدند.

این خاطرات نشان می دهد که رشت همواره شهری فرهنگ دوست و اصلاحا دارای مردمانی «سینمارو» بوده و کاهش تعداد سالن های سینما را نمی توان صرفاً به بی علاقه شدن مردم به سینما نسبت داد.

مولن روژ؛ ابتدای خیابان سعدی

در سال ۱۳۴۲، سینمای مولن روژ در کوچه گاراژ تی بی تی، ابتدای خیابان سعدی، آغاز به کار کرد.

مولن روژ نیز مانند بسیاری از سینماهای رشت دوام نیاورد و سرانجام از چرخه سینمای شهر خارج شد.

سال ۱۳۲۴ در ابتدای خیابان سعدی ساختمانی با نام تماشاخانه گیلان تأسیس شد که یکی از مراکز مهم تئاتر رشت بود. بعدها در همان محدوده سینما نیاگارا شکل گرفت که با نام آبشار نیز شناخته شد.



آبشار هم سالیان طولانی است که از چرخه فعالیت خارج شده است.

۲۲ بهمن؛ سینمایی که بخشی از حافظه شهر بود

نوروز سال ۱۳۴۵، سینما رادیوسیتی در سبزه میدان رشت افتتاح شد.

این سینما در ابتدا مخاطبان علاقه مند به فیلم های متفاوت تر و آثار سینمایی روز را هدف قرار می داد و در سال های بعد با نام های شهر طلایی و سپس ۲۲ بهمن شناخته شد.

۲۲ بهمن به مرور به بزرگ ترین سینمای رشت و گیلان تبدیل شد و حدود ۸۵۰ صندلی داشت. اما اهمیت آن فقط در تعداد صندلی ها نبود.

۲۲ بهمن سبزه میدان بخشی از حافظه تاریخی رشت بود.

برای چند نسل از مردم شهر، این سینما فقط یک سالن نمایش نبود؛ جایی بود که قرارهای خانوادگی و دوستانه شکل می گرفت، فیلم های مهم دیده می شد و خاطرات چند نسل در آن ساخته شد. حالا همین سینما تعطیل شده است.

مدیر سینما علت توقف فعالیت را اختلاف حقوقی میان وارث و مالکان فعلی و حکم مرجع قضایی اعلام کرده و ابراز امیدواری کرده است که تا صدور رأی نهایی، امکان ادامه فعالیت سینما فراهم شود. همچنین نسبت به خطر تعطیلی طولانی مدت یا تغییر کاربری آن هشدار داده شده است.

سالار؛ آخرین سینمای ساخته شده در این روایت

آخرین سینمای این دوره از تاریخ سینمای رشت، سینما سالار بود که در سال ۱۳۵۰ در خیابان امام خمینی فعلی و نزدیک دهانه میدان بزرگ افتتاح شد.

این سینما نیز عمر چندانی نداشت و در سال ۱۳۵۹ تعطیل شد.

ساختمان سینما بعداً به پاساژ سالار تبدیل شد و نام سینما، به شکل دیگری، در همان محل باقی ماند.

سالار یکی از روشن ترین نمونه های تغییر کاربری سینماهای رشت است؛ ساختمانی که زمانی محل تماشای فیلم بود و امروز کاربری تجاری دارد.

از سینما تا پارکینگ، پاساژ و ساختمان متروکه

اگر تاریخ سینماهای رشت را کنار هم بگذاریم، تصویر قابل تاملی شکل می گیرد:

سینما ایران که زمانی در قلب سبزه میدان قرار داشت، امروز محل پارک خودرو است.

سینما شرق بر اثر حادثه برف از میان رفت و محل آن به مخابرات و سپس کاربری های دیگر تبدیل شد.

سینما خیام/قصر زرین دیگر سینما نیست.

سینما سعدی تعطیل شده است.

سینما سیروس/کوروش/انقلاب سال هاست تعطیل و بلاتکلیف است.

سینما سالار به پاساژ تبدیل شده است.

سینما آبشار که خود پیشینه ای تئاتری داشت، دیگر سالن سینمای فعال نیست.

و سینما میرزاکوچک نیز با وجود ظرفیت ۷۵۰ صندلی، سال هاست تعطیل است.

و اکنون ۲۲ بهمن نیز تعطیل شده است.

در میان این تاریخ طولانی، سپیدرود تنها مجموعه ای است که همچنان چراغ سینما را در رشت روشن نگه داشته است.

رشت امروز چند صندلی سینما دارد؟

پس از تعطیلی ۲۲ بهمن، اگر ظرفیت های تأییدشده را کنار هم بگذاریم:

سینما سپیدرود، سالن یک: ۲۷۶ صندلی

سینما سپیدرود، سالن دو: ۱۴۷ صندلی

مجموع: ۴۲۳ صندلی در دو سالن

سینما میرزاکوچک با ظرفیت ۷۵۰ صندلی، به دلیل تعطیلی، در شمار ظرفیت فعال فعلی شهر قرار نمی گیرد.

این عدد در حالی اهمیت پیدا می کند که ۲۲ بهمن به تنهایی حدود ۸۵۰ صندلی داشت و اکنون از مدار خارج شده است.

بنابراین حتی اگر ۲۲ بهمن دوباره فعالیت خود را آغاز کند، مسئله کمبود سالن های استاندارد در رشت همچنان پابرجاست.

شهری که فقط جمعیت خودش را ندارد

رشت را نمی توان فقط بر اساس جمعیت رسمی ساکنان آن برای سنجش نیازهای فرهنگی ارزیابی کرد.

این شهر مرکز استان گیلان و مادرشهر منطقه است و هر روز پذیرای جمعیت قابل توجهی از شهرهای اطراف است. مطالعات شهری، جمعیت شناور روزانه رشت را بیش از یک میلیون نفر برآورد کرده اند و در تعطیلات و دوره های گردشگری، شمار افراد حاضر در شهر می تواند بسیار بیشتر شود.

بخش مهمی از این جمعیت را شهروندانی تشکیل می دهند که از شهرها و روستاهای دیگر گیلان برای کار، تحصیل، خرید، درمان و استفاده از امکانات فرهنگی به رشت می آیند.

این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدانیم بسیاری از شهرهای گیلان یا اصلاً سالن سینمای فعال ندارند، یا سالن هایی دارند که امکان اکران منظم فیلم های روز در آنها محدود است.

بنابراین سینماهای رشت فقط به مردم ساکن این شهر خدمات نمی دهند.

مخاطب سینمای رشت، بخش قابل توجهی از جمعیت گیلان است.

در کنار آن، گردشگران نیز نباید از این معادله حذف شوند. گیلان در تعطیلات و فصل های گردشگری پذیرای جمعیت بزرگی از مسافران است و رشت به عنوان مرکز استان، یکی از مقصدهای اصلی این جریان است. برای نمونه، تنها در یکی از تعطیلات سال ۱۴۰۵ اعلام شد که حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار گردشگر به گیلان سفر کرده اند.

مشکل رشت فقط تعداد صندلی نیست

البته مسئله سینمای رشت فقط کمبود عددی سالن و صندلی نیست.

کیفیت سالن، سیستم صوتی و تصویری، فضای انتظار، دسترسی، پارکینگ، تنوع فیلم ها و امکان اکران منظم آثار روز نیز اهمیت دارد.

حتی سینما ۲۲ بهمن سبزه میدان که زمانی بزرگ ترین سینمای رشت بود، سال ها از نظر کیفیت فضا و امکانات با استانداردهای مطلوب فاصله داشت و بسیاری از مخاطبان نه به دلیل مناسب بودن شرایط، بلکه به دلیل کمبود گزینه های دیگر به آن مراجعه می کردند.

سپیدرود نیز اگرچه پس از بازسازی دارای دو سالن شده، اما سالن های آن از نظر ظرفیت و امکانات با پردیس های مدرن سینمایی پایتخت قابل مقایسه نیستند.

از سوی دیگر، تبدیل یک سالن بزرگ به چند سالن کوچک، اگرچه از نظر تعداد سانس و تنوع اکران می تواند مزیت داشته باشد، اما به معنای افزایش واقعی ظرفیت فرهنگی شهر نیست.

مسئله، کمبود مخاطب نیست

شاید مهم ترین پرسش این باشد: آیا مردم رشت دیگر سینما نمی روند؟

شواهد مربوط به استقبال از فیلم ها پاسخ ساده ای به این پرسش نمی دهد. حتی مدیر سینما ۲۲ بهمن گفته است که این سینما تا روزهای پیش از تعطیلی فروش خوبی داشته و فیلم های در حال اکران با استقبال مردم مواجه بوده اند.

پس مسئله را نمی توان فقط با کاهش علاقه مردم به سینما توضیح داد.

مسئله اصلی، کاهش زیرساخت سینمایی در شهری با چنین پیشینه فرهنگی و چنین جمعیت شناوری است.

رشت شهری است که بیش از یک قرن پیش سینما داشته؛ شهری که مردمش زمانی برای فیلم ها صف می کشیدند، شهری که در آن تئاتر و سینما در کنار هم رشد کردند و بخشی از فرهنگ عمومی شهر شدند.

اما امروز، از آن همه سالن و نام، تنها دو سالن در یک مجموعه باقی مانده و یکی از مهم ترین سینماهای قدیمی شهر، میرزاکوچک، نیز سال هاست تعطیل است.

بازگشت به آینده؛ رشت چند سینمای جدید نیاز دارد؟

تعطیلی ۲۲ بهمن شاید یک هشدار جدی باشد؛ هشداری درباره اینکه اگر برای حفظ و توسعه زیرساخت های فرهنگی رشت تصمیم جدی گرفته نشود، شهری با این سابقه تاریخی ممکن است بیش از پیش از امکانات فرهنگی محروم شود.

سینما انقلاب سال هاست در انتظار تعیین تکلیف است.

۲۲ بهمن اکنون با یک پرونده حقوقی روبه روست.

سینماهای قدیمی یکی پس از دیگری تغییر کاربری داده اند.

و در بسیاری از شهرهای گیلان نیز دسترسی به اکران منظم فیلم های روز همچنان محدود است.

رشت به جای آنکه تنها نگران حفظ چند سالن قدیمی باشد، نیازمند ساخت سینماهای جدید، استاندارد و چندسالنه است؛ سینماهایی که بتوانند پاسخگوی مردم خود شهر، جمعیت شناور استان و گردشگران باشند.

رشت؛ شهری با ۱۱۰ سال سینما، اما امروز در انتظار سالن

داستان سینمای رشت از یک سالن کوچک در سبزه میدان آغاز شد؛ از سینما فرهنگ در سال ۱۲۹۵.

بعد مایاک، سیروس، جهان نما، سعدی، خیام، آسیا، مولن روژ، نیاگارا، آبشار، رادیوسیتی، سالار و ده ها نام و خاطره دیگر به تاریخ شهر اضافه شدند.

برخی سوختند، برخی فرو ریختند، برخی به پارکینگ و پاساژ تبدیل شدند، برخی متروکه شدند و برخی تغییر نام دادند.

سپیدرود سرپا ماند؛ میرزاکوچک باقی ماند اما تعطیل شد؛ و ۲۲ بهمن تا همین روزهای اخیر سرپا بود.

اما اکنون سینما ۲۲ بهمن نیز تعطیل شده است و این شاید تلخ ترین تصویر از وضعیت امروز سینمای رشت باشد: شهری که حدود ۱۱۰ سال پیش صاحب سینما شد، امروز تنها یک مجموعه سینمایی فعال با دو سالن و مجموع ۴۲۳ صندلی دارد؛ و بزرگ ترین و خاطره انگیزترین سینمایش، ۲۲ بهمن سبزه میدان، فعلاً تعطیل است.

رشت شاید بیش از هر زمان دیگری به احیای سینماهایش نیاز داشته باشد؛ نه فقط برای سرگرمی، بلکه برای اینکه یکی از قدیمی ترین و مهم ترین بخش های هویت فرهنگی شهر دوباره جان بگیرد.